Nga Keze Kozeta Zylo
Në muajin e trëndafilave përjetuam një natë magjike sjellë nga artistja shqiptare me famë botërore Ermonela Jaho në Metropolitan Opera, Manhattan.
Jo vetëm muaji maj ka aromë dehëse nga lulet shumëngjyrëshe, por një trendafil i madh i bardhë si simbol vizual në ekran në skenën ndër më prestigjiozet në botë dukej sikur na uronte mirëseardhjen. Ndoshta ishte për pastërtinë dhe brishtësinë e personazhit të Violetes, dashurinë që lulëzon por edhe vyshket shpejt, sëmundjen dhe vdekjen, sepse e bardha lidhet edhe me zbehjen dhe fundin.
Ne ishim familjarisht cka e bënte dhe më ngazëlluese shpirtin tim për ta parë me endje Ermonelën tonë, sepse familja e bukur e ka rrënjën tek dashuria e pastër, për atë dashuri hyjnore që u tret Violeta për Alfredon…“La Traviata” konsiderohet gjerësisht si një nga operat më të mëdha dhe më të njohura në repertor, duke u renditur shpesh si opera më e interpretuar në botë. E kompozuar nga Giuseppe Verdi, ajo është e dashur për muzikën e saj të ngarkuar emocionalisht, fuqinë intensive dramatike dhe karakterizimin kompleks të Violetës.
Edhe pse tragjike, historia trajton temen universale të dashurisë, sakrificës dhe presioneve shoqërore, të cilat e mbajnë atë të rëndësishme për audiencën moderne.
Opera u bazua në romanin dhe dramën e shkrimtarit te famshëm Aleksandër Duma “La Dame aux Camélias” (“Zonja me Kamelie”), ndërsa muzika u kompozua nga Giuseppe Verdi. Çdo frazë muzikore dukej si një letër e pashkruar për dashurinë që nuk shpëton dot askënd. Interpretimet e Jahos shpesh lënë këtë ndjesi: sikur opera nuk është spektakël, por rrëfim intim i shpirtit njerëzor.
Në skenën e ndriçuar nga heshtja dhe muzika, Ermonela Jaho nuk e interpreton thjesht Violetën tek “La Traviata” ajo bëhet vetë shpirti i saj. Çdo frazë muzikore del nga zemra si një rrëfim i pambrojtur, i mbushur me dashuri, dhimbje dhe sakrificë. Zëri i saj nuk kërkon vetëm të dëgjohet; ai depërton, prek dhe lë gjurmë.
Në momentin kur Violeta buzëqeshi mes dhimbjes së fshehur, publiku ndieu brishtësinë njerëzore në formën më të pastër. Pastertine e shpirtit te saj ne kete loje spektakolare qe te le pa fryme e ndjenim ne rrembat e gjakut si shqiptare. E kur dashuria për Alfredon përplaset me fatin tragjik, interpretimi i Ermonela Jahos shndërrohet në një stuhi emocionesh, ku çdo notë duket sikur lind nga një plagë e vërtetë.
Ajo nuk luan një personazh operistik; ajo jeton çdo sekondë të tij.
Në aktin final, mes frymës së rënduar dhe dritës që shuhet ngadalë, skena merr përmasën e një lutjeje. Heshtja e sallës bëhet pjesë e muzikës. Dhe aty ku Verdi ka shkruar tragjedinë e Violetës, Ermonela Jaho sjell madhështinë e shpirtit njerëzor një interpretim që nuk mbaron me duartrokitjet, por mbetet gjatë në kujtesë si një emocion i pashlyeshëm.
Alfredo është zemra e pastër e dashurisë tek “La Traviata”. Ai vjen si një dritë e ngrohtë në jetën e zhurmshme dhe të lodhur të Violetës, duke sjellë sinqeritet, ndjenjë dhe shpresë. Dashuria e tij është e fuqishme, por edhe naive, sepse udhëhiqet nga emocioni dhe jo gjithmonë nga arsyeja. Në skenë, Alfredo paraqitet si një shpirt romantik, që lufton mes pasionit, xhelozisë dhe pendimit. Zëri dhe prania e tij artistike japin ndjesinë e një dashurie të vërtetë që digjet fort, edhe kur jeta e vendos përballë dhimbjes.
Violeta nuk ishte kurtizane e Parisit; ishte vetë brishtësia njerëzore, ajo pjesë e zemrës që buzëqesh ndërsa copëtohet.
Ne Paris kishte ethe lirie, por liria tingëllonte si një zog që e di se qielli po mbyllet. Ndërsa në fund, te “Addio del passato”, salla nuk dëgjonte më muzikë dëgjonte heshtjen e vdekjes që afrohej me hapa prej kadifeje.
Dhe kur ajo ra, nuk ra vetëm Violeta. Ra krenaria, dëshira, dashuria, trupi. Mbeti vetëm zëri, ai zë i hollë, njerëzor, i plagosur që vazhdon të endet në mendje edhe pasi perdja është mbyllur. Interpretimet e Jahos shpesh lënë këtë ndjesi: sikur opera nuk është spektakël, por rrëfim intim i shpirtit njerëzor.
