Studimi i mbështetur nga NATO ngre alarmin për dobësimin e kapaciteteve të rafinimit të naftës në Evropë. Në rast të një konflikti të madh ushtarak, kërkesa për karburant mund të tejkalojë furnizimet e disponueshme, duke rrezikuar gatishmërinë dhe aftësinë mbrojtëse të aleancës.
Forcat e NATO-s mund të përballen me mungesa serioze të karburantit për avionët luftarakë në rast të një konflikti të ardhshëm ushtarak me Rusinë. Një studim i ri, i mbështetur nga NATO dhe i publikuar në shtator, paralajmëron se kapacitetet aktuale të furnizimit me karburant në Evropë mund të mos jenë të mjaftueshme për të përballuar nevojat e një lufte në shkallë të gjerë.
Sipas studiuesve, nëse gjatë dekadës së ardhshme shpërthen një konflikt që përfshin vendet evropiane anëtare të NATO-s dhe kërkon angazhimin e konsiderueshëm të forcave përforcuese nga Amerika e Veriut, kërkesa për karburant të aviacionit mund të tejkalojë ndjeshëm sasinë e disponueshme.
Paralajmërimi vjen në një periudhë të tensionuar gjeopolitike, kur aktivitetet e luftës hibride, sabotimet dhe kërcënimet e atribuuara Rusisë kanë shtuar shqetësimet për mundësinë e një përballjeje të drejtpërdrejtë ndërmjet Moskës dhe vendeve të NATO-s.
Mbyllja e rafinerive po dobëson kapacitetet evropiane
Një prej faktorëve kryesorë që, sipas studimit, po krijon këtë dobësi është tkurrja e kapaciteteve të rafinimit të naftës në Evropë. Studiuesit vlerësojnë se politikat e dekarbonizimit dhe kalimi gradual drejt burimeve të rinovueshme të energjisë kanë ndikuar në mbylljen e një numri të konsiderueshëm rafinerish, të cilat përbëjnë një hallkë të rëndësishme të furnizimit ushtarak.
Të dhënat e FuelsEurope dhe Komisionit Evropian tregojnë se afërsisht një e katërta e rafinerive të naftës në kontinent janë mbyllur që nga viti 2009. Kjo ka reduktuar ndjeshëm kapacitetin rajonal të përpunimit të naftës, ndërsa Evropa ka mbetur me rreth 70 rafineri operative që mund të furnizojnë tregun me karburant për avionë.
Sipas raportit, kjo situatë e lë Evropën e NATO-s të cenueshme, veçanërisht për furnizimin me naftë dizel dhe karburant për aviacionin ushtarak.
Një zyrtar i lartë ushtarak i NATO-s ka theksuar se qasja e sigurt në energji është thelbësore për gatishmërinë ushtarake, duke nënvizuar se mbrojtja kolektive kërkon furnizime të besueshme dhe se në rrethana të caktuara ushtria duhet të ketë përparësi në përdorimin e tyre.
Parashikime shqetësuese për vitet 2035 dhe 2050
Studimi paraqet skenarë veçanërisht shqetësues për të ardhmen. Studiuesit paralajmërojnë se edhe nëse në rast konflikti do të kufizohej apo konfiskohej i gjithë karburanti i disponueshëm për aviacionin civil, kjo nuk do të mjaftonte për të mbuluar nevojat ushtarake.
Sipas modelimit të tyre, në vitin 2035 mund të mbetet një mungesë prej 4.7 milionë tonësh karburant për avionë, ndërsa deri në vitin 2050 kjo mungesë mund të arrijë në 50 milionë tonë.
Raporti thekson se në një skenar të rëndë konflikti në territorin e vendeve evropiane të NATO-s, të shkaktuar nga aktivizimi i Nenit 5 dhe i shoqëruar me dislokim të konsiderueshëm të forcave amerikano-veriore, sistemi aktual i furnizimit mund të arrijë kufijtë e tij.
Neni 5 i Traktatit të NATO-s përcakton se një sulm i armatosur kundër njërit prej anëtarëve konsiderohet sulm kundër të gjithë aleancës, duke aktivizuar parimin e mbrojtjes kolektive.
NATO kërkon masa urgjente
Përballë këtyre rreziqeve, studiuesit propozojnë një sërë masash për të parandaluar një krizë të mundshme të furnizimit me karburant.
Ndër rekomandimet kryesore janë ruajtja dhe forcimi i kapaciteteve ekzistuese të rafinimit, zgjerimi i rezervave strategjike të karburantit, diversifikimi i burimeve të importit dhe përshpejtimi i prodhimit të karburanteve alternative për aviacionin.
Gjithashtu, theksohet nevoja për rritjen e efikasitetit të konsumit të karburantit nga forcat ushtarake, në mënyrë që rezervat ekzistuese të përdoren sa më racionalisht gjatë një krize.
Megjithatë, raporti nuk përfaqëson politikën zyrtare të NATO-s, por pasqyron rezultatet e një studimi të pavarur të Qendrës së Ekselencës për Sigurinë Energjetike të NATO-s, me seli në Vilnius të Lituanisë.
Zëdhënësi i kësaj qendre ka konfirmuar se raporti është shpërndarë në nivele të larta brenda aleancës, duke theksuar se situata aktuale gjeopolitike e bën veçanërisht urgjente trajtimin e këtyre çështjeve.
Ndërkohë, Bashkimi Evropian po shqyrton mundësitë për rritjen e kapaciteteve të rafinimit, pasi ato kanë pësuar një rënie prej rreth 10 për qind gjatë 20 viteve të fundit. Edhe komisioneri evropian për Energjinë, Dan Jørgensen, ka paralajmëruar për pasojat që kjo tkurrje mund të ketë në sigurinë dhe mbrojtjen e Evropës.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, gjithashtu ka shprehur shqetësimin për kapacitetet e rafinimit dhe furnizimin me karburant në rast të një lufte me Rusinë, duke e rikthyer sigurinë energjetike në qendër të diskutimeve për mbrojtjen e kontinentit.
Në thelb, studimi ngre një çështje që shkon përtej armatimit modern: Evropa mund të investojë miliarda euro në avionë luftarakë, raketa, tanke dhe dronë, por pa rezerva të mjaftueshme karburanti, edhe kapacitetet më të avancuara ushtarake mund të mos jenë në gjendje të përmbushin misionin e tyre. Siguria energjetike, sipas këtij paralajmërimi, nuk është më vetëm çështje ekonomike dhe mjedisore, por një element vendimtar i sigurisë kombëtare dhe mbrojtjes kolektive të Evropës, transmeton euronewsal.
