Nga Dashnim HEBIBI
Lakmia — ajo etje e pangopur për më shumë — nganjëherë duket si një forcë që na shtyn përpara, por, në heshtje, mund të shndërrohet në një barrë të rëndë që rëndon shpirtin, mjegullon arsyen dhe e largon njeriun nga vlerat e tij themelore. Sa shumë lakmitarë shohim përreth nesh! Njerëz që, edhe kur kanë mjaftueshëm, vazhdojnë të kërkojnë më shumë, sikur pasuria, pushteti dhe duartrokitjet të mund ta mbushin zbrazëtinë e shpirtit. Ajo që është edhe më shqetësuese, është se disa prej tyre nuk e njohin lakminë e vet. Përkundrazi, e ushqejnë me krenari, e paraqesin si ambicie dhe e kthejnë në një virtyt të rremë, pa kuptuar se, në të vërtetë, po bëhen robër të dëshirave të tyre. Tragjedia e lakmitarit nuk qëndron vetëm te dëshira e pafund për të pasur, por edhe te paaftësia për të kuptuar se çfarë ka vërtet vlerë në jetë. Ai shpesh e ngatërron madhështinë me grumbullimin, dinjitetin me epërsinë dhe suksesin me sundimin mbi të tjerët. Në përpjekje për të fituar gjithnjë e më shumë, harron të vlerësojë atë që ka, të respektojë njerëzit që e rrethojnë dhe të ruajë paqen e vet të brendshme. Lakmia, kur nuk shoqërohet me vetëdije dhe përgjegjësi morale, e shndërron ambicien në një garë pa cak. Njeriu nuk kënaqet më me arritjet e veta, sepse gjithmonë gjen dikë që ka më shumë, dikë që dëshiron ta tejkalojë ose diçka tjetër që synon ta zotërojë. Kështu, jeta kthehet në një garë të pafundme, ku fitoret humbasin kuptimin dhe kënaqësia shtyhet vazhdimisht për një të nesërme që nuk mbërrin kurrë.
Ajo që duhej të ishte shtysë për përparim, bëhet pengesë për pjekurinë njerëzore. Krenaria pa vetëdije shndërrohet në verbëri, ndërsa ambicia pa etikë bëhet lakmi. Njeriu mund të ketë shumë në duar, por të jetë i varfër në shpirt; mund të zotërojë pasuri të mëdha, por të mos ketë paqe; mund të dëgjojë duartrokitje nga shumë njerëz, por të mos ketë asnjë marrëdhënie të sinqertë që i jep kuptim jetës. Historia dhe filozofia na mësojnë se madhështia e njeriut nuk matet vetëm me atë që zotëron, por edhe me mënyrën se si sillet me të tjerët, me drejtësinë që ushtron, me kufijtë që di t’i respektojë dhe me aftësinë për të mos e humbur veten në kërkim të pushtetit apo pasurisë.
Prandaj, njeriu i mençur nuk pyet vetëm: «Sa më shumë mund të fitoj?», por edhe: «Çfarë vlere ka ajo që po fitoj dhe çfarë po humbas në këtë rrugëtim?» Kjo është pyetja që e ndan ambicien e shëndetshme nga lakmia shkatërruese.
Mos e ushqe lakminë; ushqe mirënjohjen. Mos e ndërto madhështinë tënde duke i zvogëluar të tjerët. Mos e mat suksesin vetëm me atë që grumbullon, por edhe me atë që jep, me dinjitetin që ruan dhe me respektin që fiton pa e kërkuar me imponim.
Lakmia është varfëri e maskuar me bollëk; mirënjohja është pasuri që nuk matet me asnjë pasuri materiale. Krenaria mund ta verbojë njeriun deri në atë pikë sa të mos e shohë më as veten, ndërsa mirënjohja i mëson atij të njohë vlerën e asaj që ka dhe të kuptojë se jo gjithçka që mund të fitohet ia vlen të ndiqet. Në fund, nuk na përcakton ajo që kemi grumbulluar, por ajo që kemi dhënë; jo numri i njerëzve që na duartrokasin, por sinqeriteti i atyre që na respektojnë; jo lartësia në të cilën kemi arritur, por mënyra se si i kemi trajtuar njerëzit gjatë rrugëtimit tonë. Sepse lumturia e vërtetë nuk jeton vetëm në atë që kërkojmë, por edhe në aftësinë për të vlerësuar atë që kemi. Dhe pjekuria më e madhe njerëzore fillon pikërisht atëherë kur kuptojmë se të kesh më shumë nuk do të thotë domosdoshmërisht të jesh më shumë.
