Në Hampstead të Londrës është vendosur një pllakë përkujtimore në nder të antropologes dhe udhëtares së njohur britanike Edith Durham, e cila ia kushtoi një pjesë të rëndësishme të jetës së saj Shqipërisë dhe çështjes kombëtare shqiptare. Në ceremoninë përkujtimore morën pjesë ambasadorët e Shqipërisë dhe Kosovës, aktorja britanike Joanna Lumley, si dhe historianë e studiues të njohur.
Një figurë e veçantë e historisë shqiptare është rikthyer në vëmendjen publike në Londër. Në shtëpinë në Hampstead, ku Edith Durham jetoi për shumë vite, është vendosur një pllakë përkujtimore që nderon kontributin e saj të jashtëzakonshëm në njohjen dhe promovimin e Shqipërisë në arenën ndërkombëtare. E njohur nga shqiptarët si “Mbretëresha e Malësorëve”, Durham ishte një nga personalitetet e huaja që u lidhën më ngushtë me popullin shqiptar, kulturën, traditat dhe aspiratat e tij kombëtare. Në fillim të shekullit XX, ajo udhëtoi nëpër Shqipëri dhe territore të tjera të Ballkanit, duke dokumentuar jetën e banorëve, zakonet, traditat dhe realitetet shoqërore të kohës. Përmes shkrimeve dhe angazhimit të saj publik, ajo kontribuoi në përhapjen e informacionit për shqiptarët në qarqet politike dhe intelektuale evropiane.
Joanna Lumley: Një nder për të kujtuar një grua të jashtëzakonshme
Në ceremoninë e zhvilluar në Londër mori pjesë edhe aktorja britanike Joanna Lumley, e njohur për mbështetjen e saj ndaj Shqipërisë dhe Kosovës. Lumley e cilësoi përkujtimin e Edith Durhamit si një nder, duke vënë në pah shpirtin e saj aventurier dhe përkushtimin e rrallë që tregoi gjatë jetës. Edith Durham nuk ishte vetëm një udhëtare dhe antropologe, por edhe një zë i rëndësishëm në mbrojtje të çështjes shqiptare. Ajo u angazhua për njohjen ndërkombëtare të të drejtave të shqiptarëve dhe mbështeti aspiratat e tyre për pavarësi, të shpallur më 28 nëntor 1912.
Noel Malcolm vlerëson guximin e Durhamit
Historiani i njohur Noel Malcolm vlerësoi gjithashtu rolin e Durhamit, duke theksuar guximin me të cilin ajo udhëtoi në territore që konsideroheshin të rrezikshme edhe për burrat evropianë të asaj kohe. Përmes udhëtimeve dhe studimeve të saj, Durham la pas një trashëgimi të rëndësishme dokumentare për historinë dhe kulturën e popujve të Ballkanit, veçanërisht të shqiptarëve. Vendosja e pllakës përkujtimore në Londër synon të ruajë kujtesën e saj dhe të njohë kontributin e një gruaje që, në një periudhë të vështirë historike, u bë një nga mbështetëset më të zëshme të Shqipërisë.
Një nismë dhjetëvjeçare për të nderuar figurën e saj
Vendosja e pllakës u bë e mundur falë një fushate dhjetëvjeçare të Brian Ferris. Sipas informacionit të bërë publik, propozimi fillestar drejtuar organizatës britanike “English Heritage” nuk ishte mbështetur, me argumentin se Edith Durham nuk ishte mjaftueshëm e njohur për publikun. Pas një përpjekjeje të gjatë, nisma u realizua, duke i dhënë Durhamit një shenjë të qëndrueshme përkujtimi në qytetin ku jetoi për shumë vite. Për shqiptarët në Shqipëri, Kosovë dhe diasporë, Edith Durham mbetet një figurë e veçantë e miqësisë shqiptaro-britanike. Përkushtimi i saj ndaj kulturës dhe çështjes kombëtare shqiptare e ka bërë atë një emër të respektuar ndër breza. Pllaka përkujtimore në Hampstead nuk shënon vetëm kujtimin e një antropologeje të njohur, por edhe lidhjen historike të një gruaje britanike me Shqipërinë dhe popullin e saj./AK, transmeton gtema, përcjell helveticALforum.ch.
