Përgatiti Dashnim HEBIBI
Takimi i shefit të Konsullatës së Republikës së Kosovës në Cyrih, Vigan Berisha, me Presidentin e Konfederatës Zvicerane, Guy Parmelin, në Bernë, përveç rëndësisë diplomatike, përcolli edhe një mesazh të fuqishëm historik dhe njerëzor. Përmes një vepre artistike të realizuar nga gra të mbijetuara të dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë, u rikujtua njëra prej plagëve më të rënda të historisë së popullit shqiptar: dhuna seksuale e ushtruar ndaj grave dhe vajzave shqiptare nga pjesëtarë të forcave ushtarake, policore dhe formacioneve paramilitare serbe gjatë viteve 1998–1999.
Bernë, 4 nëntor 2026 – Shefi i Konsullatës së Republikës së Kosovës në Cyrih, Vigan Berisha, gjatë ditës së sotme ka zhvilluar një sërë takimesh në Parlamentin Zviceran, në Bernë. Në kuadër të vizitës së tij, ai është takuar edhe me Presidentin e Konfederatës Zvicerane, Shkëlqesinë e Tij, Guy Parmelin. Pas takimit, Berisha e ka cilësuar këtë moment si të veçantë, duke theksuar rëndësinë e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Zvicrës, si dhe mirënjohjen e thellë të shqiptarëve për mbështetjen që shteti helvetik i ka dhënë Kosovës ndër vite. Një nga momentet më domethënëse të këtij takimi ishte dhurimi i një punimi artistik me domethënie të veçantë, të realizuar nga gratë e mbijetuara të dhunës seksuale gjatë luftës së fundit në Kosovë, në kuadër të Qendrës për Promovimin e të Drejtave të Grave. Përmes këtij gjesti simbolik, historia e të mbijetuarave shqiptare u përcoll edhe në një nga institucionet më të rëndësishme shtetërore të Zvicrës, duke bartur një mesazh që shkon përtej një dhurate diplomatike: kujtesën për krimet e luftës, respektin për të mbijetuarat dhe kërkesën e vazhdueshme për drejtësi.
Dhuna seksuale ndaj grave shqiptare – një nga krimet më të rënda të luftës në Kosovë
Lufta e viteve 1998–1999 në Kosovë la pas mijëra viktima, familje të shkatërruara, shtëpi të djegura, njerëz të zhdukur dhe plagë që vazhdojnë të ndihen edhe sot. Ndër krimet më të rënda të dokumentuara gjatë kësaj periudhe ishte dhuna seksuale e ushtruar ndaj grave dhe vajzave shqiptare nga pjesëtarë të forcave serbe. Përdhunimet, sulmet seksuale, torturat, rrëmbimet, kërcënimet dhe trajtimet çnjerëzore ishin pjesë e përvojave të tmerrshme që përjetuan shumë gra shqiptare gjatë ofensivave ushtarake dhe policore në Kosovë. Raportet e organizatave ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, përfshirë Amnesty International dhe Human Rights Watch, kanë dokumentuar raste të dhunës seksuale të kryera nga pjesëtarë të forcave policore, ushtarake dhe formacioneve paramilitare serbe. Këto krime nuk u raportuan vetëm në një vend apo në një rajon të caktuar. Dëshmitë e mbledhura tregojnë se gra dhe vajza shqiptare u sulmuan në shtëpitë e tyre, në fshatra gjatë operacioneve ushtarake, në rrugët e dëbimit, në objekte ku mbaheshin kundër vullnetit të tyre dhe në vende ku familjet kishin kërkuar strehim për t’u shpëtuar luftimeve. Në shumë raste, dhuna seksuale ndodhi në rrethana të tmerrshme, kur familjet shqiptare detyroheshin të largoheshin nga shtëpitë e tyre. Gratë dhe vajzat përballeshin me kërcënime, ndërsa burrat dhe djemtë ndaheshin nga familjet, arrestoheshin, keqtrajtoheshin ose vriteshin. Dëshmitë e të mbijetuarave kanë përshkruar raste kur gratë janë marrë me forcë nga familjarët e tyre, janë dërguar në vende të izoluara dhe janë dhunuar seksualisht. Në raste të tjera, sulmet kanë ndodhur në prani të familjarëve, duke e shndërruar dhunën seksuale edhe në një instrument të terrorizimit dhe poshtërimit të popullsisë civile. Për shumë prej këtyre grave, dhuna nuk ishte vetëm një sulm ndaj trupit të tyre, por edhe një përpjekje për t’ua shkatërruar dinjitetin, sigurinë dhe jetën familjare. Kjo histori nuk duhet reduktuar në statistika. Pas çdo dëshmie qëndron një grua, një vajzë, një familje dhe një jetë e ndryshuar përgjithmonë.
