Nga Rafael Floqi
“Ne fituam një luftë për vlerat tona dhe për të shpëtuar mijëra jetë të pafajshme.” (“We won a war for our values and to save thousands of innocent lives.”)
Kjo deklaratë lidhet me ndërhyrjen e NATO-s në Kosovë në vitin 1999
Një emër që zë vend të veçantë në zemrat e shqiptarëve
Historia e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane është e mbushur me figura të rëndësishme që kanë lënë gjurmë në fatet e kombit shqiptar. Presidenti Woodrow Wilson ndihmoi në ruajtjen e Shqipërisë si shtet i pavarur pas Luftës së Parë Botërore. Presidenti Ronald Reagan frymëzoi popujt e Europës Lindore në betejën e tyre kundër komunizmit. Megjithatë, për shqiptarët e Kosovës dhe për mbarë kombin shqiptar në fundin e shekullit XX, asnjë president amerikan nuk ka lënë një ndikim më të drejtpërdrejtë dhe më emocional sesa William Jefferson Clinton. Për miliona shqiptarë, emri i tij nuk lidhet thjesht me presidencën amerikane apo me sukseset ekonomike të viteve nëntëdhjetë. Ai lidhet me momentin kur një popull i tërë po përballej me rrezikun e zhdukjes nga trojet e veta dhe kur vendimet e marra në Uashington ndikuan drejtpërdrejt në shpëtimin e qindra mijëra jetëve njerëzore.
Në Kosovë, Bill Clinton nuk shihet vetëm si një ish-president amerikan. Ai konsiderohet si një mik i madh i shqiptarëve dhe si një nga udhëheqësit që ndryshoi rrjedhën e historisë së Ballkanit. Statuja e tij në Prishtinë, bulevardi që mban emrin e tij dhe respekti i jashtëzakonshëm që vazhdon të gëzojë mes shqiptarëve janë dëshmi se ndikimi i tij ka kaluar kufijtë e politikës dhe është bërë pjesë e kujtesës kolektive të një kombi.
Kur vizitoi Kosovën në vitin 2009, Clinton u prit nga mijëra qytetarë që e përshëndetën si një hero. Në atë vizitë ai tha me modesti: “Unë vetëm bëra atë që mendoja se ishte e drejtë.”
Por për shqiptarët, ajo që ai e quante detyrë ishte një vendim që ndikoi në fatin e një populli të tërë.
Një djalë nga Arkansas që ëndërronte të ndryshonte botën
Bill Clinton lindi më 19 gusht 1946 në qytetin Hope të Arkansasit, një emër që në anglisht do të thotë “Shpresë”. Shumë biografë kanë vënë në dukje ironinë simbolike të këtij fakti, pasi më vonë ai do të bëhej një figurë që do të sillte shpresë për miliona njerëz në pjesë të ndryshme të botës. Fëmijëria e tij nuk ishte e lehtë. Babai i tij vdiq në një aksident automobilistik para se ai të lindte. Nëna e tij, Virginia Kelley, u detyrua të punonte fort për të mbajtur familjen. Më vonë ajo u rimartua, por jeta familjare nuk ishte gjithmonë e qetë. Njerku i tij kishte probleme me alkoolin dhe shpesh krijonte tensione në familje. Këto përvoja e mësuan Clintonin që herët me realitetet e vështira të jetës dhe i dhanë një ndjeshmëri të veçantë ndaj njerëzve që përballeshin me probleme. Ai do të shkruante më vonë: “Rrethanat e lindjes nuk përcaktojnë fatin tënd. Ato vetëm përcaktojnë pikën nga e cila fillon rrugëtimin.”
Që në shkollë, Clinton tregoi inteligjencë të jashtëzakonshme dhe aftësi të rralla komunikimi. Ai ishte një nxënës i shkëlqyer, luante saksofon, merrte pjesë në debate dhe kishte një aftësi të veçantë për të fituar simpatinë e njerëzve. Miqtë e tij kujtojnë se ai kishte një kujtesë të jashtëzakonshme për emrat dhe historitë personale të njerëzve që takonte.
