Në Zvicër, diploma universitare shpesh lidhet me paga më të larta, por kjo nuk do të thotë se personat që përfundojnë një zanat mbeten financiarisht prapa. Përkundrazi, fillimi më i hershëm i punës, të ardhurat që sigurohen që në moshë të re dhe mundësia për të investuar para më herët mund të krijojnë një avantazh që zgjat me dekada, transmeton 20min.ch. Një model-llogaritje e kompanisë financiare Selma Finance e vë në pikëpyetje idenë se universiteti është gjithmonë rruga më e mirë drejt suksesit financiar. Sipas këtij shembulli, personi që përfundon një formim profesional në Zvicër mund të krijojë një pasuri të konsiderueshme përpara se një i diplomuar në universitet të fillojë të përfitojë nga paga e tij më e lartë.
Gjithnjë e më shumë të rinj zgjedhin universitetin
Në Zvicër, arsimi i lartë vazhdon të bëhet gjithnjë e më i kërkuar. Sipas skenarëve të Zyrës Federale të Statistikave (BFS), numri i studentëve të regjistruar në nivelin bachelor dhe master mund të arrijë rreth 305’000 deri në vitin 2035. Kjo do të përfaqësonte një rritje prej 21 për qind krahasuar me vitin 2026. Ndërmjet viteve 2005 dhe 2025, numri i studentëve u rrit nga rreth 137’000 në 246’000. Për shumë të rinj dhe familje, universiteti shihet si një investim për të ardhmen, me shpresën për të siguruar një profesion më të paguar dhe perspektiva më të mira karriere. Megjithatë, studimet kërkojnë disa vite, gjatë të cilave mundësitë për të fituar një pagë të plotë dhe për të krijuar kursime janë të kufizuara. Këtu qëndron një nga dallimet kryesore ndërmjet dy rrugëve të formimit profesional.
Avantazhi i zanatit: fillimi i punës shumë më herët
Sistemi zviceran i formimit profesional, i njohur si Lehre, u mundëson të rinjve të kombinojnë mësimin teorik me përvojën praktike në një kompani. Shumë prej tyre fillojnë formimin profesional rreth moshës 15-vjeçare dhe, pas përfundimit të tij, mund të hyjnë relativisht shpejt në tregun e punës. Ndryshe nga ta, të rinjtë që zgjedhin universitetin zakonisht duhet të përfundojnë fillimisht maturën dhe më pas disa vite studime përpara se të fillojnë punën me kohë të plotë. Kjo do të thotë se personi me zanat mund të ketë disa vite avantazh në të ardhura, përvojë pune dhe kursime. Gjatë këtyre viteve, ai mund të krijojë një fond emergjence, të kursejë për një banesë ose të nisë investimet afatgjata. Ndërkohë, studenti mund të jetë ende duke financuar jetesën dhe shkollimin. Sigurisht, jo çdo zanat garanton të ardhura të larta dhe jo çdo student ka të njëjtën rrugë financiare. Por koha e fillimit të karrierës është një faktor që shpesh anashkalohet kur krahasohen pagat.
65’000 franga pasuri e investuar që në moshën 24-vjeçare
Modeli i Selma Finance ilustron se sa i rëndësishëm mund të jetë fillimi i hershëm i investimeve. Në shembullin e paraqitur, një person fillon një zanat në moshën 15-vjeçare, ndërsa një person tjetër vazhdon studimet dhe hyn në punësim të plotë vetëm në mesin e të njëzetave. Të dy supozohet se investojnë 10 për qind të pagës së tyre dhe përfitojnë një kthim mesatar vjetor prej 5 për qind. Sipas llogaritjes, personi që ka përfunduar zanatin mund të ketë rreth 65’000 franga pasuri të investuar në moshën 24-vjeçare. Ky rezultat shpjegohet jo vetëm nga paratë e fituara, por edhe nga koha gjatë së cilës ato qëndrojnë të investuara. Kur investimet krijojnë fitime, këto fitime mund të gjenerojnë më tej fitime të reja. Ky proces njihet si efekti i interesit të përbërë. Sa më herët të fillojë investimi, aq më shumë kohë ka kapitali për t’u rritur.
Pse paga më e lartë nuk mjafton menjëherë?
Në moshën 30-vjeçare, sipas modelit, personi me zanat mund të ketë ende pothuajse dyfishin e pasurisë së investuar të personit që ka përfunduar universitetin. Kjo ndodh edhe pse në këtë fazë akademikja tashmë fiton më shumë dhe mund të investojë shuma më të mëdha çdo vit. Problemi nuk është se paga më e lartë nuk ka vlerë. Përkundrazi, ajo mund të krijojë mundësi të rëndësishme financiare. Por personi që ka filluar punën më herët e ka shfrytëzuar kohën për të krijuar një bazë financiare, ndërsa personi tjetër duhet të kompensojë vitet gjatë të cilave nuk ka investuar me të njëjtin ritëm. Kjo është arsyeja pse krahasimi i pagave mujore nuk e tregon gjithmonë të gjithë historinë. Për të kuptuar se kush del financiarisht më mirë, duhet të merren parasysh edhe të ardhurat e grumbulluara gjatë gjithë jetës, kursimet dhe kthimet nga investimet.
