Nga vlerësimi i Uashingtonit për sigurinë te tensionet në veri dhe rivaliteti ruso-serb në Ballkan.
Nga Isuf B.Bajrami
PRISHTINË — Në diplomacinë ndërkombëtare, jo çdo mesazh vjen përmes një deklarate presidenciale, një samiti apo një komunikate të ministrive të jashtme. Ndonjëherë, mesazhi më i qartë gjendet në dokumentet teknike të sigurisë, aty ku gjuhës së politikës i zë vendin gjuha e ftohtë e vlerësimit strategjik.
Këshilla e përditësuar e Departamentit Amerikan të Shtetit për Kosovën, e datës 25 gusht 2026, është një prej këtyre dokumenteve.
Uashingtoni e mban Kosovën në Nivelin 2 – “Ushtroni kujdes të shtuar”, për shkak të rrezikut nga trazirat dhe terrorizmi. Në të njëjtën kohë, për Mitrovicën e Veriut, Leposaviqin, Zubin Potokun dhe Zveçanin, rekomandohet Niveli 3 – “Rishikoni udhëtimin”.
Në pamje të parë, bëhet fjalë për një këshillë udhëtimi.
Në një lexim më strategjik, bëhet fjalë për një fotografi të perceptimit amerikan të sigurisë në një hapësirë ku politika lokale, marrëdhëniet Kosovë–Serbi dhe rivalitetet më të gjera gjeopolitike takohen në një pikë të vetme.
Kosova është në syrin e Shqiponjës.
Kosova nuk është veri
Një nga elementet më domethënëse të vlerësimit amerikan është diferencimi territorial.
SHBA-ja nuk e trajton Kosovën në tërësi si një zonë ku udhëtimi duhet shmangur. Përkundrazi, Departamenti i Shtetit thekson se për shumicën e vizitorëve Kosova mbetet një vend i sigurt, ndërsa paralajmërimi më i fortë lidhet me veriun.
Kjo ndarje është e rëndësishme.
Sepse problemi që Uashingtoni identifikon nuk është një pasiguri e përgjithshme e shtetit të Kosovës, por një hapësirë specifike e rrezikut, aty ku tensionet politike dhe ndëretnike kanë potencial të shndërrohen shpejt në incidente të sigurisë.
Veriu i Kosovës është prej vitesh pika më e ndjeshme e marrëdhënieve Kosovë–Serbi.
Aty takohen institucionet e Kosovës, strukturat politike dhe shoqërore të komunitetit serb, interesat e Beogradit, KFOR-i, EULEX-i dhe mekanizmat diplomatikë të Bashkimit Evropian.
Në atë hapësirë, një deklaratë politike mund të prodhojë protestë; protesta mund të prodhojë përplasje; përplasja mund të kërkojë ndërhyrjen e KFOR-it; dhe një incident lokal mund të kthehet në çështje ndërkombëtare.
Beogradi: politika e presionit dhe ekuilibrit
Në këtë ekuacion, Serbia mbetet aktori kryesor shtetëror përtej kufirit të Kosovës.
Beogradi nuk e njeh pavarësinë e Kosovës dhe vazhdon ta konsiderojë Kosovën një prej çështjeve themelore të politikës së jashtme dhe identitetit shtetëror serb.
Nën drejtimin e Aleksandar Vučićit, Serbia ka ndërtuar një politikë të ndërlikuar ekuilibrimi: negociata dhe perspektivë evropiane, marrëdhënie të fuqishme me Rusinë dhe Kinën, bashkëpunim me Perëndimin dhe, njëkohësisht, një qëndrim të pandryshuar ndaj Kosovës.
Ky ekuilibër e ka bërë Beogradin një aktor të veçantë në Ballkanin Perëndimor.
Serbia aspiron anëtarësimin në Bashkimin Evropian, por nuk i është bashkuar sanksioneve perëndimore kundër Rusisë dhe vazhdon të ruajë marrëdhënie të rëndësishme politike, ekonomike dhe të sigurisë me Moskën.
Kjo politikë bëhet veçanërisht e ndjeshme kur çështja e Kosovës hyn në qendër të saj.
Vučići dhe veriu
Në momentet e tensioneve, presidenti serb ka qenë një prej zërave kryesorë politikë që ka reaguar ndaj zhvillimeve në veri të Kosovës.
Retorika e Beogradit ndaj institucioneve të Kosovës, thirrjet drejtuar serbëve të Kosovës dhe paraqitja e zhvillimeve në veri si çështje e drejtpërdrejtë e interesit shtetëror të Serbisë kanë qenë pjesë e kësaj dinamike.
Kjo retorikë nuk ka ekzistuar në vakum.
Në terren kanë ndodhur protesta, barrikada, përleshje me KFOR-in dhe episode të armatosura.
Banjskë, shtatori 2023, ishte momenti më i rëndë i kësaj dinamike në vitet e fundit. Sulmi ndaj Policisë së Kosovës, vrasja e një polici dhe përleshja e armatosur në veri e kthyen Kosovën në qendër të vëmendjes së sigurisë evropiane.
Bashkimi Evropian vazhdon të kërkojë nga Serbia që përgjegjësit për sulmin e Banjskës të përballen me drejtësinë.
Kjo është arsyeja pse veriu nuk mund të lexohet vetëm si një çështje e administrimit lokal.
Ai është një nyje sigurie ndërmjet Kosovës, Serbisë dhe komunitetit ndërkombëtar.
Kur retorika bëhet çështje sigurie
Rreziku në Ballkan nuk fillon gjithmonë me një konflikt të madh.
Mund të fillojë me një deklaratë.
Me një protestë.
Me një barrikadë.
Me një incident në kufi.
Me një sulm ndaj policisë.
Ose me një përplasje që në një ditë të zakonshme mund të mbetet lokale, por në një klimë të tensionuar merr dimension politik.
Kjo është arsyeja pse partnerët ndërkombëtarë i kushtojnë rëndësi të jashtëzakonshme menaxhimit të krizave në veri.
Në këtë realitet, KFOR-i nuk është thjesht një forcë paqeruajtëse.
Është një prej mekanizmave kryesorë të parandalimit.
Prania e NATO-s në Kosovë i dërgon një mesazh të qartë çdo aktori që mund të llogarisë se një krizë lokale mund të mbetet vetëm lokale…
*Botuar me shkurtime. /GD
