Artikull nga: Yehudit Malik Shiran
“Fjala e poezisë dhe misioni i saj”
Në Veshjen e Profecisë, Zëri i Shenjtërisë, Gjuha e Poezisë, Redaktimi dhe Përkthimi në poezinë e poetes Iris Calif
Për mua ishte një nder i veçantë të isha e pranishme si Ambasadore e Paqes Botërore për poezinë, dashurinë dhe dhembshurinë njerëzore, në mbrëmjen e hapjes së ekspozitës “Fluturat e Paqes”, e cila u prezantua në Galerinë e Shtëpisë së Forcave Ajrore Izraelite në Herzliya, në qershor të vitit 2024. Ekspozita, e kuruar më së miri nga Shuki Cohen, bashkoi piktorë, skulptorë dhe dy poete nga Izraeli, nënë e bijë, Iris Calif dhe Noa Calif, krahas një përfaqësimi të jashtëzakonshëm të njëzet e një poetëve nga mbarë bota, në një ekspozitë ku pikturat flasin përmes poezisë dhe poezitë flasin përmes pikturës. Iris Calif është shkrimtare, balerinë, poete, gazetare, përkthyese dhe redaktore poezisë, krijimtaria e së cilës përqafon botën. Në shkrimet e saj gjendet një vallëzim i dritës dhe një vallëzim i shenjtërisë, si në fjalën e shkruar e po ashtu edhe në lëvizje. Ajo është promovuese e paqes, e martuar me Tzachi dhe nënë e tri vajzave. Njëra prej tyre, Noa, fitoi një çmim të rëndësishëm në Konkursin Kombëtar të Shkrimit për të Rinj, të cilin e kam drejtuar për njëmbëdhjetë vjet. Poezia e Noas ndryshon nga krijimtaria e nënës së saj, Iris Calif, dhe mund të gjendet në librin “Tokat e Përjetësisë”, shoqëruar me pikturat e saj të bukura.
Veshja e Profecisë dhe Zëri i Shenjtërisë
Mbi profecinë, feminitetin dhe misionin në poezinë e Iris Calif
Poezia e Irisit është shumë e veçantë brenda peizazhit letrar dhe kulturor izraelit, për shkak të risive gjuhësore që ajo vendos në poezitë e saj, si gurët e parzmores së Kryepriftit të vendosur mbi petkun e tij të bardhë. Poezia e saj është poezi e Kabalës së lashtë, që përmban gjuhën e shenjtë, Zoharin, mbretëri të fshehta e të larta, frymën e jetës, dashurinë, krijimin, feminitetin shpërthyes e luftarak dhe mëmësinë e butë.
Poezia e Irisit është poezi profetike:
“Në veshjen e Perëndisë mbi trupin tim,
unë parashikoj balerinën e diellit të trupit tim
drejt heshtjes së erës hyjnore.
Errësira që mbart dashurinë,
dëshira që ngre ëndrrën time,
dhe qiriu i verës ndizet nga një jetë e shenjtë.
Mbretëron në kurorën e shkrimeve dimërore të shpirtit tim.
Mbrëmja krijon pasionin tim që i jep jetë ekzistencës.”
(Nga libri “Bija e Perëndisë”, f. 19)
Veshja e Profecisë ndryshon imazhin dhe pamjen e jashtme të njeriut. Shkrimet profetike që ajo do të përfytyrojë do të vijnë nga dimri, përmes zërave të shumë ujërave, shiut dhe lotëve të trupit e të shpirtit. “Kurora e dimrit”, shkrimet, synon të pastrojë trupin dhe shpirtin
dhe të ruajë ekuilibrin midis tyre. Mbrëmja krahasohet me natën që krijon një pasion për jetën, një pasion për misionin, një pasion për vetë ekzistencën e saj.
Dhe si e dimë se ajo e ka pranuar misionin mbi vete?
Ndryshe nga profetët Jeremia, Isaia dhe Ezekieli, të cilët iu nënshtruan sprovave që i përgatitën për rolet e tyre, dhe nga Jonai, i cili u zgjodh të ishte profet, por refuzoi misionin e tij, ajo nuk iu nënshtrua një sprove shpirtërore. Ajo kaloi nëpër një varg sprovash fizike,
mësime të jetës, siç do t’i quaja unë, sepse ajo e pranon misionin mbi vete me këto fjalë:
“Unë jam Iris, balerina e jetës Tënde,
duke vallëzuar në një tokë dashurie,
në harlisjen e verës, kërcelli im ruan shpirtin tim.”
