Komisioni Evropian e publikoi sot raportin vjetor për Kosovën. Mesazhi i tij është i qartë. Në drejtësi nuk ka përparim. Kundër korrupsionit ka rezultate të kufizuara. Dy vite krizash politike i kanë dobësuar institucionet. Shqipëria vlerësohet për ritmin e negociatave, ndërsa Mali i Zi është në rrugë për të nënshkruar traktatin e anëtarësimit. Kosova mbetet në grupin ku, sipas Brukselit, perspektiva është e pabarabartë. Pyetja për Prishtinën nuk është kush e ka fajin. Pyetja është çfarë do të bëjë tani.
Raporti nuk është komplot, është pasqyrë
Raporti mbulon periudhën shtator 2025 – shtator 2026. Në këtë kohë pati dy zgjedhje të parakohshme, një bllokadë të gjatë dhe një qeveri me kompetenca të kufizuara. Komisioni shënon edhe një shenjë që politika duhet ta marrë seriozisht. Pjesëmarrja në zgjedhje ra nga 45 për qind në dhjetor 2025 në 37 për qind në qershor 2026. Kjo nuk është vetëm statistikë. Është lodhja e qytetarëve me një klasë politike që i çoi në kutitë e votimit më shpesh sesa u dha qeverisje.
Gjetja më e rëndë ka të bëjë me drejtësinë. Sipas Komisionit, ndikimet politike, ekonomike dhe të tjera të padrejta vazhdojnë ta minojnë pavarësinë e gjyqësorit, e në disa drejtime janë shtuar. Paketa e ligjeve për reformën në drejtësi ende nuk është miratuar. Dënimet përfundimtare për korrupsion janë rritur, por në rastet e nivelit të lartë kanë rënë. Thënë thjesht, drejtësia funksionon më mirë për të vegjlit sesa për të fuqishmit. Këtë nuk na e imponon Brukseli. Është ankesa e përditshme e qytetarëve të Kosovës.
Plaga që i shkaktuam vetes me ligjin për Specialen
Raporti shpreh shqetësim serioz për ndryshimet në ligjin për Dhomat e Specializuara, të miratuara në Kuvend më 6 tetor. Komisioni përmend detyrimet ndërkombëtare, pavarësinë gjyqësore dhe mbrojtjen e viktimave e të dëshmitarëve. Presidentja Justina Shiroka-Pula e ktheu ligjin në Kuvend për rishqyrtim. Ishte vendim i matur dhe i drejtë.
Kjo gazetë e ka mbrojtur dhe do ta mbrojë të vërtetën për luftën çlirimtare. Lufta e UÇK-së ishte luftë e drejtë kundër një regjimi që kreu krime të dokumentuara, e mbështetur nga SHBA-ja dhe NATO-ja. Katërshja në Hagë ka të drejtë për gjykim të paanshëm, dhe çdo shqetësim për procesin duhet ngritur me zë të lartë. Por ai duhet ngritur me mjete juridike e diplomatike dhe bashkë me aleatët, jo kundër tyre. Gjykata u themelua me marrëveshje ndërkombëtare dhe me amendament kushtetues të votuar nga vetë Kuvendi i Kosovës. Përpjekja për t’ia ndryshuar mandatin me ligj të njëanshëm nuk e mbron historinë e UÇK-së. U jep argumente atyre që duan ta paraqesin Kosovën si shtet që nuk i mban premtimet.
Asimetria e Beogradit dhe pritja e gjatë e Prishtinës
Do të ishte e padrejtë të thuhej se raporti i bie vetëm Prishtinës. Komisioni e kritikon Serbinë sepse lobon kundër anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës dhe në Interpol. E kritikon edhe për retorikën nxitëse të zyrtarëve të saj. Më e rëndësishmja, raporti shënon se Beogradi nuk ka ndërmarrë hapa kuptimplotë për të kërkuar llogari për sulmin e armatosur ndaj Policisë së Kosovës në Banjskë, në shtator 2023. Në raportin për Serbinë, Komisioni vëren edhe se varrimi i Ratko Mlladiqit, në shtator të këtij viti, me pjesëmarrjen e zyrtarëve të lartë shtetërorë e ushtarakë, ndihmoi lavdërimin e tij në kundërshtim me vlerat evropiane. Pasi pranoi raportin nga ambasadori i BE-së, Dirk Schuebel, kryeministri Albin Kurti tha se pozita e Kosovës në procesin e anëtarësimit „nuk e pasqyron progresin që kemi bërë”. Ai kërkoi statusin e kandidatit dhe nisjen e negociatave sa më shpejt. Kërkoi gjithashtu që Kosovës t’i dërgohet pyetësori i Komisionit. Kurti kujtoi se kanë kaluar gati katër vjet nga aplikimi dhe se Kosova është i vetmi vend i Ballkanit Perëndimor pa status kandidati. Kjo kërkesë është e ligjshme dhe meriton mbështetjen e të gjitha partive. Mosveprimi i shteteve anëtare ndaj aplikimit të Kosovës nuk ka arsyetim teknik. Është vendim politik.