Vetëm rreth moshës 55-vjeçare akademikja kalon përpara
Një nga rezultatet më të habitshme të modelit është se personit me diplomë universitare i nevojiten rreth 31 vite nga fillimi i punësimit të plotë për të kompensuar avantazhin e krijuar nga personi me zanat. Sipas llogaritjes, akademikja arrin ta kalojë atë për nga pasuria e investuar vetëm rreth moshës 55-vjeçare. Në moshën 60-vjeçare, ajo mund të jetë rreth 48’000 franga përpara, pavarësisht se gjatë periudhës së modeluar ka investuar në total rreth 130’000 franga më shumë. Ky shembull tregon se një pagë më e lartë nuk përkthehet automatikisht në një pasuri më të madhe që në vitet e para të karrierës. Përparësia financiare mund të shfaqet shumë më vonë, në varësi të profesionit dhe mënyrës së menaxhimit të parave. Megjithatë, këto shifra janë rezultat i një modeli të caktuar dhe nuk duhen interpretuar si parashikim i sigurt për çdo person në Zvicër.
Çfarë ndodh nëse paratë mbahen vetëm në bankë?
Një tjetër element i rëndësishëm është mënyra se si përdoren të ardhurat. Sipas ekspertit financiar Patrik Schär nga Selma Finance, investimi afatgjatë mund të ketë ndikim shumë më të madh sesa vetë diferenca ndërmjet një personi me zanat dhe një akademiku. Në shembullin e paraqitur, nëse të dy personat do t’i mbanin paratë pa përfituar kthim nga investimet, në moshën 60-vjeçare do të kishin mesatarisht 700’000 deri në 780’000 franga më pak sesa në skenarin me investime, sipas modelit. Kjo shifër varet nga supozimet e llogaritjes dhe nuk përbën fitim të garantuar. Investimet mund të pësojnë humbje, ndërsa tarifat, taksat dhe inflacioni ndikojnë në pasurinë reale. Për këtë arsye, investimi duhet të bëhet me një plan të përshtatshëm për të ardhurat, shpenzimet, horizontin kohor dhe tolerancën ndaj rrezikut të secilit person. Mesazhi kryesor është se fitimi i një page të mirë nuk mjafton gjithmonë. Edhe mënyra se si menaxhohen të ardhurat ka rëndësi të madhe për të ardhmen financiare.
A është më mirë të bësh zanat apo të studiosh në Zvicër?
Përgjigjja varet nga profesioni, aftësitë personale dhe objektivat afatgjata. Një zanat mund të jetë zgjedhje shumë e mirë për ata që duan të fitojnë përvojë praktike, të hyjnë më herët në tregun e punës dhe të ndërtojnë të ardhurat që në moshë të re. Disa profesione teknike dhe të specializuara mund të ofrojnë gjithashtu mundësi të mira për zhvillim dhe paga konkurruese. Nga ana tjetër, universiteti mund të jetë i domosdoshëm për profesione të caktuara dhe mund të hapë rrugën drejt karrierave me të ardhura të larta, përgjegjësi më të mëdha dhe mundësi për specializim. Në disa fusha, një diplomë e lartë mund ta kompensojë ndjeshëm kohën e investuar në studime. Duhet marrë parasysh edhe mundësia që një person të vazhdojë arsimin pas përfundimit të zanatit. Sistemi zviceran ofron rrugë të ndryshme për specializim profesional dhe përparim drejt arsimit të lartë. Prandaj, zgjedhja nuk është domosdoshmërisht mes zanatit dhe universitetit si dy alternativa që përjashtojnë njëra-tjetrën.
Suksesi financiar nuk përcaktohet vetëm nga diploma
Debati mbi zanatin dhe universitetin në Zvicër nuk mund të zgjidhet vetëm duke krahasuar pagat mesatare. Duhet të llogariten edhe vitet e studimit, të ardhurat gjatë karrierës, mundësitë e avancimit, shpenzimet personale dhe mënyra e investimit. Modeli i Selma Finance tregon se personat që fillojnë të punojnë më herët mund të krijojnë një avantazh të konsiderueshëm financiar, i cili mund të zgjasë deri në moshën 55-vjeçare. Por ai nuk dëshmon se zanati është gjithmonë më fitimprurës se universiteti. Në fund, pyetja nuk është vetëm se kush fiton pagën më të lartë, por edhe kush arrin të ndërtojë pasuri gjatë jetës. Një profesion i zgjedhur mirë, aftësitë e zhvilluara vazhdimisht, kursimi i rregullt dhe investimi i kujdesshëm mund të jenë vendimtarë për të ardhmen financiare, pavarësisht nëse rruga nis nga një zanat apo nga universiteti, transmeton 20min.ch, përcjell helveticALforum.ch.
Foto ilustrim
