Tensionet gjeopolitike dhe pasiguria në tregjet globale të energjisë kanë rritur ndjeshëm kostot për Bashkimin Evropian. Në tremujorin e dytë të vitit 2026, BE-ja shpenzoi mesatarisht 27,6 miliardë euro në muaj për importet e naftës, ndërsa çmimet e karburanteve po rëndojnë gjithnjë e më shumë buxhetet e familjeve evropiane.
Evropa po përballet me një rritje të ndjeshme të kostove të energjisë, si pasojë e tensioneve në Lindjen e Mesme dhe ndërprerjeve në furnizimin e tregjeve ndërkombëtare me naftë. Të dhënat e paraqitura nga Euronews Business tregojnë se fatura e importit të naftës për Bashkimin Evropian është rritur me 55,8% krahasuar me vitin 2025, megjithëse sasia e importuar ka mbetur pothuajse e pandryshuar.
Në tremujorin e dytë të vitit 2026, vendet e BE-së shpenzuan mesatarisht 27,6 miliardë euro në muaj për importet e naftës, nga 17,7 miliardë euro në muaj një vit më parë. Kjo përfaqëson një rritje prej 9,9 miliardë eurosh në muaj, e nxitur kryesisht nga shtrenjtimi i naftës në tregjet ndërkombëtare.
Ndërkohë, vëllimi i importeve u rrit vetëm me 1,2%, nga 36,3 milionë tonë në muaj në vitin 2025 në 36,7 milionë tonë. Këto shifra tregojnë se Evropa nuk po paguan më shumë sepse po blen dukshëm më shumë naftë, por sepse i njëjti produkt po kushton shumë më tepër.
Çmimet e naftës rikthehen pranë niveleve rekord
Një nga treguesit më të qartë të krizës është rritja e kostos për ton naftë të importuar. Në tremujorin e dytë të vitit 2026, BE-ja pagoi mesatarisht 750 euro për ton, krahasuar me 487 euro në vitin 2025.
Kostoja ishte vetëm 2 euro nën nivelin më të lartë të regjistruar në tremujorin e dytë të vitit 2022. Në fund të vitit 2025, një ton naftë kushtonte 435 euro, ndërsa në tremujorin e parë të vitit 2026 çmimi u rrit në 498 euro, përpara se të shënonte një kërcim të fortë në tremujorin pasues.
Sipas profesorit Xiaoyi Mu, nga Universiteti i Dundee-t, çmimi mesatar mujor i naftës bruto Brent në tremujorin e dytë të vitit 2026 ishte 49,5% më i lartë se mesatarja mujore e vitit 2025, me një rritje prej 34 dollarësh për fuçi.
Një faktor vendimtar është Ngushtica e Hormuzit, një nga korridoret më të rëndësishme të transportit të naftës në botë. Gjatë vitit 2025, përmes saj kalonin rreth 20 milionë fuçi naftë dhe produkte nafte në ditë, afërsisht 20% e konsumit global ditor.
Ndërprerjet në këtë rrugë detare kanë shtuar pasigurinë për furnizimet dhe kanë ushtruar presion mbi çmimet. Lëvizjet e paqëndrueshme të tankerëve përmes ngushticës, sipas ekspertëve, e bëjnë edhe më të vështirë stabilizimin e tregut.
Varësia nga importet e ekspozon Evropën ndaj krizave
Një tjetër dobësi strukturore e Bashkimit Evropian është varësia e lartë nga nafta e importuar. Sipas të dhënave të Eurostat, në vitin 2024 varësia e BE-së nga importet e naftës arriti në 96,6%.
Kjo e bën ekonominë evropiane veçanërisht të ndjeshme ndaj konflikteve gjeopolitike, ndërprerjeve të furnizimit dhe rritjes së çmimeve në tregjet ndërkombëtare.
Szymon Kardas, bashkëpunëtor i lartë i politikave në Këshillin Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë (ECFR), vlerëson se lufta mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit ka ndikuar në prodhimin dhe furnizimin global me naftë, duke rritur kostot për importuesit evropianë.
Ndërkohë, Wolfgang Eichhammer, ekspert i lartë në Institutin për Politikat Evropiane të Energjisë dhe Klimës (IEECP), thekson se përveç tensioneve në Lindjen e Mesme, çmimet ndikohen edhe nga kërkesa e fortë globale. Evropa duhet të konkurrojë për furnizime me blerës të mëdhenj në Azi, veçanërisht me Kinën.
Nafta përbën pjesën dërrmuese të rritjes së faturës energjetike
Rritja e çmimeve të naftës ka qenë faktori kryesor pas shtrenjtimit të përgjithshëm të importeve energjetike të BE-së.
Në tremujorin e dytë të vitit 2026, shpenzimet totale të Bashkimit Evropian për importet e energjisë arritën në 115,6 miliardë euro, nga 81,4 miliardë euro në të njëjtën periudhë të vitit 2025.
