Prof. Dr. Fejzulla BERISHA
Ky punim trajton në mënyrë të thelluar aspektet juridike, kushtetuese, gjuhësore dhe ndërkombëtare të rëndësisë së përdorimit të termave “Kosova” dhe “Republika e Kosovës” në vend të formës “Kosovo”, duke argumentuar se kjo çështje nuk është vetëm terminologjike, por përbën një element thelbësor të afirmimit të identitetit shtetëror dhe të subjektivitetit ndërkombëtar të Republikës së Kosovës. Analiza mbështetet në parimet e së drejtës kushtetuese, të së drejtës ndërkombëtare publike dhe në praktikën bashkëkohore diplomatike të shtetndërtimit.
1. Gjuha si instrument i sovranitetit shtetëror
Në teorinë moderne të shtetit dhe të së drejtës ndërkombëtare, gjuha nuk konsiderohet vetëm si mjet komunikimi, por edhe si instrument i rëndësishëm i sovranitetit simbolik dhe institucional. Emërtimi i një shteti përbën një nga elementet themelore të identitetit të tij juridik, politik dhe diplomatik në sistemin ndërkombëtar.
Në këtë kuadër, përdorimi i emërtimeve “Kosova”, “Republika e Kosovës” dhe “Kosovo” nuk është çështje neutrale, por lidhet drejtpërdrejt me mënyrën e perceptimit ndërkombëtar të shtetësisë dhe subjektivitetit juridik të Republikës së Kosovës.
2. Dimensioni gjuhësor dhe standardizimi onomastik
Nga këndvështrimi i gjuhësisë normative shqipe, forma “Kosova” përfaqëson standardin e pranuar gjuhësor, kulturor dhe institucional. Ky emërtim është i rrënjosur në traditën historike, letrare dhe kombëtare shqiptare.
Forma “Kosovo”, e përdorur në disa gjuhë të huaja dhe në komunikime të caktuara ndërkombëtare, nuk pasqyron strukturën fonetike dhe morfologjike të gjuhës shqipe. Për rrjedhojë, ajo nuk mund të konsiderohet pjesë e standardit të brendshëm gjuhësor të shtetit.
Prandaj, përdorimi i formës “Kosova” në diskursin akademik, institucional dhe publik është jo vetëm gjuhësisht korrekt, por edhe i domosdoshëm për ruajtjen dhe afirmimin e identitetit gjuhësor kombëtar.
3. Dimensioni kushtetues dhe juridik i emërtimit shtetëror
Kushtetuta e Republikës së Kosovës përcakton qartë emërtimin zyrtar të shtetit si “Republika e Kosovës”. Ky emërtim ka karakter detyrues juridik dhe përbën bazën e identitetit institucional dhe kushtetues të shtetit.
Në këtë kontekst:çdo akt zyrtar shtetëror duhet të përdorë emërtimin kushtetues;çdo devijim terminologjik mund të krijojë pasaktësi juridike dhe institucionale;standardizimi i emërtimit është pjesë integrale e rendit kushtetues të brendshëm.
Emërtimi i saktë i shtetit nuk është vetëm formalitet administrativ, por element thelbësor i sovranitetit juridik dhe institucional.
4. Dimensioni ndërkombëtar dhe e drejta e njohjes së shteteve
Në të drejtën ndërkombëtare publike, emërtimi i shtetit përbën pjesë të identitetit të tij si subjekt juridik ndërkombëtar. Njohja e një shteti nënkupton jo vetëm pranimin e ekzistencës së tij politike dhe juridike, por edhe pranimin e emërtimit të tij zyrtar.
Praktika diplomatike ndërkombëtare dëshmon se:përdorimi i emrit kushtetues përbën standard në marrëdhëniet ndërkombëtare;ndryshimet terminologjike ndikojnë në perceptimin politik dhe juridik të shtetësisë;konsistenca në përdorimin e emërtimit forcon subjektivitetin ndërkombëtar të shtetit.
Në këtë kuptim, përdorimi i emërtimit “Republika e Kosovës” paraqet element të rëndësishëm të afirmimit të plotë të shtetësisë së Kosovës në arenën ndërkombëtare.
5. Dimensioni politik i identitetit shtetëror
Emërtimi i shtetit është instrument politik i identitetit dhe sovranitetit. Ai nuk është vetëm shenjë gjuhësore, por simbol i ekzistencës dhe legjitimitetit shtetëror.
