Nga Dashnim HEBIBI
Në shoqërinë tonë, mënyra se si individët e perceptojnë dhe e ushtrojnë një pozitë me përgjegjësi ngre çështje që shkojnë përtej paraqitjes së jashtme. Ajo prek raportin ndërmjet statusit, identitetit personal, etikës profesionale dhe përgjegjësisë ndaj njerëzve. Në këtë kontekst, veshja formale, kostumet e shtrenjta dhe kravatat mund të jenë zgjedhje personale legjitime, por bëhen objekt reflektimi kur shoqërohen me një ndryshim të dukshëm në sjellje, në perceptimin e vetvetes dhe në raportin me të tjerët pas marrjes së një pozite.
Shtrohet, pra, një pyetje thelbësore:
Pse duhet që marrja e një pozite të shoqërohet domosdoshmërisht me nevojën për të ndryshuar paraqitjen e jashtme, sikur statusi i ri të kërkonte një dëshmi të vazhdueshme të rëndësisë personale? Kujt duhet t’i dëshmojmë se jemi dikush dhe mbi çfarë kriteresh duhet të ndërtohet kjo rëndësi? Deri dje, individi mund të ishte i lirë në mënyrën e të veshurit dhe të shprehurit të personalitetit të tij. Me marrjen e një pozite, veçanërisht kur ajo shoqërohet me autoritet institucional ose përgjegjësi publike, ndonjëherë shfaqet një prirje për ta lidhur identitetin e ri me simbole të jashtme të statusit. Kostumi i shtrenjtë dhe kravata elegante mund të shndërrohen kështu nga zgjedhje estetike në mjete simbolike për të komunikuar autoritet, distancë apo rëndësi shoqërore.
Megjithatë, duhet bërë një dallim i qartë:
veshja formale nuk është në vetvete tregues i mungesës së etikës, as veshja modeste garanci e integritetit. Çështja që meriton analizë është raporti ndërmjet imazhit që individi ndërton për veten dhe përmbajtjes reale të përgjegjësisë që ushtron. Kur paraqitja merr përparësi ndaj rezultateve, ekziston rreziku që forma të zëvendësojë përmbajtjen dhe simbolika e pozitës të bëhet më e rëndësishme se qëllimi për të cilin ajo është dhënë. Kjo çështje merr një rëndësi edhe më të madhe kur bëhet fjalë për persona që drejtojnë sektorë, institucione apo njësi organizative nga të cilat varen punëtorë dhe qytetarë. Në këto raste, pozita nuk përfaqëson vetëm një arritje individuale, por edhe një detyrim profesional, institucional dhe shoqëror.
Nëse sektori që drejtoj përballet me probleme serioze, nëse punëtorët nuk kanë kushtet e duhura dhe qytetarët vazhdojnë të presin zgjidhje, me çfarë argumenti moral dhe profesional do të paraqitem para tyre, nëse vëmendjen kryesore ia kushtoj imazhit tim personal?
Kjo pyetje nuk synon të gjykojë çmimin e veshjes, por të vërë në diskutim hierarkinë e prioriteteve të një drejtuesi. Përgjegjësia nuk matet me elegancën e paraqitjes, por me aftësinë për të identifikuar problemet, për të marrë vendime të arsyetuara, për të siguruar kushte të përshtatshme pune dhe për të dhënë llogari për rezultatet. Në këtë kuptim, respekti i punëtorëve dhe besimi i qytetarëve nuk mund të mbështeten vetëm në autoritetin formal të pozitës; ato kërkojnë përputhje ndërmjet fjalëve, vendimeve dhe veprimeve. Ekziston edhe një dimension tjetër, që lidhet me ndjeshmërinë ndaj realitetit shoqëror. Në një mjedis ku një pjesë e qytetarëve përballen me varfëri, pasiguri ekonomike dhe vështirësi të përditshme, ekspozimi i luksit nga individë që mbajnë përgjegjësi mund të krijojë perceptimin e një distance ndërmjet drejtuesve dhe njerëzve të cilëve ata u shërbejnë. Ky perceptim nuk buron domosdoshmërisht nga veshja në vetvete, por nga kontrasti ndërmjet standardit të jetesës së shfaqur, gjendjes së sektorit dhe rezultateve të arritura në ushtrimin e përgjegjësisë. Pikërisht për këtë arsye, etika e pozitës duhet të mbështetet në parime si integriteti, proporcionaliteti, llogaridhënia, drejtësia dhe ndjeshmëria shoqërore. Një drejtues duhet të jetë i vetëdijshëm se autoriteti që ushtron nuk është qëllim në vetvete, por një instrument për realizimin e detyrave dhe përmbushjen e interesit publik apo organizativ. Nga ky këndvështrim, modestia nuk duhet kuptuar si detyrim për të hequr dorë nga veshja elegante ose nga mirëqenia personale. Ajo nënkupton, para së gjithash, aftësinë për të mos e ngatërruar privilegjin me meritën, statusin me vlerën njerëzore dhe dukjen me arritjen. Njeriu mund të vishet me elegancë dhe njëkohësisht të jetë i përgjegjshëm; por, po ashtu, mund të paraqitet në mënyrë të përsosur dhe të mos përmbushë detyrimet që rrjedhin nga pozita e tij.
Prandaj, pyetja që duhet t’i bëjë vetes secili që mban përgjegjësi nuk është se si të duket më i rëndësishëm, por nëse puna e tij e justifikon besimin që i është dhënë. A ka përmirësuar gjendjen e sektorit që drejton? A ka krijuar kushte më të mira për punëtorët? A ka kontribuar në zgjidhjen e problemeve të qytetarëve? A mund t’u dalë përpara me transparencë, pa shmangur pyetjet dhe pa u mbështetur vetëm në autoritetin e pozitës?
Këto janë kriteret që i japin përmbajtje reale përgjegjësisë. Të gjitha të tjerat, përfshirë simbolet e jashtme të statusit, mbeten dytësore përballë detyrimit për të prodhuar rezultate dhe për të vepruar me integritet. Në përfundim, nuk është çështja se kush mban kostum apo kravatë, por se çfarë përfaqëson ai person përmes pozitës që ushtron. Nuk është problem të paraqitesh mirë, por të krijosh përshtypjen se paraqitja është bërë më e rëndësishme se përgjegjësia. Dhe nuk është pozita ajo që duhet ta ndryshojë thelbin e njeriut, por njeriu duhet të dëshmojë se e meriton pozitën përmes karakterit, profesionalizmit dhe rezultateve. Etika nuk dhurohet me emërimin në një pozitë dhe as nuk blihet me simbolet e statusit. Ajo ndërtohet përmes sjelljes, dëshmohet përmes vendimeve dhe vërtetohet përmes përgjegjësisë së ushtruar ndaj njerëzve.
Në fund, pyetja më e rëndësishme mbetet kjo:
A dua të dukem si dikush që mban një pozitë, apo të dëshmoj se jam i denjë për përgjegjësinë që ajo pozitë përfaqëson?
Sepse autoriteti mund të vijë nga pozita, por besueshmëria ndërtohet me vepra; statusi mund të shfaqet përmes veshjes, por integriteti nuk mund të zëvendësohet nga asnjë simbol i jashtëm.