Trupa artistike tek “La Traviata” krijoi atmosferën madhështore dhe emocionale të operës. Përmes lëvizjeve elegante, kostumeve plot shkëlqim dhe interpretimit skenik, ajo solli gjallërinë e salloneve aristokrate dhe kontrastin mes luksit e dramës njerëzore. Çdo dalje e trupës e mbushi skenën me ritëm, emocion dhe energji, duke e bërë publikun të ndjejë si festën ashtu edhe trishtimin që fshihej pas saj. Në harmoni me muzikën e Verdit, trupa u bë zëri i shoqërisë, duke i dhënë operës madhështi dhe jetë artistike.
Veshjet në “La Traviata” janë një pasqyrë e elegancës dhe botës aristokrate të kohës. Fustanet luksoze, ngjyrat e ndezura dhe detajet plot finesë krijuan një atmosferë madhështore, ku bukuria e jashtme shpesh fshehu dhimbjen e brendshme të personazheve. Kostumi i Violetës ndryshoi sipas gjendjes së saj shpirtërore: nga shkëlqimi dhe hijeshia në fillim, tek thjeshtësia dhe zbehja në fund, duke treguar rrugëtimin emocional dhe tragjik të saj.
Pamjet e ndriçuara, mjediset romantike dhe lojërat e dritës krijuan kontrastin mes festës dhe trishtimit. Çdo element skenik shërbeu për të thelluar emocionin e veprës dhe për ta afruar publikun me dramën njerëzore të personazheve. Në harmoni me muzikën, skena u bë një hapësirë ku dashuria, sakrifica dhe dhimbja moren jetë me madhështi artistike.
Në skenën e Metropolitanit, drita binte si kujtim mbi një shpirt që digjej ngadalë.
Zëri i Ermonela Jahos nuk vinte vetëm nga gryka e argjendte e falur nga Hyu, por vinte nga plagët e Violetes, kurtizanes se Parisit dashuruar me Alfredon, birin e familjes aristokrate, qe koha bente dallime te tmerrshme rraciale-shoqerore.
Në heshtjen që mbetet pas valsit të fundit, La Traviata vyshket si një trëndafil mbi dëborë. Dashuria nuk fiton gjithmonë mbi fatin, por lë pas një dritë që nuk vdes. Dhe Violeta, si një yll që digjet për herë të fundit në agim, largohet duke e kthyer dhimbjen në përjetësi.
Faleminderit përgjithmonë Ermonela jonë që ia zbardh faqen si trëndafil i bardhë Maji Shqipërisë kudo në botë!
Çmimet kryesore
Çmimet kryesore përfshijnë Këngëtaren më të mirë Femër në Çmimet Oper! 2024,
Artistin e Vitit në Çmimet Ndërkombëtare të Muzikës Klasike (ICMA) 2023/ Artistin më të Mirë të Huaj në Çmimet Spanjolle të Operas 2024 dhe Çmimin e Lexuesve të Çmimeve Ndërkombëtare të Operas 2016.
Është nderuar gjithashtu me tituj shtetërorë në Shqiperi, për kontributin në kulturë dhe promovimin e artit shqiptar në botë. Përveç çmimeve formale, ajo është vlerësuar shumë nga kritikët ndërkombëtarë për rolet në opera si: Madama Butterfly/ La Traviata/ Suor Angelica dhe ka performuar në teatro prestigjioze si: Royal Opera House/ Metropolitan Opera/ Teatro Real.
Mediat më prestigjioze në botë rreth Ermonela Jahos
Disa nga gazetat dhe mediat më të njohura ndërkombëtare kanë shkruar me superlativa për sopranon shqiptare Ermonela Jaho, sidomos për interpretimet e saj në opera dramatike si *Madama Butterfly*, *La Traviata* dhe *Suor Angelica*.
Ja disa nga vlerësimet më të famshme:
1-Gazeta britanike “The Guardian” e ka quajtur interpretimin e saj “shkatërrues emocionalisht” dhe ka vlerësuar aftësinë e saj për të përcjellë dhimbje dhe ndjenjë të thellë në skenë.
2-“The Financial Times” ka shkruar se ajo “këndon me intensitet të rrallë dramatik”, duke e cilësuar si një nga sopranot më prekëse të brezit të saj.
3-Revista amerikane “Opera News” e ka përshkruar si “një artiste që jeton çdo notë që këndon”.
4-“The New York Times” ka lavdëruar interpretimet e saj në skenat më prestigjioze botërore, duke theksuar kombinimin e teknikës vokale me emocionin autentik.
Autorja e shkrimit mban titullin e lartë: Kalorës i Urdhrit të Flamurit nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë, Medaljen e Meritës Presidenciale dhënë nga Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani. Është publiciste, shkrimtare, autore e tetë librave, Mjellmat po të vijnë u shpall libri më i mirë i vitit në Panairin e librit në New York, 2008, mësuese dhe bashkëthemeluese e Shkollave Shqipe “Alba Life” në New York, Ambasador i Kombit, Gruaja e Vitit 2022, NY dhënë nga Motrat “Qiriazi”. /GD
6 Maj, 2026
Metropolitan Opera, Manhattan, New York
