Përgatiti: Dashnim HEBIBI
Adem Kicaj me një monolog artistik në zemër të Prishtinës
Prishtinë, 29 shtator 2026 – Në zemër të Prishtinës, pranë shtatores së Gjergj Kastriotit – Skënderbeut dhe përballë asaj të presidentit historik të Kosovës, Ibrahim Rugova, një pasdite e zakonshme u kthye në një skenë arti, kujtese dhe emocionesh. Aktori dhe regjisori i njohur Adem Kicaj, i cili jeton dhe vepron në Zvicër dhe është president i IFTP-së – Shkollës së Aktrimit me qendër në Cyrih, gjatë qëndrimit të tij në Kosovë zgjodhi të ndalet në sheshin e kryeqytetit dhe, përmes artit, të përcjellë një mesazh të fortë për luftën, sakrificën dhe lirinë. Në këtë performancë artistike, Kicaj pati përkrah edhe Shpejtim Pasjaqa, përkrahës të IFTP-së dhe ish-student të kësaj shkolle, i cili e ka ndjekur nga afër rrugëtimin artistik dhe edukativ të akademisë. Titulli i performancës ishte “ALAMETI”. Dhe shpejt u kuptua se nuk bëhej fjalë për një shfaqje të zakonshme.
Një karrige, një zë dhe një histori që ende dhemb
Me një karrige në dorë, Adem Kicaj nisi interpretimin. Pa skenografi të madhe, pa perde e pa drita teatrale, ai e ktheu hapësirën publike në skenë. Përmes lëvizjeve, zërit dhe lojës së tij, Kicaj përcolli një rrëfim artistik për luftën, sakrificën dhe çlirimtarët e Kosovës, duke e lidhur performancën edhe me ish-pjesëtarët e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës që vazhdojnë të përballen me proceset gjyqësore në Hagë. Por ajo që e bëri performancën veçanërisht prekëse ishte emocioni i aktorit.
Në sytë e Kicajt u shfaqën lotët.
Në atë çast, skena dhe realiteti dukej se u bashkuan. Aktori nuk po përcillte vetëm një tekst; ai po e përjetonte atë që po thoshte. Në interpretimin e tij u ndjenë kujtimet për dëshmorët, familjet që humbën bijtë e tyre, nënat dhe baballarët që mbetën me dhimbjen e humbjes, si dhe fëmijët që përjetuan pasojat e luftës. Publiku e ndjeu këtë emocion dhe reagimi erdhi natyrshëm: duartrokitje të gjata nga qytetarët dhe kalimtarët që ishin ndalur për ta ndjekur performancën.
“U mundova të protestoj përmes artit”
Pas performancës, Adem Kicaj tha:
“U mundova të protestoj përmes artit. Shpresojmë se do të lirohen çlirimtarët tanë, sepse ata luftuan për lirinë e popullit.” Këto fjalë përmbledhin edhe mesazhin e performancës: një qëndrim i shprehur jo përmes një podiumi politik, por përmes gjuhës së artit. Për Kicajn, skena mund të jetë edhe vendi ku kujtesa ruhet dhe ku emocionet e një shoqërie marrin formë artistike.
Prishtina u bë teatër
Ajo që e bëri të veçantë performancën ishte pikërisht hapësira ku u zhvillua. Nuk kishte një sallë të mbyllur. Kishte sheshin. Nuk kishte një publik të përzgjedhur. Kishte qytetarë që u ndalën rastësisht. Dhe nuk kishte distancë mes aktorit dhe spektatorit. Në zemër të Prishtinës, përballë monumenteve të Skënderbeut dhe Ibrahim Rugovës, Kicaj e vendosi artin përballë publikut, duke krijuar një moment të veçantë reflektimi. Në pak minuta, ritmi i sheshit ndryshoi. Njerëzit u ndalën. U krijua heshtja e atyre çasteve kur publiku pret të dëgjojë. Pastaj erdhi duartrokitja.
Nga Zvicra në Kosovë, arti si urë
Adem Kicaj prej vitesh jeton dhe vepron në Zvicër, ku është i angazhuar në aktrim, regji dhe edukimin artistik përmes IFTP-së. Qëndrimi i tij aktual në Kosovë është i lidhur edhe me takime dhe angazhime në fushën e artit e kulturës. Ai do të qëndrojë edhe disa ditë në vend, duke vazhduar aktivitetet dhe bashkëpunimet e tij artistike. Në këtë rrugëtim, prania dhe përkrahja e Shpejtim Pasjaqa, si ish-student dhe përkrahës i IFTP-së, dëshmon edhe një herë lidhjen që kjo shkollë ka krijuar me njerëzit e artit dhe me gjeneratat që kanë kaluar nëpër të. Nga Cyrihu në Prishtinë, arti vazhdon të krijojë ura. Dhe “ALAMETI” ishte një nga ato momente ku kjo lidhje u pa jo në një sallë teatri, por në mes të kryeqytetit.
Kur lotët bëhen pjesë e rolit
Momenti më i fortë i performancës ishte ai kur emocionet e Kicajt u bënë të dukshme. Lotët nuk ishin dekor. Nuk ishin pjesë e një skenografie. Ishin reagimi i një aktori që po interpretonte një temë me peshë të veçantë emocionale për të dhe për publikun. Në atë çast, arti bëri atë që di të bëjë më së miri: e afroi historinë me njeriun. Një karrige u bë simbol. Një shesh u bë skenë. Një aktor u bë rrëfimtar. Dhe publiku u bë dëshmitar i një performance që synoi të fliste për kujtesën, sakrificën dhe dhimbjen e një periudhe që vazhdon të ketë peshë në shoqërinë kosovare.
Arti nuk mbaron kur bie perdja
Me këtë performancë, Adem Kicaj zgjodhi ta çojë teatrin aty ku ndodhet qytetari: në shesh. Mes zhurmës së Prishtinës, ai krijoi për disa minuta një hapësirë heshtjeje, përqendrimi dhe reflektimi. “ALAMETI” ishte një monolog artistik, por në interpretimin e Kicajt u kthye në një mënyrë për të shprehur një qëndrim dhe për të rikthyer në vëmendje një kapitull të dhimbshëm të historisë së Kosovës.
Dhe ndoshta pikërisht aty qëndron fuqia e artit:
të mos japë gjithmonë përgjigje, por të bëjë që njerëzit të ndalen, të kujtojnë dhe të mendojnë. Sot, në qendër të Prishtinës, një karrige dhe një zë mjaftuan për ta bërë këtë. Sepse kur arti bëhet zë i së vërtetës që dhemb, edhe heshtja e sheshit fillon të flasë.
