Nga Fehim Abazi – Kryetar i Komunitetit Mysliman Shqiptar në Zvicër si dhe Imam në Qendrën Shqiptare për Integrim, Kulturë dhe Religjion në Lozanë
Lozanë, 27 gusht 2026 – Sot, më shumë se kurrë, kemi nevojë të flasim me përgjegjësi, me maturi dhe me dashuri për popullin tonë. Ky shkrim nuk është i shkëputur nga ajo që po ndodh sot. Përkundrazi, shtysa kryesore për ta shkruar janë zhvillimet e dy viteve të fundit, veçanërisht ato të muajve të fundit dhe, mbi të gjitha, ngjarjet dhe gjuha e urrejtjes që po shohim edhe në ditët e fundit. Ajo që po ndodh është jashtëzakonisht shqetësuese, sepse përtej dallimeve politike dhe debateve të zakonshme në një shoqëri demokratike, po vërehen përpjekje gjithnjë e më të mëdha për ta futur përçarjen në mesin e shqiptarëve dhe për ta kthyer fenë në mjet për armiqësi. Kjo duhet të na shqetësojë të gjithëve, kudo që jetojnë shqiptarët: në Kosovë, në Shqipëri, në Maqedoninë e Veriut, në Mal të Zi, në Luginën e Preshevës, në diasporë dhe në çdo vend tjetër ku jeton populli ynë. Ka individë që mund të kenë interesa të ndryshme dhe mund të dëshirojnë ta shohin popullin shqiptar të përçarë. Mund të ketë edhe njerëz që, me vetëdije ose pa vetëdije, përfundojnë duke u shërbyer interesave që synojnë dobësimin dhe përçarjen tonë. Por pikërisht këtu duhet të jemi shumë të kujdesshëm: nuk duhet të akuzojmë pa prova, por as nuk duhet të mbyllim sytë para pasojave të gjuhës së urrejtjes dhe të propagandës përçarëse. Ajo që duhet ta kuptojmë është se çdo përpjekje për ta paraqitur një pjesë të popullit shqiptar si më pak shqiptare për shkak të besimit të saj fetar është një gabim i rëndë dhe një goditje ndaj vetë unitetit tonë kombëtar.
Në veçanti, është e padrejtë dhe historikisht e pasaktë që në Kosovë të krijohet ideja se Islami dhe shqiptarësia janë diçka e huaj për njëra-tjetrën, apo se shqiptarët myslimanë duhet të shihen me dyshim për shkak të besimit të tyre. Sipas të dhënave zyrtare të regjistrimit të popullsisë në Kosovë, shumica dërrmuese e popullsisë deklarohet e besimit islam, mbi 94 për qind. Ky realitet demografik duhet të merret parasysh me seriozitet dhe respekt. Ai nuk nënkupton aspak që shqiptarët e besimeve të tjera janë më pak pjesë e kombit, por tregon qartë se Islami është një pjesë e rëndësishme e historisë, identitetit familjar dhe jetës shoqërore të shumicës së shqiptarëve të Kosovës.
Mjafton të shikojmë historinë tonë më të afërt.
Gjatë luftës së fundit në Kosovë, shqiptarët myslimanë nuk ishin spektatorë të historisë. Ata ishin pjesë e popullit që luftoi, sakrifikoi dhe ra për lirinë e Kosovës. Sipas të dhënave dhe dokumentimeve të publikuara për trashëgiminë fetare të Kosovës, mbi 200 xhami dhe objekte të tjera islame u shkatërruan ose u dëmtuan rëndë gjatë luftës. Po ashtu, sipas të dhënave të komunitetit islam dhe dokumentimeve të periudhës së luftës, dhjetëra hoxhallarë ranë dëshmorë, ndërsa qindra të tjerë u përfshinë në forma të ndryshme në rezistencë dhe në Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës. Këto fakte duhet të kujtohen jo për të krijuar ndarje me shqiptarët e besimeve të tjera, por për të kundërshtuar çdo përpjekje për ta paraqitur shqiptarin mysliman si të huaj për Kosovën apo si më pak shqiptar.