(Nga libri “Bija e Perëndisë”, f. 22)
Dhe:
“Unë jam Irisja e shenjtë e purpurt,
një lule njerëzore e pastër.
Nën shiun që pikon, shkel në heshtje,
ngjizur me pastërtinë e egër të fushës,
duke gjunjëzuar pasionin e dashurisë sime
para Perëndisë, shpirtit të trupit tënd,
duke përqafuar zemrën e “Torës sime qiellore”.”
Dhe më pas:
“Loti im i vogël pikon,
duke ndriçuar aureolën e tij
drejt Shenjtërisë së Përjetshme.”
(Nga libri “Bija e Perëndisë”, f. 29)
Vetëm individë të rrallë dhe të jashtëzakonshëm, modestë në shpirt dhe të përulur në sjelljen e tyre, zgjidhen për të qenë zëdhënës të Perëndisë. Ajo vjen tek Ai pa mbulesë, e zhveshur si në ditën kur lindi, dhe Perëndia ia vesh trupin me Veshjen e Profecisë. Motivi i lakuriqësisë shfaqet gjatë gjithë poezive të librit “Bija e Perëndisë”. Brenda këtij motivi gjendet gatishmëria për rolin: Unë vij ashtu siç jam.
“E zhveshur jam, duke rrahur përjetësitë në shpirtin e hijeve të Tua, duke gdhendur dashurinë në natyrën e dhembshurisë sime.”
(Nga libri “Bija e Perëndisë”, f. 31)
Dhe në një poezi tjetër:
“Para syve të Tu do të lundroj e zhveshur.”
(Nga libri “Bija e Perëndisë”, f. 34)
“Jam një grua, në brinjën e Adamit,
duke mbledhur dashurinë time të zhveshur.”
(Nga libri “Bija e Perëndisë”, f. 36)
Motivi i lakuriqësisë përmban një element shenjtërie të lidhur me rolin profetik që i është besuar asaj, ndërsa, në të njëjtën kohë, përmban dimensionin tokësor të të qenit një grua e martuar, një grua e dashur dhe nënë e tri vajzave. Edhe vetë fjala profetike ndahet në dy dimensione. Në planin mistik, ajo e ka pranuar rolin. Në planin real, ajo e ka përmbushur mëmësinë e saj dhe e ka shndërruar burrin e saj në “trumbetarin e shkretëtirës”:
Është ai që galopon;
zemra ime sjell fryte,
irisa të botëve,
si një grua në hijet e Tua,
si Adami në gjakun tim.”
(Nga libri “Bija e Perëndisë”, f. 39)
Mbi gjuhën e poezisë, redaktimin dhe përkthimin
Përtej poezisë që shpërthen nga portat e botës shpirtërore të Zoharit dhe të shenjtërisë, ajo zgjedh të përkthejë, në gjuhën e saj, njëzet e një poetë nga mbarë bota, duke lënë gjurmën e saj të veçantë mbi përkthimet:
Dr. Angela Kosta, Dr. Zhang Zhi, Dr. Aziz Mountassir, Eralieva Umutkan Polotovna, Dr. Jiang Yimao, Dr. Tang Shi, Jasna Gugić, Kamal Dhungana, Danijela Trajković, Arslan Bayır, Taghrid BouMerhi, Masudul Hoq, Carlos Javier Jarquín, Anna Ferriero, Natalia Esquivel Benitez, Zbigniew Roth, Shailesh Veer, Pedro Alfonso Morales Ruiz, Jorge Daniel Tejeda Palafox, Mbizo WaChirasha dhe Alexey Evgenievich Kalkutin.
Çfarë mendoni? A është e lehtë të përkthehet poezia?
Gjithçka mund të përkthehet, përveç një gjëje: poezia nuk mund të përkthehet kurrë plotësisht nga gjuhët e huaja në hebraisht.