Kur shpirti ka më shumë vlerë se pasuria
Në fund të jetës, njeriu nuk do të mbahet mend për gjithçka që ka grumbulluar, por për atë që ka lënë në zemrat e të tjerëve. Pasuria mund të ndërtojë pallate, por nuk mund të blejë ngrohtësinë e një zemre të sinqertë; pushteti mund të imponojë heshtje, por nuk mund të fitojë respektin e vërtetë; krenaria mund ta ngrejë njeriun mbi të tjerët në sytë e vet, por vetëm përulësia e bën të madh në sytë e njerëzimit. Sa e dhimbshme është të shohësh njerëz që, në kërkim të gjithçkaje, rrezikojnë të humbasin atë që ka më shumë rëndësi: njerëzoren brenda vetes. Njerëz që numërojnë fitimet, por harrojnë mirësitë; që kërkojnë duartrokitje, por nuk dinë të dëgjojnë dhimbjen e tjetrit; që duan të jenë mbi të gjithë, por nuk kuptojnë se, duke shkelur mbi të tjerët, shpesh po zbresin më poshtë se kurrë. Mos harroni: një ditë, duart që sot mbajnë pasuri mund të mbeten bosh, zërat që sot ju lavdërojnë mund të heshtin dhe dyert që sot ju hapen për shkak të interesit mund të mbyllen. Atëherë, çfarë do të mbetet? Do të mbetet fjala që keni thënë me mirësi, dora që keni zgjatur pa interes, dinjiteti që nuk e keni shitur dhe dashuria që keni dhënë pa pritur asgjë në këmbim. Këto janë pasuritë që koha nuk i zhvlerëson dhe që kujtesa njerëzore i ruan edhe kur gjithçka tjetër shuhet. Prandaj, mos e kaloni jetën duke u përpjekur të keni më shumë se të tjerët, por përpiquni të bëheni më të pasur në shpirt, më të drejtë në veprime dhe më njerëzorë në marrëdhëniet tuaja. Mos lejoni që lakmia t’ju vjedhë paqen, krenaria t’ju verbojë arsyen dhe etja për më shumë t’ju bëjë të harroni ata që ju qëndruan pranë kur nuk kishit asgjë për të ofruar, përveç vetes.
Sepse varfëria më e madhe nuk është të mos kesh pasuri, por të kesh gjithçka dhe të mos jesh më në gjendje të ndiesh mirënjohje. Humbja më e rëndë nuk është të mbetesh pa atë që ke grumbulluar, por të mbetesh pa atë që të bënte njeri.
Nëse një ditë do të duhet të zgjedhësh mes pasurisë dhe ndërgjegjes, zgjidhe ndërgjegjen. Mes krenarisë dhe paqes, zgjidhe paqen. Mes interesit dhe njerëzillëkut, zgjidhe njerëzillëkun. Sepse pasuria mund të të japë një vend në tryezat e të fuqishmëve, por vetëm karakteri mund të të sigurojë një vend në zemrat e njerëzve. Mos syno të largohesh nga kjo botë si njeriu që pati më shumë, por si njeriu që, pavarësisht sa pati, nuk e humbi kurrë shpirtin. Në fund, jeta nuk na pyet sa arritëm të zotëronim, por sa arritëm të duam, sa dhimbje shmangëm, sa zemra prekëm dhe sa njerëzi ruajtëm në një botë që shpesh na tundon ta harrojmë atë. Dhe nëse këto fjalë do të mbeten si një mesazh për ata që vijnë pas nesh, do të doja që secili ta kuptonte një të vërtetë të thjeshtë: nuk është turp të dëshirosh të përparosh, të punosh, të ndërtosh dhe të arrish më shumë. Turp është të arrish lart duke i shtyrë të tjerët poshtë, të pasurohesh duke harruar ndershmërinë dhe të fitosh botën duke humbur ndërgjegjen. Mos e matni vlerën e njeriut me atë që ka në xhep, me postin që mban apo me emrin që përmendet në publik. Mate me fjalën që mban, me drejtësinë që dëshmon, me respektin që u jep të tjerëve dhe me aftësinë për të qëndruar njerëzor edhe kur ka mundësi të përfitojë në kurriz të dikujt tjetër. Sepse pasuria më e madhe nuk është ajo që lëmë pas në banka, por ajo që lëmë pas në zemrat e njerëzve.
Dhe, nëse më duhet ta përmbledh gjithë këtë mendim në një mesazh të vetëm, do të thosha:
Mos u bëj aq i pasur sa të harrosh mirënjohjen, aq i fuqishëm sa të humbasësh drejtësinë dhe aq krenar sa të mos shohësh më njeriun përballë. Një ditë, gjithçka që ke grumbulluar mund të mbetet pas, por mënyra se si i ke bërë njerëzit të ndihen do të jetojë në kujtesën e tyre. Mos syno të jesh ai që pati më shumë, por ai që la më shumë mirësi. Sepse jeta është e përkohshme, pasuria është e ndryshueshme, pushteti kalimtar, ndërsa gjurma e një zemre të mirë mund të jetojë shumë më gjatë se emri i atij që e mbajti.
Pjesë nga libri i D.Hebibit, në dorëshkrim