Është e rëndësishme të kujtojmë se edhe shumë prej familjeve të heronjve dhe dëshmorëve tanë kanë qenë familje shqiptare me traditë dhe praktikë të besimit islam. Kjo shihet qartë edhe në rastin e familjes Jashari.
Familja legjendare e komandantit Adem Jashari, me bacën Shaban Jashari, bashkë me Hamza Jasharin, është pjesë e historisë sonë kombëtare dhe simbol i sakrificës për lirinë e Kosovës. Familja Jashari ishte familje shqiptare që e praktikonte besimin islam. Besimi i tyre fetar nuk e zbehu në asnjë mënyrë dashurinë për atdheun; përkundrazi, ata mbetën në kujtesën tonë si ndër simbolet më të fuqishme të qëndresës shqiptare. Edhe kujtimet dhe rrëfimet për ditët e luftës, për Ramazanin dhe kohën e syfyrit, janë pjesë e dëshmive njerëzore të asaj periudhe. Këto nuk janë arsye për ndarje, por dëshmi se identiteti kombëtar shqiptar dhe besimi fetar kanë bashkëjetuar në jetën e familjeve tona. Prandaj, është e padrejtë dhe e rrezikshme që sot të zhvillohet një fushatë e përgjithshme kundër besimit islam, duke krijuar përshtypjen se vetë besimtarët myslimanë janë problem për Kosovën apo për kombin shqiptar. Nëse ekzistojnë individë ose struktura që veprojnë në kundërshtim me interesin e Kosovës, ato duhet të hetohen me fakte, prova dhe në përputhje me ligjin. Por një komunitet i tërë fetar nuk mund të shpallet fajtor për veprimet e individëve. Nuk mund të harrojmë as një të vërtetë tjetër historike: gjatë luftës së fundit, pushteti dhe forcat serbe shkatërruan, dëmtuan dhe përdhosën shumë objekte fetare islame në Kosovë. Prandaj, është thellësisht paradoksale që sot besimi i shumicës së shqiptarëve të Kosovës të përdoret si argument për t’i ndarë shqiptarët nga njëri-tjetri. Nëse dikush pretendon se Serbia apo qarqe të tjera armiqësore kanë tentuar të shfrytëzojnë çështje fetare për interesa të tyre, kjo duhet të trajtohet seriozisht nga institucionet, por me prova dhe fakte konkrete. Nuk duhet të shndërrohet në akuzë ndaj një feje të tërë.
Pikërisht këtu qëndron rreziku i madh i asaj që po shohim sot.
Një fushatë që e paraqet Islamin si problem për shqiptarët nuk i bashkon shqiptarët. Përkundrazi, i ndan ata. Dhe çdo ndarje e tillë, në fund, i shërben kujtdo që dëshiron një popull shqiptar më të dobët dhe më të përçarë. Prandaj, duhet ta themi me dhimbje, por edhe me përgjegjësi: është turp dhe është një rrezik i madh që në mesin e popullit tonë të krijohet urrejtje mbi baza fetare.
Nuk duhet të lejojmë që askush, pavarësisht se kush është, të na e paraqesë një shqiptar si armik të shqiptarit vetëm për shkak të besimit të tij. Nëse një person gabon, përgjegjësia është e tij.
Nëse një institucion gabon, ai duhet të japë llogari. Nëse dikush vepron në kundërshtim me interesin e Kosovës apo të shqiptarëve, institucionet duhet ta hetojnë dhe ta trajtojnë me ligj.