Në rastin e Kosovës, përdorimi i saktë i emërtimit:forcon identitetin institucional të shtetit;konsolidon legjitimitetin shtetëror;ndikon në perceptimin ndërkombëtar të shtetësisë;shmang relativizimin politik të statusit shtetëror.
Në këtë mënyrë, gjuha shndërrohet në pjesë të rëndësishme të diplomacisë dhe të vetë procesit të shtetndërtimit.
6. Dimensioni diplomatik dhe praktika ndërkombëtare
Në praktikën bashkëkohore të marrëdhënieve ndërkombëtare, shtetet i kushtojnë rëndësi të veçantë mënyrës së përfaqësimit të emrit të tyre në dokumente zyrtare, organizata ndërkombëtare dhe komunikim diplomatik.
Shembujt ndërkombëtarë dëshmojnë se:emrat kushtetues respektohen në organizatat ndërkombëtare;përdorimi i standardizuar i emërtimit është pjesë e protokollit diplomatik;devijimi nga emri zyrtar konsiderohet çështje sensitive politike dhe diplomatike.
Prandaj, përdorimi i emërtimit “Republika e Kosovës” në diplomaci nuk është vetëm çështje formale, por edhe strategjike.
7. Dimensioni identitar dhe kombëtar
Emërtimi i shtetit përbën pjesë të identitetit kolektiv të një populli. Ai reflekton historinë, kulturën dhe aspiratat politike të tij.
Në këtë kontekst, përdorimi i formës “Kosova”:ruan vazhdimësinë historike dhe kombëtare;forcon identitetin kulturor shqiptar;lidh shtetin me bazën e tij historike, shoqërore dhe etnike.
Ndërkaq, forma “Kosovo” mbetet kryesisht një variant i huaj i përdorur në disa kontekste ndërkombëtare, pa reflektuar plotësisht realitetin gjuhësor dhe kulturor vendor.
8. Roli i akademisë dhe mediave në standardizimin e emërtimit
Institucionet akademike dhe mediat luajnë rol kyç në standardizimin dhe konsolidimin e terminologjisë shtetërore.
Në këtë drejtim:akademia duhet të përdorë terminologji të unifikuar dhe kushtetutshmërisht korrekte;mediat duhet të respektojnë emërtimin zyrtar të shtetit;diskursi publik duhet të kontribuojë në afirmimin e identitetit shtetëror dhe institucional.
9. Analizë kritike e përdorimit të termit “Kosovo”
Përdorimi i termit “Kosovo” në disa kontekste ndërkombëtare shpesh është rezultat i traditave të huaja gjuhësore dhe jo i realitetit kushtetues dhe institucional të shtetit të Kosovës.
Ky përdorim:mund të krijojë konfuzion terminologjik;mund të zbehë identitetin gjuhësor vendor;mund të ndikojë në perceptimin politik dhe juridik të shtetësisë.
Për këtë arsye, standardizimi i përdorimit të emërtimit “Kosova” dhe “Republika e Kosovës” mbetet domosdoshmëri në të gjitha nivelet e komunikimit institucional dhe ndërkombëtar.
Përdorimi i formave “Kosova” dhe “Republika e Kosovës”, në vend të termit “Kosovo”, nuk është thjesht çështje gjuhësore apo stilistike, por një domosdoshmëri e mirëfilltë juridiko-kushtetuese, shtetërore, diplomatike dhe identitare.
Ky përdorim:afirmon sovranitetin shtetëror;forcon subjektivitetin ndërkombëtar të Republikës së Kosovës;konsolidon identitetin kombëtar dhe institucional;standardizon përfaqësimin e shtetit në arenën globale.
Në këtë kuptim, gjuha bëhet pjesë e pandashme e shtetndërtimit, e sovranitetit juridik dhe e diplomacisë moderne të Republikës së Kosovës.
Prandaj, në përfundim mund të theksohet se emërtimi “Kosovo” duhet të eliminohet edhe në raportet dhe komunikimet zyrtare të shtetit të Kosovës me jashtë, duke u zëvendësuar me emërtimin kushtetues dhe juridikisht korrekt “Republika e Kosovës” ose “Kosova”. Ky standardizim nuk paraqet vetëm korrektësi gjuhësore, por edhe afirmim të sovranitetit shtetëror, të identitetit kombëtar dhe të subjektivitetit ndërkombëtar të Republikës së Kosovës. /GD
