Pas denoncimeve për djegie, shkatërrime dhe sulme ndaj bizneseve private në Tiranë, rikthehet debati për mundësinë e angazhimit të Forcave të Armatosura për rivendosjen e rendit publik. Megjithatë, kjo masë nuk mund të vendoset me një urdhër të vetëm të kryeministrit, pasi Kushtetuta parashikon procedura dhe kushte të posaçme.
Përshkallëzimi i protestave në Tiranë dhe raportimet për dëmtimin e pronës publike e private kanë ngritur shqetësime për sigurinë e qytetarëve dhe aftësinë e institucioneve për të garantuar rendin publik. Në këtë situatë, një nga pyetjet që shtrohet është nëse kryeministri Edi Rama mund të urdhërojë daljen e ushtrisë në rrugë për të përballuar protestat. Përgjigjja lidhet drejtpërdrejt me dispozitat e Kushtetutës së Shqipërisë, të cilat përcaktojnë kushtet për shpalljen e gjendjes së jashtëzakonshme dhe përdorimin e Forcave të Armatosura. Sipas këtij kuadri, angazhimi i ushtrisë për rivendosjen e rendit nuk është një vendim që kryeministri mund ta marrë i vetëm, jashtë procedurave kushtetuese.
Çfarë parashikon Kushtetuta?
Neni 173 i Kushtetutës parashikon mundësinë e shpalljes së gjendjes së jashtëzakonshme kur rrezikohen rendi kushtetues dhe siguria publike. Në këto rrethana, Këshilli i Ministrave mund t’i kërkojë Kuvendit vendosjen e gjendjes së jashtëzakonshme në një pjesë ose në të gjithë territorin e vendit. Vendimi duhet të lidhet me ekzistencën e rrezikut dhe t’u nënshtrohet kufizimeve kushtetuese për kohëzgjatjen dhe kontrollin institucional. Megjithatë, shpallja e gjendjes së jashtëzakonshme nuk nënkupton automatikisht angazhimin e ushtrisë në rrugë. Përdorimi i Forcave të Armatosura për rivendosjen e rendit ka kushte të veçanta dhe kërkon vendimmarrjen përkatëse të Kuvendit, kur policia nuk është në gjendje ta përballojë situatën. Kjo do të thotë se kryeministri mund të iniciojë procedurën përmes qeverisë, por nuk mund ta zëvendësojë me një urdhër personal vendimin që kërkohet nga Kushtetuta.
Burime pranë mazhorancës: Policia ka forca të mjaftueshme
Burime pranë mazhorancës kanë bërë të ditur se nuk pritet të shkohet deri te angazhimi i ushtrisë në rrugë, pasi, sipas tyre, policia disponon forca të mjaftueshme për të rivendosur rendin publik. Megjithatë, në kushtet kur protestat vijojnë dhe raportohen dëmtime të pronës, mbetet për t’u parë nëse policia do të arrijë ta menaxhojë situatën pa pasur nevojë për masa të jashtëzakonshme.
Pse dalja e ushtrisë mund ta përkeqësojë situatën?
Përdorimi i ushtrisë për kontrollin e protestave do të ishte një hap me pasoja të rëndësishme politike dhe institucionale. Në një situatë të tensionuar, një vendim i tillë mund të rrisë përplasjet dhe të thellojë konfliktin mes protestuesve dhe autoriteteve. Për këtë arsye, zgjidhja duhet kërkuar fillimisht përmes funksionimit të institucioneve, garantimit të sigurisë dhe dialogut politik. Policia ka përgjegjësinë të mbrojë jetën e qytetarëve, bizneset dhe institucionet, si dhe të identifikojë personat përgjegjës për aktet e dhunës. Në të njëjtën kohë, qytetarët që protestojnë në mënyrë paqësore duhet të jenë në gjendje ta ushtrojnë këtë të drejtë pa u përballur me dhunë.
Zgjidhja politike, përpara përshkallëzimit
Përballë situatës së krijuar në Tiranë, sfida kryesore për institucionet është rikthimi i rendit dhe shmangia e një përshkallëzimi të mëtejshëm. Angazhimi i ushtrisë, nëse do të shqyrtohej, do të duhej të ndiqte procedurat kushtetuese dhe të mbështetej në vlerësimin real të situatës nga autoritetet kompetente. Neni 173 i Kushtetutës përcakton qartë se ndërhyrja e Forcave të Armatosura për rivendosjen e rendit bëhet me vendim të Kuvendit dhe vetëm kur policia nuk është në gjendje ta kryejë këtë detyrë. Në këtë klimë, një zgjidhje politike dhe institucionale mbetet thelbësore. Përtej reagimit ndaj akteve të dhunës, nevojiten komunikim me qytetarët, përgjegjësi nga autoritetet dhe masa që synojnë uljen e tensioneve. Dalja e ushtrisë në rrugë nuk duhet të trajtohet si një zgjidhje e zakonshme për menaxhimin e protestave. Prioritet duhet të mbetet rivendosja e rendit përmes mjeteve ligjore, mbrojtja e qytetarëve dhe gjetja e një rruge politike që të shmangë përkeqësimin e mëtejshëm të situatës transmeton kjone.