Por gabimi i një individi nuk mund t’i atribuohet një feje të tërë. Një institucion i dyshimtë nuk mund të përdoret si arsye për të sulmuar miliona besimtarë. Dhe një pretendim politik nuk mund të përdoret për ta shpallur një pjesë të popullit shqiptar si armike të pjesës tjetër. Kjo është pikërisht ajo që duhet ta kuptojnë edhe ata që e quajnë veten intelektualë. Intelektuali duhet të bashkojë, të ndriçojë dhe të argumentojë me fakte. Nuk duhet të përdorë dijen, autoritetin apo pozitën e tij për të mbjellë dyshim, urrejtje dhe përçarje ndërmjet njerëzve të të njëjtit komb.
Nëse dikush, me vetëdije, përdor çështjet fetare për ta përçarë popullin shqiptar, atëherë duhet të pyesim me seriozitet: kujt po i shërben një gjuhë e tillë?
Dhe nëse dikush, pa vetëdije, po përsërit narrativa që dobësojnë unitetin tonë, atëherë duhet të ketë guximin të ndalet, të reflektojë dhe të korrigjohet. Sepse historia na ka mësuar një gjë shumë të qartë: një popull i përçarë është gjithmonë më i dobët. Shqiptarët kanë kaluar shekuj të tërë së bashku. Na bashkon gjuha, historia, kultura, traditat, vendi dhe, mbi të gjitha, ndjenja e përkatësisë kombëtare.
Në mesin tonë ka myslimanë, katolikë dhe ortodoksë.
Por para se të jemi të ndryshëm në besim, jemi shqiptarë. Kjo nuk duhet të kuptohet si mohim i fesë. Përkundrazi, secili duhet ta ketë të drejtën ta praktikojë besimin e vet lirisht dhe me dinjitet. Por askush nuk duhet ta përdorë fenë për ta mohuar shqiptarinë e tjetrit. Kjo nuk do të thotë aspak se duhet të mohojmë kontributin e shqiptarëve të besimeve të tjera. Përkundrazi. Katolikët, ortodoksët dhe myslimanët shqiptarë janë pjesë e të njëjtit popull dhe kontributi i secilit duhet të respektohet. Pikërisht kjo është bukuria dhe forca e identitetit tonë: kemi ditur të jemi shqiptarë pavarësisht dallimeve tona fetare.
Një thirrje e veçantë për mediat
Sot u bëj thirrje politikanëve, institucioneve shtetërore, prijësve fetarë, intelektualëve, gazetarëve, figurave publike dhe, në veçanti, drejtuesve, redaktorëve dhe përgjegjësve të mediave: të tregojnë përgjegjësi të veçantë për fjalën dhe hapësirën që ua japin individëve në publik. Mediat kanë një përgjegjësi të jashtëzakonshme në shoqëri. Jo çdo zë që kërkon vëmendje duhet domosdoshmërisht të marrë hapësirë, sidomos kur deklaratat e tij nxisin urrejtje, përçarje fetare, përçarje kombëtare apo armiqësi ndërmjet shqiptarëve. Liria e shprehjes është një vlerë themelore, por bashkë me të vjen edhe përgjegjësia për pasojat që mund të ketë një fjalë e transmetuar para mijëra apo miliona njerëzve. Prandaj, u bëj thirrje mediave që të jenë më të vetëdijshme dhe më të kujdesshme në përzgjedhjen e zërave që promovojnë. Të mos u japin hapësirë të pakufizuar individëve që, për interesa personale, përfitime politike apo për arsye të tjera, mbjellin urrejtje dhe përçarje në mesin e popullit tonë.
Një deklaratë përçarëse mund të zgjasë vetëm disa minuta, por pasojat e saj në shoqëri mund të zgjasin shumë më gjatë.