Brukseli thekson se marrëveshja e vitit 2023 është, sipas raportit, „ligjërisht e detyrueshme për të dyja palët”. Atëherë edhe pasojat duhet të jenë për të dyja palët. Masat ndëshkuese ndaj Kosovës u hoqën vetëm këtë vit, pasi pushteti lokal në veri u transferua rregullisht. Ndërkohë Milan Radoiçiqi, i cili mori përsipër përgjegjësinë për Banjskën, nuk i është dorëzuar drejtësisë. Në Beograd, Lista Studentore i dha fund sundimit 14-vjeçar të Aleksandar Vuçiqit, dhe ky ndryshim është mundësi për ta korrigjuar pabarazinë. Por mundësia nuk është garanci. Figura kryesore e asaj liste e ka përshkruar dialogun si dialog për „Kosovën dhe Metohinë”. BE-ja duhet ta matë qeverinë e re serbe me vepra, jo me shpresa.
Kapitali që Kosova nuk duhet ta shpërdorojë
Raporti ka edhe një gjetje që meriton më shumë vëmendje. Për herë të parë, Komisioni shënon se Kosova është plotësisht në linjë me politikën e jashtme dhe të sigurisë së BE-së. Serbia vazhdon të lëkundet mes Brukselit dhe Moskës. Kosova, edhe pa qenë anëtare e asnjë aleance, e ka zgjedhur qartë anën e Perëndimit. Raporti vlerëson gjithashtu përparim në administratën publike, zgjerim të shërbimeve digjitale dhe ulje të tensioneve në veri. Ky kapital vlen vetëm nëse e mbështet besueshmëria e brendshme. Dialogu strategjik me SHBA-në është pezulluar që nga shtatori 2025. Ai nuk do të rikthehet me letra e deklarata. Do të rikthehet kur Uashingtoni dhe Brukseli të shohin në Prishtinë partnerë që koordinohen me ta, që nuk i befasojnë aleatët me veprime të njëanshme dhe që ndërtojnë institucione të cilat qëndrojnë edhe kur ndërrohen qeveritë.
Kundërargumenti: „Brukseli ka standarde të dyfishta”
Kundërargumenti më i fortë është i njohur. Pse ta marrë Kosova seriozisht raportin e një Bashkimi që e ndëshkoi Prishtinën, por jo Beogradin pas Banjskës? Ky zemërim ka bazë. Pesë shtete anëtare ende nuk e njohin Kosovën, dhe aplikimi i saj ka mbetur në sirtar. Por nga ky argument nuk del përfundimi që po nxjerrin disa politikanë. Padrejtësia e Brukselit ndaj Kosovës nuk i shpëton qytetarët nga gjykatat që zvarriten, nga korrupsioni që nuk ndëshkohet në majë dhe nga institucionet që bllokohen me muaj. Reforma në drejtësi nuk është dhuratë për BE-në. Është interes i qytetarit që pret vite për një vendim, i investitorit që nuk vjen dhe i të riut që ikën. Kërkesa për statusin e kandidatit bëhet e pakundërshtueshme vetëm kur Kosova të ketë kryer detyrat që varen prej saj. Vetëm atëherë ka autoritet moral të kërkojë që edhe Serbia t’i kryejë të sajat.
Përfundim
Kurti tha sot se Kosova tani ka institucione stabile dhe funksionim demokratik. Pra, nuk ka më justifikim institucional. Kuvendi duhet ta rishqyrtojë ligjin për Specialen në konsultim me aleatët. Paketa e reformës në drejtësi duhet miratuar këtë dimër. Korrupsioni i nivelit të lartë duhet të përfundojë me dënime, jo vetëm me hetime. Kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, premtoi sot ritëm të ri për reformat, dhe Kuvendi duhet të mbahet në këtë premtim. Opozita, që po kalon ndryshime në drejtimin e saj, ka përgjegjësinë ta kthejë raportin në agjendë të përbashkët, jo në armë fushate.
Edhe Brukseli ka detyrën e vet. Duhet ta shqyrtojë aplikimin e Kosovës dhe të kërkojë nga Beogradi llogari për Banjskën me të njëjtën vendosmëri me të cilën i kërkon Prishtinës Asociacionin. Raporti i sotëm nuk është aktakuzë kundër Kosovës. Është listë detyrash. Shteti që i kryen detyrat e veta fiton të drejtën t’u kërkojë drejtësi edhe të tjerëve./BS