Rreth 20 mijë të mbijetuar – një plagë që Kosova vazhdon ta bartë
Në Kosovë, vlerësimet publike për numrin e personave të mbijetuar të dhunës seksuale gjatë luftës arrijnë deri në rreth 20 mijë. Megjithatë, kjo shifër mbetet vlerësim dhe nuk përfaqëson një numër përfundimtar të verifikuar. Për një kohë të gjatë pas përfundimit të luftës, shumë prej të mbijetuarave nuk patën mundësi të flisnin për atë që kishin përjetuar. Frika nga paragjykimi, stigma shoqërore, presioni familjar, mungesa e mbështetjes dhe trauma psikologjike i detyruan shumë gra ta mbanin dhimbjen në heshtje. Në një shoqëri që po përpiqej të rimëkëmbej pas luftës, këto gra u përballën edhe me një betejë tjetër: të gjenin forcën për të jetuar me kujtimet e krimit dhe për të kërkuar njohjen e së vërtetës. Duhet theksuar se turpi dhe përgjegjësia për këto krime u takojnë vetëm autorëve. Gratë që i mbijetuan dhunës nuk kanë asnjë faj për atë që u është bërë. Ato janë dëshmitare të një prej kapitujve më të dhimbshëm të historisë së Kosovës dhe bartëse të një të vërtete që nuk duhet të harrohet. Pasojat e dhunës seksuale kanë qenë të shumëfishta: trauma të rënda psikologjike, probleme shëndetësore, vështirësi në jetën familjare dhe shoqërore, si dhe ndjenja e përjashtimit për shkak të paragjykimeve.Për shumë gra, lufta nuk përfundoi në qershor të vitit 1999. Ajo vazhdoi në kujtimet e tyre, në netët pa gjumë, në dhimbjen e pashprehur dhe në betejën e përditshme për të rifituar qetësinë dhe dinjitetin.
Drejtësia për të mbijetuarat mbetet një detyrim institucional dhe shoqëror
Përkundër rëndësisë së dokumentimit të këtyre krimeve, drejtësia për të mbijetuarat ka ecur ngadalë. Shumë prej autorëve nuk janë identifikuar apo dënuar, ndërsa një numër i madh i grave vazhdojnë të presin drejtësi dhe njohje të plotë të vuajtjeve të tyre. Kosova ka ndërmarrë hapa institucionalë për njohjen dhe mbështetjen e të mbijetuarave. Ndryshimet ligjore të vitit 2014 krijuan bazën për njohjen e statusit të viktimave të dhunës seksuale gjatë luftës, ndërsa nga viti 2018 nisi procesi i aplikimit dhe përfitimit të pensionit personal për personat që fitojnë këtë status. Megjithatë, procesi vazhdon të përballet me sfida. Stigma, frika për të rrëfyer përvojat personale, procedurat administrative dhe vështirësitë në qasjen ndaj shërbimeve mbështetëse ndikojnë që jo të gjitha të mbijetuarat të aplikojnë për njohjen e statusit.