Takimi me Kennedy-n që ndryshoi jetën e tij
Në korrik të vitit 1963 ndodhi një ngjarje që do të ndikonte thellësisht në të ardhmen e tij. Si pjesë e programit rinor “Boys Nation”, ai vizitoi Uashingtonin dhe pati mundësinë të takonte Presidentin John F. Kennedy në Shtëpinë e Bardhë. Fotografia ku adoleshenti Bill Clinton shtrëngon dorën e Kennedy-t është bërë një nga imazhet më të famshme në historinë politike amerikane.
Shumë vite më vonë, Clinton do të kujtonte se ai moment e bëri të kuptonte se politika mund të ishte një mjet për të ndryshuar jetën e njerëzve.
“Kur takova Presidentin Kennedy, pashë për herë të parë se si një njeri mund të frymëzonte një komb të tërë.”
Historiania Doris Kearns Goodwin e ka përshkruar këtë takim si një nga momentet kyçe në formimin e identitetit politik të Clintonit.
Rruga drejt pushtetit
Pas studimeve në Georgetown University, Clinton fitoi bursën prestigjioze Rhodes dhe vazhdoi studimet në Universitetin e Oksfordit. Më pas studioi drejtësi në Yale, ku njohu Hillary Rodham, gruan që do të bëhej jo vetëm bashkëshortja e tij, por edhe partnerja më e rëndësishme politike gjatë gjithë jetës.
Në vitin 1978, vetëm 32 vjeç, ai u zgjodh Guvernator i Arkansasit, duke u bërë një nga guvernatorët më të rinj në historinë e Amerikës. Gjatë viteve si guvernator ai fitoi reputacion si reformator pragmatik dhe administrator efikas. Ai investoi në arsim, përmirësoi infrastrukturën dhe punoi për të tërhequr investime në shtetin e tij.
Historiani Robert Dallek ka shkruar: “Clinton kishte një aftësi të rrallë për të kombinuar idealizmin me pragmatizmin politik.”
Kjo cilësi do ta ndihmonte më vonë në presidencë.
Presidenti i një Amerike optimiste
Kur Clinton fitoi zgjedhjet presidenciale të vitit 1992, Amerika po dilte nga një periudhë recesioni ekonomik. Ai premtoi rinovim ekonomik, investime në arsim dhe një qasje më moderne ndaj sfidave të shekullit të ri.
Tetë vitet e presidencës së tij përkuan me një nga periudhat më të suksesshme ekonomike në historinë amerikane. U krijuan mbi 22 milionë vende të reja pune, inflacioni mbeti i ulët dhe ekonomia amerikane përjetoi një bum të jashtëzakonshëm të lidhur me revolucionin teknologjik.
Historiani Douglas Brinkley shkruan: “Clinton e udhëhoqi Amerikën në një periudhë prosperiteti që shumë amerikanë e kujtojnë si epokën e fundit të optimizmit të madh ekonomik.” Megjithatë, ndërsa Amerika gëzonte prosperitet, Ballkani po hynte në një nga periudhat më të errëta të historisë së tij moderne.
Ballkani në flakë Shpërbërja e Jugosllavisë solli luftëra të përgjakshme në Kroaci, Bosnje dhe më pas në Kosovë. Administrata Clinton trashëgoi një rajon të destabilizuar, ku nacionalizmi ekstrem dhe urrejtja etnike po prodhonin tragjedi humanitare.
Në Bosnje, Clinton mbështeti ndërhyrjen që çoi në Marrëveshjen e Dejtonit dhe fundin e luftës. Por sfida më e madhe do të vinte në Kosovë.