Mediat nuk duhet të bëhen, me vetëdije apo pa vetëdije, platformë për ata që duan ta kthejnë shqiptarin kundër shqiptarit. Përkundrazi, ato duhet të jenë pjesë e përgjegjësisë shoqërore për ta ruajtur dialogun, respektin, tolerancën dhe bashkëjetesën ndërmjet shqiptarëve. Gazetaria e përgjegjshme nuk do të thotë të heshtet kritika. Përkundrazi, kritika duhet të jetë e lirë, por duhet të jetë e argumentuar, e drejtë dhe e përgjegjshme. Nuk është e njëjta gjë të kritikosh një individ, një institucion apo një ide dhe të sulmosh një popull, një fe apo një komunitet të tërë. Prandaj, edhe mediat duhet ta kuptojnë peshën e përgjegjësisë që mbajnë mbi vete. Në këtë kohë të ndjeshme, populli ynë ka nevojë për më shumë maturi, më shumë përgjegjësi dhe më shumë zëra që bashkojnë, e jo për më shumë zëra që përçajnë.
Mos i jepni hapësirë urrejtjes.
Mos e përdorni fenë për interesa politike.
Mos e përdorni kombin për të sulmuar besimin e tjetrit.
Mos lejoni që dallimet tona fetare të shndërrohen në armiqësi.
Dhe mbi të gjitha, mos lejoni që shqiptarët të vihen kundër njëri-tjetrit. Ne mund të kemi bindje të ndryshme politike. Mund të kemi bindje të ndryshme fetare. Mund të mendojmë ndryshe për shumë çështje. Kjo është e drejtë dhe është pjesë e lirisë sonë. Por duhet të kemi një vijë të kuqe: nuk duhet ta lejojmë askënd të na e kthejë dallimin në përçarje dhe përçarjen në urrejtje. Le t’i respektojmë hoxhallarët dhe priftërinjtë që predikojnë paqe, dashuri dhe respekt. Le t’i mbështesim intelektualët që flasin me përgjegjësi dhe me fakte. Le t’u japim hapësirë njerëzve që bashkojnë dhe jo atyre që përçajnë. Dhe le ta ruajmë atë që të parët tanë na e kanë lënë si amanet: respektin për njëri-tjetrin, lirinë e besimit dhe unitetin kombëtar.
Ky shkrim është, mbi të gjitha, një thirrje për reflektim.
Le të ndalemi dhe të pyesim veten se çfarë po i bëjmë njëri-tjetrit.
Le të mos lejojmë që ngjarjet e ditëve të fundit, tensionet e muajve të fundit dhe përçarjet e viteve të fundit të na bëjnë të harrojmë atë që na ka mbajtur bashkë ndër shekuj.
Mund të jemi myslimanë, katolikë apo ortodoksë.
Mund të kemi bindje të ndryshme politike.
Mund të kemi mendime të ndryshme për të ardhmen.
Por nuk duhet të lejojmë që këto dallime të na e marrin respektin për njëri-tjetrin dhe dashurinë për kombin tonë.
Prandaj, sot nuk kemi nevojë për më shumë urrejtje.
Kemi nevojë për më shumë urtësi.
Nuk kemi nevojë për më shumë përçarje.
Kemi nevojë për më shumë bashkim.
Dhe nuk kemi nevojë për njerëz që na tregojnë se kush është armiku brenda nesh.
Kemi nevojë për njerëz që na kujtojnë se çfarë na bashkon.
Le ta ruajmë harmoninë fetare ndër shqiptarë.
Le ta mbrojmë lirinë e besimit.
Le ta respektojmë njëri-tjetrin.
Le ta nderojmë sakrificën e të gjithë atyre që ranë për lirinë e Kosovës, pavarësisht nga përkatësia e tyre fetare. Dhe mbi të gjitha, le të mos lejojmë që askush të na ndajë në emër të fesë, politikës apo interesave të tjera. Sepse mund të ndryshojmë në besim, në bindje dhe në mendime, por nuk duhet të ndryshojmë në dashurinë dhe respektin që kemi për njëri-tjetrin dhe për kombin tonë. Bashkimi ynë nuk kërkon që të jemi të njëjtë. Kërkon vetëm që të respektojmë njëri-tjetrin dhe të mos lejojmë askënd të na kthejë kundër njëri-tjetrit.
Me respekt dhe mirënjohje.
