BERN – Zvicra po përballet me një debat të ri mbi mënyrën se si duhet të veprojë ndaj spiunazhit të huaj, veçanërisht ndaj personave që veprojnë nën mbulimin e statusit diplomatik. Komisioni i Politikës së Jashtme të Parlamentit zviceran kërkon një qasje më të ashpër dhe që personat që konsiderohen me rrezik të lartë spiunazhi të mos pajisen më me karta legjitimimi dhe, në rastet e spiunazhit të provuar, të mund të dëbohen nga vendi, transmeton 20min.ch. Çështja është bërë edhe më e ndjeshme pas vlerësimeve të Shërbimit Informativ të Konfederatës (NDB), i cili në raportin e tij të fundit “Siguria e Zvicrës” thekson se kërcënimi nga shërbimet e huaja të inteligjencës është rritur ndjeshëm. Sipas autoriteteve zvicerane, Zvicra vazhdon të jetë një vend me rëndësi të madhe për aktivitetet e spiunazhit ndërkombëtar, ndërsa Rusia konsiderohet si një prej kërcënimeve kryesore.
Komisioni kërkon forcimin e masave kundër spiunazhit
Komisioni i Politikës së Jashtme argumenton se situata e sigurisë ka ndryshuar dhe se Zvicra duhet të forcojë kapacitetet e saj për t’u mbrojtur nga aktivitetet e shërbimeve të huaja të inteligjencës. Sipas shumicës së komisionit, masat që janë marrë deri tani nuk janë të mjaftueshme. Për këtë arsye, deputetët kërkojnë që personave për të cilët NDB vlerëson se ekziston një rrezik i lartë spiunazhi, të mos u jepet më kartë legjitimimi diplomatik. Në fokus janë veçanërisht personat që, sipas autoriteteve zvicerane, veprojnë në interes të një shteti të huaj dhe cenojnë interesat e Zvicrës, por që për shkak të imunitetit diplomatik nuk mund të ndiqen penalisht në mënyrën e zakonshme. Komisioni kërkon që në raste të tilla të ekzistojë një mundësi më e qartë ligjore për largimin e tyre nga territori zviceran.
Statusi diplomatik i mbron nga ndjekja penale
Një prej problemeve kryesore është se një pjesë e aktiviteteve të dyshuara të spiunazhit zhvillohen nga persona të akredituar si diplomatë. Statusi diplomatik u siguron këtyre personave mbrojtje të veçantë dhe, në varësi të rrethanave, mund të pengojë ndjekjen penale për veprimtari të ndaluara të inteligjencës. Megjithatë, e drejta ndërkombëtare u jep shteteve mundësinë që një diplomat të shpallet “persona non grata”, duke i kërkuar largimin nga vendi. Pikërisht kjo mundësi është në qendër të debatit politik në Zvicër.
EDA: Diplomatët dëbohen vetëm në raste të arsyetuara
Departamenti Federal i Punëve të Jashtme (EDA), i cili është përgjegjës për hyrjen dhe qëndrimin e personelit të përfaqësive të huaja diplomatike dhe konsullore në Zvicër, mbron në thelb praktikën aktuale. Sipas EDA-së, Konventat e Vjenës lejojnë shpalljen e një diplomati si “persona non grata” dhe dëbimin e tij pa qenë e domosdoshme që shteti pritës të japë publikisht arsyet e vendimit. Megjithatë, autoritetet zvicerane paralajmërojnë se masa të tilla mund të shkaktojnë pasoja diplomatike. Nëse një shtet dëbon një diplomat pa arsye të qarta, ekziston rreziku që vendi tjetër të përgjigjet me dëbimin e diplomatëve zviceranë ose me masa të tjera politike. Për këtë arsye, EDA thekson se Zvicra aktualisht dëbon personel të shteteve të tjera vetëm në raste të arsyetuara individualisht. Departamenti nuk ka bërë publike shifra se sa diplomatë të dyshuar si spiunë janë dëbuar nga Zvicra.
