Një kapitull i errët i historisë zvicerane po rikthehet në qendër të debatit publik. Për dekada me radhë, mijëra gra zvicerane humbën automatikisht shtetësinë e tyre vetëm sepse u martuan me një shtetas të huaj. Sot, politikanë, historianë dhe organizata për të drejtat e grave po kërkojnë që ky diskriminim i së kaluarës të njihet zyrtarisht dhe të shoqërohet me një kërkim faljeje nga shteti zviceran, transmeton 20min.ch, përcjell helveticALForum.ch. Sipas vlerësimeve historike, të paktën 85 mijë e 200 gra u prekën nga kjo praktikë midis viteve 1885 dhe 1952. Rregulli i njohur si “rregulli i martesës” parashikonte që një grua zvicerane, në momentin që martohej me një shtetas të huaj, humbiste automatikisht shtetësinë zvicerane dhe merrte atë të bashkëshortit.
Të huaja në vendin e tyre
Pasojat e këtij ligji ishin shpesh dramatike. Gratë e prekura humbnin jo vetëm pasaportën zvicerane, por në shumë raste edhe të drejtën për të jetuar pa pengesa në vendin e tyre të lindjes. Ato duhej të aplikonin për leje qëndrimi dhe rrezikonin dëbimin nëse nuk plotësonin kushtet e kërkuara. Diskriminimi prekte edhe jetën profesionale. Mësueset, nëpunëset shtetërore dhe gratë që punonin në administratë shpesh humbnin vendin e punës ose përballeshin me ndalime profesionale. Ndërkohë, burrat zviceranë që martoheshin me gra të huaja nuk përballeshin me asnjë pasojë të ngjashme, duke e bërë këtë praktikë një shembull të qartë të pabarazisë gjinore të institucionalizuar.
Pasoja tragjike gjatë Luftës së Dytë Botërore
Situata u bë edhe më e rëndë gjatë Luftës së Dytë Botërore. Historianët theksojnë se autoritetet zvicerane e ashpërsuan më tej zbatimin e këtyre rregullave përmes masave të jashtëzakonshme të kohës së luftës. Shumë gra që kishin humbur shtetësinë u gjendën pa mbrojtjen e shtetit zviceran në një periudhë kur Europa po përjetonte një nga katastrofat më të mëdha humanitare të historisë. Deri më sot nuk është hulumtuar plotësisht se sa gra mund të kenë humbur jetën si pasojë indirekte e heqjes së shtetësisë gjatë viteve të luftës.
Rasti i artistes së njohur Sophie Taeuber-Arp
Ndër viktimat e kësaj politike ishte edhe artistja e famshme zvicerane Sophie Taeuber-Arp. Pas martesës me një shtetas gjerman, ajo humbi shtetësinë zvicerane dhe gjatë Luftës së Dytë Botërore iu desh të kërkonte vizë për të hyrë në Zvicër. Dokumentet historike tregojnë se ajo e mori lejen e hyrjes vetëm pas përpjekjeve të shumta administrative. Kur më në fund arriti në Zvicër, raportohet se ishte në gjendje të rëndë fizike dhe vuante nga kequshqyerja.
Ndryshimi i ligjit erdhi shumë vonë
Vetëm në vitin 1952 gratë fituan të drejtën të deklaronin se dëshironin ta ruanin shtetësinë zvicerane pas martesës me një të huaj. Megjithatë, barazia e plotë ligjore në çështjet e shtetësisë nuk u arrit deri rreth vitit 1990, kur statusi i grave u shkëput përfundimisht nga ai i bashkëshortit.
Kërkesa për falje dhe rehabilitim
Deputetja socialdemokrate Michèle Dünki-Bättig ka kërkuar së fundmi një shqyrtim të plotë historik të kësaj çështjeje dhe një kërkim faljeje publike nga Konfederata Zvicerane. Sipas saj, është e papranueshme që gratë të cilave iu hoq shtetësia përmes një ligji diskriminues të detyrohen edhe sot të kalojnë procedura të zakonshme natyralizimi për ta rifituar atë. Ajo thekson gjithashtu se problemi prek edhe pasardhësit e këtyre grave, të cilët shpesh nuk përfitojnë automatikisht nga korrigjimi i padrejtësive historike. Për këtë arsye kërkohet gjetja e një zgjidhjeje ligjore që të njohë dhe të kompensojë pasojat e këtij diskriminimi shumëvjeçar.
Një reflektim për të kaluarën
Debati i hapur në Zvicër tregon se edhe demokracitë më të zhvilluara kanë pasur periudha të errëta në historinë e tyre. Njohja e gabimeve të së kaluarës dhe trajtimi i tyre me transparencë konsiderohet nga shumë historianë si një hap i rëndësishëm drejt drejtësisë historike dhe forcimit të barazisë gjinore. Ndërsa vendi vazhdon të përballet me këtë trashëgimi të dhimbshme, shumë familje presin që shteti të njohë zyrtarisht vuajtjet e grave që, për shkak të një martese, u shndërruan në të huaja në vendin e tyre, transmeton 20min.ch, përcjell helveticALForum.ch.
Foto ilustrim