Arti i përkthimit është i vështirë. Ai nuk funksionon vetëm në nivelet fjalë për fjalë të gjuhës, as në gjuhën e folur dhe as në gjuhën e ngritur artistikisht. Çfarë synonte të thoshte poeti kur shkroi poezinë e tij? Cili ishte botëkuptimi i poetit që shprehu në poezinë e shkruar imazhet e gjuhës së tij amtare? Këto janë imazhe që është e vështirë të gjenden në një gjuhë tjetër. Puna e përkthimit merret me idenë, me temën për të cilën poetët kanë shkruar. Ndonjëherë tri vargje në poezi përmbajnë një botë të tërë. Aftësia për të përzgjedhur njëzet e një poetë nga mbarë bota, për të përkthyer idetë e tyre dhe për t’i redaktuar ato në gjuhën poetike të shenjtë të Iris Calif është një punë kërkuese, e cila kërkon shumë orë përkushtimi dhe kohë. Në këtë ekspozitë, “Fluturat e Paqes”, takuam njëzet e një poetët që sapo prezantova, si edhe punën e përkthimit dhe të redaktimit të Iris Calif. Është një dhuratë nga Qielli, një takim me botën e ndjeshme të poetëve që meditojnë mbi dhembshurinë, dashurinë për njerëzimin, paqen dhe vëllazërinë. Të përkthesh në hebraisht poezinë e jetës së tyre është një dhuratë për ne dhe Iris Calif e bën këtë me shumë dashuri. Ajo thur për ne fije lumturie në një botë të mbushur me vuajtje, dhimbje dhe urrejtje. Ajo na mëson se është gjithashtu e mundur të duam. Përmes përkthimeve të saj, botës mund t’i përcillet një mesazh mbi dhembshurinë njerëzore, dinjitetin njerëzor dhe lirinë, duke sjellë paqe, ashtu si ekspozita jonë, e cila zgjat një dorë drejt paqes së brendshme, rajonale dhe globale.
Fluturat njerëzore të paqes në aureolën e gjallë.
Zëri i Irisit njerëzor, Eva, lulja e botës qiellore universale – Iris Calif, Izrael
Unë jam lulja njerëzore,
Iris Eva,
që rritem në mbretërinë
dhe në tokën e kopshtit të jetës,
lulëzoj në tokën e qiellit,
në tokën e natyrës,
në tokën e dashurisë
dhe në botën universale të paqes,
ëndërrimtare.
Ne jemi qenie njerëzore,
si flutura njerëzore të paqes,
në dritën e aureolës së shenjtë,
në zërin hyjnor të lirisë,
duke jetuar
në tokën universale të pafundme të paqes,
pa dallim ngjyre,
race,
feje,
kombësie
apo gjinie.
Në gjurmët e Perëndisë,
era merr frymë
me jetën e Psalmeve
të lules njerëzore Iris
të zemrës sime.
Dhe në shpirtin tim,
shpirti im vallëzon
një vallëzim të gjallë
të virtytit të Zoharit të shenjtë,
me engjëj të pastër
e të egër të paqes,
të cilët i japin jetë
trupit tim qiellor.
Në një luginë
Blu-bardhë
Të agimit të fshehtë,
banon krijimi
i tokës qiellore universale.
Dhe në kurorën e zjarrtë
Të baletit të trupit tim,
ngrihet
lulja njerëzore,
Iris Eva.
Trupi dhe shpirti im,
të zhveshur,
mbarten mbi krahët e pafund
të qiejve,
duke u bashkuar
me kozmosin.
Perëndi,
Mbret i engjëjve të botës,
në fushat e përjetshme
të irisëve qiellore,
shpirti im njerëzor,
grua,
marr frymë
me aureolën e gjallë të shenjtë
të Kanaanit,
tokës së engjëjve,
Yllit të Davidit,
tokës së Izraelit
të Abrahamit,
Isakut,
Jakobit
Dhe Moisiut.
Në zërin e gjallë
Të Perëndisë,
në Iris Evën
e botëve qiellore,
Ati ynë në Qiell,
në zemrën e gjallë
të zërit të botëve
të Torës sime,
lutem me zërin e shenjtë
të ëndrrave të mia të gjalla,
tokës së pafundme
të paqes.
Dhe në zemrën e gjallë
Të krahëve mbretërorë
Të Shkrimit të Shenjtë,
shpalosem
si një lule njerëzore,
Iris,
Eva e botëve
Të Kanaanit.
Ngrihem lart
Si dirigjente
E fluturave të përjetshme,
të pafundme
të paqes,
që me krahët e tyre njerëzorë
mbështjellin
një paqe shpirtërore,
universale,
të pafundme,
në mbretërinë
e kopshtit të jetës.
Kjo poezi u lexua nga poetja Iris Calif në mbrëmjen e hapjes së ekspozitës “Fluturat e Paqes”, në Galerinë e Shtëpisë së Forcave Ajrore Izraelite, në vitin 2024.