Debati nuk është i ri
Përplasja politike mbi këtë çështje nuk ka nisur tani. Edhe më herët, Komisioni i Politikës së Jashtme kishte kërkuar një politikë më konsekuente ndaj spiunëve të huaj. Parlamenti zviceran e kishte mbështetur atë kërkesë, ndërsa Këshilli Federal kishte deklaruar se do të ndërtonte mbi praktikën ekzistuese. Por shumica aktuale e komisionit vlerëson se zhvillimet e viteve të fundit kërkojnë masa shtesë. Sipas tyre, kërcënimi nga shërbimet e huaja të inteligjencës është bërë më serioz dhe Zvicra duhet të jetë më e vendosur në mbrojtjen e institucioneve të saj.
SVP kundër ashpërsimit: “Duhet vepruar rast pas rasti”
Megjithatë, propozimi nuk ka mbështetjen e të gjitha forcave politike. Përfaqësuesit e SVP-së në komision janë shprehur kundër një ashpërsimi automatik të politikës së dëbimeve. Deputeti Mauro Tuena argumenton se spiunazhi nuk duhet toleruar, por vendimet duhet të merren individualisht dhe me kujdes. Sipas tij, dëbimi i një diplomati zviceran mund të jetë përgjigjja e një shteti tjetër ndaj dëbimit të një diplomati të tij. Nëse kjo praktikë përsëritet, paralajmëron ai, mund të dëmtohet seriozisht rrjeti diplomatik zviceran jashtë vendit. Tuena mohon gjithashtu çdo afërsi me qëndrimet pro-ruse dhe thekson se nuk duhet të dëbohen diplomatë vetëm për shkak se vijnë nga një shtet me të cilin Zvicra ka marrëdhënie të tensionuara. Sipas tij, kur ekzistojnë prova të qarta për spiunazh, autoritetet zvicerane tashmë kanë mundësinë t’i dëbojnë diplomatët.
SP: “Zvicra po ndjek një kurs tepër të butë”
Një qëndrim krejtësisht të kundërt mban deputeti i SP-së, Fabian Molina. Sipas tij, politika aktuale e Zvicrës është tepër e butë ndaj aktiviteteve të spiunazhit. Molina e konsideron Zvicrën një qendër të rëndësishme për aktivitetet e shërbimeve të huaja të inteligjencës dhe paralajmëron se autoritetet nuk duhet të vendosin gjithmonë në favor të akreditimit të personave që paraqiten si diplomatë, kur ekzistojnë dyshime serioze për aktivitetet e tyre. Sipas tij, një politikë e tillë përbën rrezik për demokracinë dhe institucionet zvicerane. Ai argumenton se Zvicra nuk duhet të frikësohet nga kundërmasat e shteteve të tjera dhe se mbrojtja e sigurisë kombëtare duhet të ketë përparësi.
Rusia në qendër të shqetësimeve
Në sfondin e këtij debati qëndron veçanërisht aktiviteti i shërbimeve ruse të inteligjencës. Sipas vlerësimeve të mëparshme të NDB-së, një pjesë e konsiderueshme e spiunëve rusë që operojnë në Evropë kanë vepruar nga territori zviceran. Shpesh, aktivitetet e tyre zhvillohen nën mbulimin diplomatik, gjë që e bën më të komplikuar reagimin e autoriteteve. Për Zvicrën, sfida është veçanërisht e ndërlikuar për shkak të rolit të saj ndërkombëtar. Vendi pret organizata ndërkombëtare, institucione diplomatike dhe përfaqësi të shumta të shteteve të huaja. Kjo e bën territorin zviceran një pikë me interes për shërbimet e inteligjencës. Debati i fundit në Parlament tregon se në Zvicër po rritet presioni për një politikë më aktive kundër spiunazhit, ndërsa çështja kryesore mbetet se sa larg duhet të shkojë Berni pa rrezikuar përkeqësimin e marrëdhënieve diplomatike. Në thelb, përplasja politike është mes dy qasjeve: njëra kërkon masa më të forta dhe dëbim më konsekuent të personave të dyshuar për spiunazh, ndërsa tjetra paralajmëron se një politikë tepër agresive mund të sjellë hakmarrje diplomatike dhe të dëmtojë interesat e vetë Zvicrës. Debati pritet të vazhdojë në Parlament, ndërsa çështja e spiunazhit mbetet një prej sfidave më të ndjeshme të sigurisë për Zvicrën, transmeton 20min.ch, përcjell helveticALforum.ch.