Nga rritja prej 34,2 miliardë eurosh, nafta përbënte 32,4 miliardë euro, ose rreth 95% të totalit.
Ndërkohë, ndryshimet në importet e burimeve të tjera energjetike ishin shumë më të kufizuara. Shpenzimet për gazin u rritën me 1,6 miliardë euro, ndërsa ato për qymyrin me 400 milionë euro. Importet e gazit natyror të lëngshëm (LNG) shënuan një rënie të lehtë prej 200 milionë eurosh.
Këto të dhëna tregojnë se nafta mbetet faktori dominues në rritjen e faturës energjetike të Evropës dhe një burim i rëndësishëm presioni mbi ekonominë e saj.
Shoferët përballen me rritje të fortë të çmimeve në pompa
Pasojat e shtrenjtimit të naftës janë reflektuar drejtpërdrejt edhe te konsumatorët. Çmimet e karburanteve në vendet e BE-së janë rritur ndjeshëm gjatë vitit 2026, duke rënduar shpenzimet e përditshme të familjeve.
Në javën e parë të janarit, nafta për automjete kushtonte mesatarisht 1,54 euro për litër në BE. Çmimi u rrit ndjeshëm që nga marsi, duke kaluar 2 euro për litër më vonë gjatë atij muaji dhe duke arritur në 2,24 euro në fund të shtatorit.
Më 19 tetor, çmimi ishte 2,14 euro për litër, rreth 38% më i lartë se në fillim të vitit.
Edhe benzina ndoqi një prirje të ngjashme. Nga 1,60 euro për litër në fillim të janarit, çmimi arriti në 2,10 euro në fund të shtatorit, përpara se të zbriste lehtë në 1,99 euro.
Për një shofer që mbush një rezervuar nafte prej 50 litrash, kostoja është rritur nga rreth 77 euro në janar në afërsisht 107 euro, një diferencë prej 30 eurosh për çdo mbushje.
Efektet përhapen në të gjithë ekonominë
Shtrenjtimi i karburanteve nuk prek vetëm drejtuesit e automjeteve. Ai mund të ndikojë edhe në çmimet e ushqimeve, transportit publik dhe mallrave të tjera të konsumit, për shkak të rolit të naftës në transportin e mallrave, bujqësi dhe aktivitetet industriale.
Profesori Xiaoyi Mu paralajmëron se familjet që shpenzojnë më shumë për karburantet do të kenë më pak para në dispozicion për nevoja të tjera. Për më tepër, kostot më të larta të transportit mund të përkthehen në çmime më të larta për produktet e përditshme.
Sipas Szymon Kardas, sektorët e transportit, ngrohjes, bujqësisë dhe prodhimit me konsum të lartë energjie do të përballen me presion të menjëhershëm. Bizneset mund t’ua kalojnë konsumatorëve një pjesë të kostove më të larta të transportit, shërbimeve dhe lëndëve djegëse.
Në të kundërt, sektorët që mbështeten kryesisht te shërbimet pritet të jenë relativisht më pak të ekspozuar ndaj ndikimit të drejtpërdrejtë.
Ekspertët nuk presin ulje të shpejtë të kostove
Perspektiva për muajt e ardhshëm mbetet e pasigurt. Ekspertët paralajmërojnë se, edhe nëse tensionet në tregjet e naftës zbuten, kostot e importit mund të mbeten të larta për shkak të shpenzimeve të transportit, sigurimit dhe pasigurisë së furnizimit.
Xiaoyi Mu shprehet pesimist për një ulje të shpejtë të çmimeve, duke argumentuar se aktualisht nuk duket një rrugë praktike për t’i dhënë fund konfliktit.
Ai paralajmëron gjithashtu se kostot më të larta të transportit dhe sigurimit mund të mos jenë reflektuar ende plotësisht në faturën e importeve për tremujorin e dytë, duke krijuar mundësi për presione të mëtejshme në tremujorin e tretë dhe të katërt.
Edhe Kardas vlerëson se kostot e lidhura me konfliktin mund të vazhdojnë gjatë muajve të ardhshëm dhe potencialisht deri në vitin 2027. Ndërkohë, Eichhammer paralajmëron se ekziston rreziku që çmimet e naftës të mbeten të larta ose të rriten edhe më tej.
Për Bashkimin Evropian, kjo situatë rikthen në qendër të vëmendjes nevojën për të forcuar sigurinë energjetike, për të diversifikuar burimet e furnizimit dhe për të zvogëluar ekspozimin ndaj krizave të jashtme. Rritja e faturës së importit të naftës është një tregues i qartë se tensionet gjeopolitike po përkthehen në kosto konkrete për ekonominë evropiane. Me çmime të larta të karburanteve, presion mbi familjet dhe pasiguri për furnizimet, perspektiva për një lehtësim të shpejtë mbetet e kufizuar, transmeton euronewsal.