Disa të dhëna mbi poeten Iris Calif, (Izrael)
Iris Calif është shkrimtare, poete, redaktore, përkthyese e poezisë dhe balerinë, krijimtaria e së cilës ka marrë një vlerësim të gjerë ndërkombëtar. Ajo është anëtare e Shoqatës së Shkrimtarëve Hebrenj në Izrael dhe e ACUM. Poezia e saj ndërthur shpirtëroren, artin dhe kulturën, duke krijuar një hapësirë poetike që lidh njerëzimin, Hyjnoren, natyrën dhe krijimin. Shkrimet e saj mbartin tema të shenjtërisë,
shpirtërores, botëve të larta dhe të fshehtës, duke kërkuar të ndriçojnë lidhjen e thellë midis shpirtit njerëzor, besimit dhe Krijuesit. Rruga e saj artistike lidh trashëgiminë shpirtërore të zërit hebraik me vlerat universale të dashurisë, njerëzimit, harmonisë dhe paqes, dhe është e rrënjosur thellë në një udhëtim të brendshëm shpirtëror, në të cilin zëri hebraik, shpirti, natyra dhe Hyjnorja ndërthuren përmes shprehjes poetike. Shkrimet e saj shprehin një zë humanist dhe universal që synon të ndërtojë ura paqeje, dashurie dhe dialogu midis popujve, kulturave dhe gjuhëve. Calif shërben si redaktore dhe përkthyese e poezisë për revistën letrare, kulturore dhe artistike “The Direction of the Wind” (BeKivun HaRuach), ku është përgjegjëse për marrëdhëniet ndërkombëtare dhe redaktimin e antologjive ndërkombëtare të poezisë.
Gjithashtu ajo redakton dhe përkthen poezi botërore për “MOKASINI” dhe për rubrikën “World Poetry” të faqes letrare Hadarim. Përveç kësaj, shërben si drejtuese e Departamentit të Ndërlidhjes Izraelite të revistës së artit dhe letërsisë CHINH Magazine (Hong Kong–Kinë), është anëtare e SAPS World Association of Artists and Writers dhe bën pjesë në bordin editorial të edicionit në anglisht të World Poetry Yearbook. Iris Calif shërben si Presidente Kombëtare për Izraelin e The Noble Laureate Award – World Noble Laureate Awards, 2026. Krahas krijimtarisë së saj origjinale, Calif përkthen veprat e poetëve ndërkombëtarë në hebraisht, duke sjellë kështu te lexuesit izraelitë zëra poetikë nga kultura të ndryshme. Poezitë dhe përkthimet e saj janë prezantuar në ekspozita artistike dhe letrare në Izrael, përfshirë ekspozitën “Fluturat e Paqes”, të prezantuar në qershor 2024 në Galerinë e Shtëpisë së Forcave Ajrore në Herzliya. Puna e saj si përkthyese pasqyron përkushtimin e saj ndaj promovimit të dialogut kulturor ndërkombëtar, lidhjes së gjuhëve dhe krijimit të një hapësire të përbashkët krijimtarie dhe mirëkuptimi midis popujve dhe kulturave.
Ndër nderimet dhe çmimet e saj ndërkombëtare janë:
- Çmimi i Madh i Ekselencës – “Tra le parole e l’infinito”, Çmim Ndërkombëtar (Itali, 2026)
– e vetmja fituese nga Izraeli. - Çmimi Special për Ekselencë – Qyteti i Galateos – Antonio De Ferraris (Itali, 2024), për
poezinë “Engjëlli i Jetës”. - Poetja më e Mirë Ndërkombëtare e Vitit 2023, dhënë nga IPTRC-CHINH (Kinë).
- Përfaqësimi fitues i Izraelit në Konkursin Ndërkombëtar Letrar Friedrich Schiller
(Gjermani, 2025), për poezinë “Nusja e Shkretëtirës”. - Çmimi Ndërkombëtar Letrar “The Greatest Poets of the World” (Greqi-Meksikë, 2026).
Iris Calif mban titullin Doktoreshë Nderi, dhënë nga International Forum for Creativity, Humanity dhe Coexistence në Mbretërinë e Marokut.
Në vitin 2024, u përzgjodh ndër 20 gazetarët më të mirë ndërkombëtarë nga Legacy Crown’s – Crown of Heritage (Azi).