Vepra artistike në Bernë – zëri i grave që nuk duhet të heshtet
Në këtë kontekst, dhurata që Vigan Berisha i dorëzoi Presidentit zviceran, Guy Parmelin, merr një domethënie të veçantë. Punimi artistik, i realizuar nga gratë e mbijetuara në kuadër të Qendrës për Promovimin e të Drejtave të Grave, përfaqëson historinë, qëndresën dhe dinjitetin e grave që përjetuan dhunën seksuale gjatë luftës në Kosovë. Kjo vepër nuk është vetëm një simbol i dhimbjes së kaluar. Ajo është edhe dëshmi e forcës së grave që, pavarësisht përvojave të tmerrshme, kanë gjetur guximin të vazhdojnë jetën, të krijojnë dhe të dëshmojnë. Përmes artit, të mbijetuarat e shndërrojnë përvojën e tyre në një mesazh publik. Ato nuk kërkojnë të kujtohen vetëm si viktima, por si gra që kanë mbijetuar, qëndruar dhe vazhdojnë të kërkojnë drejtësi. Dhurimi i kësaj vepre në Bernë është gjithashtu një mënyrë për ta bartur historinë e tyre përtej kufijve të Kosovës dhe për t’ua rikujtuar institucioneve ndërkombëtare se krimet e luftës nuk duhet të harrohen dhe se përgjegjësia për to nuk shuhet me kalimin e kohës. Takimi me Presidentin e Zvicrës i dha kësaj vepre një dimension të rëndësishëm simbolik: zërin e grave shqiptare të mbijetuara, historinë e tyre dhe kërkesën që kujtesa për vuajtjet e tyre të mbetet pjesë e ndërgjegjes ndërkombëtare.
Vigan Berisha: Mirënjohje për mbështetjen historike të Zvicrës ndaj Kosovës
Pas takimit me Presidentin Guy Parmelin, Vigan Berisha ka ndarë edhe mesazhin e tij përmes një publikimi, ku ka shprehur kënaqësinë dhe nderin për këtë takim.
“Takim me Presidentin e Konfederatës Zvicerane, Sh.T.Z. Guy Parmelin!
Sot, në kuadër të një takimi të shkurtër personal dhe pritjes zyrtare në Bernë, patëm kënaqësinë të takoheshim me Presidentin e Konfederatës Zvicerane, Shkëlqesinë e Tij, z. Guy Parmelin. Me këtë rast, kishim nderin t’i dhuronim një punim artistik me domethënie të veçantë, të realizuar nga gratë e mbijetuara të dhunës seksuale gjatë luftës së fundit në Kosovë. Ky punim, i realizuar në kuadër të Qendrës për Promovimin e të Drejtave të Grave, përfaqëson historinë, qëndresën dhe dinjitetin e grave që përjetuan dhunën seksuale gjatë luftës në Kosovë”, ka shkruar Berisha. Gjatë bashkëbisedimit me Presidentin zviceran, Berisha shprehu mirënjohjen e tij të thellë për mbështetjen që Zvicra i ka dhënë Kosovës ndër vite, duke filluar nga ardhja e mërgimtarëve të parë shqiptarë, gjatë luftës, pas përfundimit të saj dhe deri në ditët e sotme. Ai falënderoi Presidentin Parmelin edhe në emër të mërgatës shqiptare që jeton në Zvicër, duke theksuar se ky shtet është shndërruar në një atdhe të dytë për shqiptarët. Berisha vuri në pah se komuniteti shqiptar në Zvicër është i madh dhe tashmë ka krijuar disa gjenerata, të cilat janë rritur, shkolluar dhe integruar në shoqërinë zvicerane. Ai theksoi gjithashtu se, që nga dita e parë e qëndrimit të tij në Zvicër, është familjarizuar me shtetin zviceran, duke njohur nga afër rregullat, organizimin dhe funksionimin e tij. Sipas tij, integrimi dhe respektimi i institucioneve dhe shoqërisë zvicerane janë pjesë e rëndësishme e bashkëjetesës dhe marrëdhënieve të mira ndërmjet komuniteteve.
