Nga Prof.dr. Pal Nikolli
Historia e popullit shqiptar është e mbushur me ngjarje të dhimbshme, shpërngulje, mërgime dhe përpjekje të vazhdueshme për të ruajtur gjuhën, kulturën dhe identitetin kombëtar. Ndër kapitujt më interesantë të kësaj historie është edhe ai i arbëreshëve të Argjentinës, pasardhës të shqiptarëve që, pas largimit nga trojet e tyre dhe vendosjes në Italinë e Jugut, ndërmorën një tjetër udhëtim të gjatë drejt Amerikës së Jugut.
Zanafilla e kësaj historie lidhet me shekujt XV–XVIII, kur, pas pushtimit osman të Shqipërisë, shumë shqiptarë u detyruan të braktisnin vendin e tyre dhe të kërkonin strehim në Italinë e Jugut, veçanërisht në Kalabri, Sicili, Bazilikatë dhe Pulje. Atje krijuan vendbanime të qëndrueshme, ku për shekuj me radhë ruajtën gjuhën shqipe, traditat, zakonet, këngët popullore, veshjet karakteristike dhe kujtesën e prejardhjes së tyre.
Këta shqiptarë dhe pasardhësit e tyre njihen si arbëreshë. Ata arritën të ruanin një identitet të veçantë, duke bashkëjetuar me popullsinë italiane, por pa humbur plotësisht lidhjet kulturore dhe historike me origjinën shqiptare.
Por historia e tyre nuk përfundoi në Itali. Në fund të shekullit XIX dhe gjatë fillimit të shekullit XX, një pjesë e arbëreshëve u përfshi në valët e mëdha të emigracionit drejt Amerikës së Jugut, veçanërisht drejt Argjentinës, një vend që në atë periudhë tërhiqte mijëra emigrantë europianë për shkak të mundësive ekonomike dhe perspektivave të një jete të re.
Në Argjentinë, familje me origjinë arbëreshe u vendosën në disa qendra urbane, ndër të cilat përmenden Buenos Aires, Luján, Berisso dhe Rosario. Një rast veçanërisht interesant është ai i komunitetit arbëresh në Luján, ku lidhjet familjare dhe solidariteti brenda komunitetit luajtën një rol të rëndësishëm në ruajtjen e identitetit të tyre.
Studimet historike dhe demografike të studiuesit argjentinas Dedier Norberto Marquiegui, veçanërisht ai i vitit 1993, kanë trajtuar rrjetet familjare, marrëdhëniet shoqërore dhe identitetin etnik të italo-shqiptarëve në Luján. Të dhënat e martesave civile të viteve 1889–1920 dëshmojnë se një pjesë e konsiderueshme e këtyre familjeve vazhdonin të ruanin lidhje martesore brenda komunitetit të tyre. Ky fakt tregon rëndësinë që kishin solidariteti familjar dhe vazhdimësia e traditave në ruajtjen e përkatësisë kulturore.
Një tjetër dëshmi e rëndësishme është krijimi, në vitin 1955, i një shoqate në Buenos Aires nga arbëreshë me origjinë nga Frascineto, një vendbanim arbëresh në Kalabri. Ky organizim përfaqësonte dëshirën e emigrantëve për të ruajtur lidhjet me vendlindjen e paraardhësve, për të mbajtur gjallë traditat dhe për t’ua përcjellë brezave të rinj historinë e komunitetit të tyre.
Megjithatë, largësia gjeografike, integrimi në shoqërinë argjentinase dhe kalimi i brezave sollën ndryshime të pashmangshme. Spanjishtja u bë gradualisht gjuha kryesore e komunikimit, ndërsa përdorimi i arbërishtes u kufizua në disa familje dhe mjedise komunitare. Pavarësisht kësaj, kujtesa e origjinës, traditat familjare dhe lidhjet kulturore vazhduan të përbënin një pjesë të rëndësishme të identitetit të tyre.
Për numrin e arbëreshëve dhe pasardhësve të tyre në Argjentinë nuk ekziston një regjistrim zyrtar i veçantë. Për këtë arsye, shifrat që qarkullojnë në botime të ndryshme duhen trajtuar me kujdes, duke dalluar emigrantët historikë nga pasardhësit e tyre të brezave të mëvonshëm.
Historia e arbëreshëve të Argjentinës është, në thelb, historia e dy emigrimeve: i pari, nga trojet shqiptare drejt Italisë, nën trysninë e pushtimit osman; i dyti, nga Italia drejt Argjentinës, në kërkim të mundësive të reja për jetën. Dy udhëtime të ndara nga disa shekuj, por të bashkuara nga e njëjta përvojë njerëzore: largimi nga vendi, përshtatja me një mjedis të ri dhe përpjekja për të mos humbur kujtesën e origjinës.
Kjo histori na kujton se identiteti kombëtar nuk përcaktohet vetëm nga kufijtë gjeografikë dhe as nga vendi ku jeton një popullsi. Ai mbijeton në gjuhë, në kujtesën familjare, në traditat, në këngët dhe në ndërgjegjen historike që përcillet nga një brez te tjetri.
Arbëreshët e Argjentinës janë pjesë e kësaj trashëgimie të veçantë. Edhe pse shumë larg Shqipërisë dhe pas disa brezash të lindur në një kontinent tjetër, historia e tyre dëshmon se rrënjët e një populli mund të mbijetojnë përtej deteve, oqeaneve dhe shekujve.
Sepse njeriu mund të largohet nga atdheu, mund të ndërtojë një jetë në një vend tjetër dhe të përshtatet me një kulturë të re, por kujtesa e prejardhjes mbetet një urë që lidh të tashmen me historinë e të parëve. Foto: kultplus.com/GD