Ka marrë gjithashtu diploma nderi nga Russian Professional Writers’ Union dhe revista ndërkombëtare Arina NN, në shenjë vlerësimi për kontributin e saj në kulturën botërore, komunitetin poetik ndërkombëtar dhe miqësinë midis kombeve. Si një tjetër vlerësim për arritjet e saj letrare dhe kontributin ndërkombëtar, Iris Calif iu bashkua shoqatës letrare ndërkombëtare Creative Tribune – Germany (ILACT) dhe u emërua Ambasadore dhe Përfaqësuese e ILACT në Izrael. Ajo njihet si poetja e parë absolute izraelite që ka marrë këtë vlerësim.
Anëtarësimi dhe emërimi i saj pasqyrojnë vlerësimin e shoqatës për talentin e saj letrar, krijimtarinë dhe kontributin në zhvillimin e letërsisë, kulturës dhe lidhjeve letrare ndërkombëtare. Iris Calif është pasardhëse e një linje kabalistësh dhe kjo trashëgimi shpirtërore pasqyrohet në dimensionet mistike dhe kabaliste të poezisë së saj. Shkrimet e saj mbartin tema të shenjtërisë, shpirtërores, botëve të larta dhe të fshehtës, duke ndriçuar lidhjen e thellë midis shpirtit njerëzor, besimit, Hyjnores dhe krijimit. Poezia e saj është rrënjosur thellë në një udhëtim shpirtëror personal, në të cilin zëri hebraik, shpirti, natyra dhe Hyjnorja ndërthuren përmes shprehjes poetike. Në qendër të rrugëtimit të saj krijues qëndron dëshira për të ndriçuar zërin hebraik përmes dashurisë, jetës dhe besimit te Krijuesi, duke e hapur njëkohësisht poezinë e saj ndaj vlerave universale të njerëzimit, dhembshurisë, harmonisë, paqes dhe dialogut midis popujve dhe kulturave. Poezitë e saj janë botuar dhe prezantuar në radio dhe televizion, në revista, gazeta, antologji dhe platforma të shumta letrare në Izrael dhe në mbarë botën. Krijimtaria e saj është përkthyer në shumë gjuhë, ndër të cilat: spanjisht, italisht, shqip, kinezisht, arabisht, rusisht, bengalisht, turqisht, nepalisht dhe asamezisht. Artikuj dhe studime letrare mbi krijimtarinë e saj janë botuar nga kritikë dhe studiues
ndërkombëtarë të letërsisë, të cilët kanë vënë në dukje veçantinë e veprës së saj dhe thellësinë e saj artistike e shpirtërore.
Deri më sot, janë botuar tri libra të saj: “Në një shteg të magjepsur, Lolita merr frymë” (2001), “Një hënë e pastër e egër” (2017) dhe “Bija e Perëndisë” (2020) dhe aktualisht po punon për librat e saj të katërt dhe të pestë. Krijimtaria e saj vazhdon të përfaqësojë një zë unik izraelit në hapësirën letrare ndërkombëtare, duke e pasuruar poezinë me dimensione të dashurisë, harmonisë dhe njerëzimit, ndërsa ndriçon shpirtin njerëzor, të shenjtën dhe lidhjen e thellë midis njerëzimit, Perëndisë dhe krijimit. Përmes shkrimeve, përkthimeve dhe veprimtarisë së saj kulturore, ajo mbart me vete ëndrrën për paqen universale dhe një dialog të qëndrueshëm midis popujve, kulturave dhe
gjuhëve.
MBI KRITIKEN LETRARE, YEHUDIT MALIK SHIRAN (IZRAEL)
Yehudit Malik Shiran është pedagoge, shkrimtare, poete, kompozitore, drejtuese e radios “Epi Log”, kritike e shprehjes dhe krijimtarisë, botuese e shtëpisë botuese “Bat Or” dhe drejtuese e Qendrës Shoshana Malik për Shkrimin Krijues. Ajo është e martuar dhe nënë
e tri fëmijëve. Ka marrë çmime të shumta për krijimtarinë e saj, ndër të cilat Çmimin e Presidentit të Izraelit Ezer Weizman. Veprat e saj janë botuar në gazeta të përditshme dhe në revista letrare e psikologjike në Izrael dhe në mbarë botën. Poezitë dhe tregimet e Malik janë përkthyer në: arabisht, anglisht dhe polonisht. Ajo ka shkruar këngë të shumta të interpretuara nga këngëtarë të ndryshëm, si edhe katër
albume të botuara: “Rruga” (2018, me Hofit Mesika), “Një dhuratë e madhe” (2019, me Nurit Hahn Ziegler), “Mallëngjimi që kujton” (2021, me Hofit Mesika) dhe “Akordi” (2021, me Nir Porai).
(Përktheu: Angela Kosta)