Në fund të viteve nëntëdhjetë, represioni i regjimit të Slobodan Millosheviçit kundër shqiptarëve të Kosovës po përshkallëzohej. Raportet ndërkombëtare flisnin për masakra, dëbime masive dhe shkelje të rënda të të drejtave të njeriut.
Pamjet e refugjatëve shqiptarë që kalonin kufijtë drejt Shqipërisë, Maqedonisë dhe Malit të Zi tronditën opinionin publik botëror.
Vendimi që ndryshoi historinë e Kosovës
Në pranverën e vitit 1999, Presidenti Clinton u përball me një nga vendimet më të vështira të presidencës së tij. Dështimi i bisedimeve të Rambujesë e kishte bërë të qartë se Millosheviçi nuk kishte ndërmend të ndalte operacionet ushtarake në Kosovë. Administrata amerikane duhej të zgjidhte midis mosveprimit dhe ndërhyrjes.
Clinton arriti në përfundimin se heshtja do të kishte pasoja katastrofike. Në një fjalim drejtuar popullit amerikan ai deklaroi: “Nëse qëndrojmë mënjanë ndërsa njerëzit dëbohen nga shtëpitë e tyre dhe vriten për shkak të identitetit të tyre, atëherë ne mohojmë vlerat që pretendojmë se mbrojmë.”
Më 24 mars 1999 filloi operacioni ajror i NATO-s kundër objektivave ushtarake serbe.
Ish-Sekretarja e Shtetit Madeleine Albright kujtonte: “Presidenti Clinton e kuptoi se mosveprimi do të ishte një katastrofë morale.”
Ditët që sollën lirinë
Për 78 ditë avionët e NATO-s bombarduan objektivat strategjike të regjimit serb. Presioni ndërkombëtar u rrit. Ekonomia serbe u paralizua dhe izolimi diplomatik u thellua. Më në fund, më 10 qershor 1999, Millosheviçi pranoi kushtet e NATO-s. Forcat serbe u tërhoqën nga Kosova dhe trupat paqeruajtëse hynë në territor. Qindra mijëra refugjatë shqiptarë filluan të ktheheshin në shtëpitë e tyre.
Historiani Noel Malcolm shkruan: “Qershori i vitit 1999 shënoi momentin më të rëndësishëm në historinë moderne të Kosovës.” Për shqiptarët, ai ishte fillimi i rrugës drejt lirisë.
Një miqësi që vazhdon
Në historinë moderne, pak liderë të huaj kanë fituar respektin që shqiptarët kanë treguar ndaj Bill Clintonit. Ai nuk ishte shqiptar. Nuk kishte lidhje familjare me Ballkanin. Nuk kishte interesa personale në Kosovë. Por në momentin kritik, vendosi të veprojë. Kjo është arsyeja pse sot, në Prishtinë, statuja e tij vazhdon të vizitohet nga mijëra njerëz.
Një anekdotë që tregon lidhjen e tij me shqiptarët
Kur Clinton vizitoi Kosovën në vitin 2009, një grua e moshuar iu afrua mes turmës dhe i zgjati një fotografi të familjes së saj. Ajo i tha përmes lotëve: “Po të mos ishit ju, ne nuk do të ishim gjallë sot.”
Clinton e mori fotografinë, e pa për disa çaste dhe u përgjigj me zërin që i dridhej: “Jo. Ju mbijetuat sepse kishit guxim. Ne vetëm ju ndihmuam.”
Kjo skenë shpjegon më mirë se çdo analizë politike marrëdhënien mes Bill Clintonit dhe shqiptarëve. Për amerikanët ai ishte Presidenti i 42-të i Shteteve të Bashkuara. Për shqiptarët ai mbetet lideri që në një nga momentet më të errëta të historisë sonë moderne vendosi të mos qëndronte indiferent. Dhe për këtë arsye, emri i tij vazhdon të kujtohet me mirënjohje në çdo cep të Kosovës dhe të trojeve shqiptare.