Zvicra dhe Kosova – një histori e gjatë solidariteti dhe miqësie
Marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Zvicrës nuk ndërtohen vetëm mbi raportet diplomatike dhe bashkëpunimin institucional. Ato kanë edhe një dimension të fuqishëm njerëzor, të ndërtuar ndër dekada përmes mërgatës shqiptare, solidaritetit dhe përkrahjes në periudhat më të vështira të historisë së Kosovës. Zvicra ishte një nga vendet ku mijëra shqiptarë gjetën strehim, siguri dhe mundësi për të ndërtuar një jetë të re. Gjatë luftës së viteve 1998–1999, shqiptarët në Zvicër u angazhuan fuqishëm për sensibilizimin e opinionit publik ndërkombëtar për gjendjen në Kosovë, për organizimin e ndihmave humanitare dhe për mbështetjen e bashkëkombësve të tyre. Në këtë shtet, shumë familje shqiptare gjetën mbështetje në momentet kur vendlindja e tyre po përjetonte një nga periudhat më të rënda historike. Për shumë prej tyre, Zvicra u bë vendi ku rifilluan jetën, ku rritën fëmijët dhe ku ndërtuan të ardhmen. Sot, shqiptarët janë pjesë e rëndësishme e shoqërisë zvicerane. Gjenerata të tëra janë integruar në jetën ekonomike, arsimore, kulturore dhe shoqërore të këtij vendi, duke kontribuar në zhvillimin e tij dhe duke ruajtur njëkohësisht lidhjet me Kosovën dhe trojet shqiptare. Në këtë frymë, mesazhi i Vigan Berishës në takimin me Presidentin Parmelin ishte edhe një falënderim në emër të një komuniteti të tërë, i cili nuk e harron mbështetjen e marrë në momentet vendimtare.
Një takim diplomatik me një mesazh që shkon përtej politikës
Takimi në Bernë, rrjedhimisht, nuk ishte vetëm një aktivitet diplomatik. Ai ishte një rast për të rikujtuar historinë, për të nderuar të mbijetuarat e dhunës seksuale gjatë luftës, për të përcjellë mirënjohjen ndaj Zvicrës dhe për të riafirmuar miqësinë ndërmjet dy vendeve. Në njërën anë, qëndron mirënjohja e Kosovës dhe e shqiptarëve për një shtet që u ofroi strehim, mbështetje dhe solidaritet në periudhat më të vështira. Në anën tjetër, qëndron kujtesa për gratë dhe vajzat shqiptare që përjetuan krime të tmerrshme gjatë luftës dhe që edhe sot vazhdojnë të kërkojnë drejtësi, dinjitet dhe respekt. Dhurata artistike e realizuar nga të mbijetuarat, e përcjellë te Presidenti i Zvicrës, i bashkoi këto dy mesazhe në një simbolikë të vetme: mirënjohjen për miqtë që qëndruan pranë Kosovës dhe detyrimin për të mos harruar ata që vuajtën pasojat më të rënda të luftës. Sepse miqësia ndërmjet Kosovës dhe Zvicrës nuk matet vetëm me marrëveshje dhe deklarata zyrtare. Ajo mbështetet në përvoja të përbashkëta njerëzore, në solidaritet dhe në kujtesën historike. Dhe në këtë kujtesë, historia e grave shqiptare që mbijetuan dhunën seksuale gjatë luftës në Kosovë duhet të ketë gjithmonë vendin që meriton. Zëri i tyre nuk duhet të heshtet, vuajtjet e tyre nuk duhet të harrohen dhe drejtësia për to mbetet një detyrim që nuk njeh kufij. /HelveticALforum.ch
