BERN – Nga 1 tetori 2026, në Zvicër kanë hy në fuqi një sërë ligjesh dhe rregullash të reja që prekin fusha të ndryshme të jetës publike, ekonomisë, arsimit, udhëtimeve dhe trafikut rrugor, transmeton 20min.ch.Ndryshimet përfshijnë masa të reja kundër pastrimit të parave, tituj të rinj në arsimin profesional, kontrolle digjitale dhe biometrike në aeroportet zvicerane, marrëveshjen e tregtisë së lirë me Kosovën, si dhe rregulla të reja për kufizimet e shpejtësisë brenda zonave të banuara.
Regjistër i ri për transparencën dhe luftën kundër pastrimit të parave
Një nga ndryshimet kryesore është hyrja në fuqi e Ligjit Federal për Transparencën e Personave Juridikë dhe Identifikimin e Personave që Kontrollojnë Përfituesit Ekonomikë (TJPG), së bashku me rregulloren përkatëse. Qëllimi i këtyre rregullave është forcimi i luftës kundër pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit. Në fokus janë veçanërisht kompanitë dhe strukturat juridike që mund të përdoren për të fshehur identitetin e personave që përfitojnë realisht nga pasuritë ose aktivitetet ekonomike. Rregullat e reja prekin, ndër të tjera, shoqëritë aksionare, shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar, kooperativat, si dhe disa forma të tjera të kompanive dhe investimeve. Në disa raste, edhe kompanitë e huaja do të jenë subjekt i rregullave të reja nëse kanë një degë në Zvicër, menaxhohen nga Zvicra ose zotërojnë pasuri të paluajtshme në territorin zviceran. Gjithashtu, vendosen detyrime të reja të kujdesit për disa shërbime këshilluese, duke përfshirë aktivitete të caktuara të avokatëve dhe noterëve.
Arsimi profesional: vijnë titujt “Professional Bachelor” dhe “Master”
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm lidhet me arsimin profesional. Me hyrjen në fuqi të ligjit të rishikuar për formimin profesional, në Zvicër prezantohen titujt “Professional Bachelor” dhe “Professional Master”. Ndryshimet synojnë të modernizojnë sistemin e arsimit të lartë profesional dhe ta bëjnë atë më fleksibël. Ndër të tjera, programet e studimeve pasuniversitare në shkollat e larta profesionale do të kenë më shumë fleksibilitet. Gjithashtu, anglishtja do të lejohet si gjuhë provimi dhe emërtimi “Höhere Fachschule” do të mbrohet me ligj. Kjo pritet të ndikojë veçanërisht te personat që ndjekin rrugën e arsimit profesional dhe te institucionet që ofrojnë programe të avancuara profesionale.
Kontrollet në aeroport kalojnë në sistemin digjital dhe biometrik
Ndryshime të rëndësishme do të ketë edhe për udhëtarët që hyjnë në Zvicër nga shtetet jashtë zonës Schengen. Kontrollet kufitare do të digjitalizohen gradualisht përmes Sistemit të Hyrjes dhe Daljes (EES). Për shtetasit e vendeve të treta do të regjistrohen të dhëna biometrike, ndërsa hyrjet dhe daljet nga territori do të regjistrohen në mënyrë elektronike. Sistemi synon të zëvendësojë gradualisht procedurën tradicionale të vulosjes së pasaportave me një regjistrim elektronik të hyrjes dhe daljes. Në të ardhmen, sistemi do të mundësojë që autoritetet të kenë një pasqyrë më të saktë se kur dhe ku një shtetas i një vendi të tretë ka hyrë apo ka dalë nga hapësira Schengen. Ndryshimet lidhen gjithashtu me përdorimin e Sistemit Informativ Schengen (SIS), përmes të cilit autoritetet mund të përdorin njoftime dhe informacione të reja për kontrollet dhe kërkimet kufitare.
Marrëveshje e re e tregtisë së lirë mes EFTA-s dhe Kosovës
Një zhvillim me rëndësi të veçantë për marrëdhëniet ekonomike është hyrja në fuqi e marrëveshjes së tregtisë së lirë ndërmjet shteteve të EFTA-s dhe Kosovës. Marrëveshja synon të krijojë më shumë siguri juridike dhe parashikueshmëri për shkëmbimet tregtare dhe ekonomike ndërmjet Zvicrës dhe Kosovës. Për kompanitë zvicerane, marrëveshja përmirëson qasjen në tregun kosovar për mallra dhe shërbime. Për eksportet zvicerane drejt Kosovës parashikohet heqja e tarifave doganore, ndërsa për disa produkte do të ketë periudha kalimtare. Marrëveshja mund të ketë rëndësi edhe për bizneset kosovare që bashkëpunojnë me kompani zvicerane, duke krijuar një kuadër më të parashikueshëm për marrëdhëniet tregtare mes dy vendeve.
Rregulla të reja për Tempo 30 dhe rikthimi i parimit të Tempo 50
Një nga ndryshimet që mund të ndihet më drejtpërdrejt nga qytetarët është ai që lidhet me shpejtësinë në rrugët brenda zonave të banuara. Nga 1 tetori 2026, në rrugët kryesore të orientuara drejt trafikut brenda zonave të banuara, parimi bazë është 50 km/h. Në të njëjtën kohë, komunat dhe qytetet që dëshirojnë të vendosin kufizim prej 30 km/h në këto rrugë do të duhet të plotësojnë kushte të reja. Ndër të tjera, në raste të caktuara duhet të paraqitet një ekspertizë që tregon se kufizimi i shpejtësisë nuk do të shkaktojë zhvendosjen e trafikut në rrugët e lagjeve. Rregullat e reja lidhen me të ashtuquajturën “Motion Schilliger”, e cila ishte paraqitur disa vite më parë. Organizatat automobilistike TCS dhe ACS e kanë mirëpritur zbatimin e ndryshimeve. Sipas tyre, rregullat e reja mund të kontribuojnë në ruajtjen e hierarkisë së rrjetit rrugor dhe në përmirësimin e qarkullimit. Megjithatë, në debatin rreth rregullave të reja është ngritur edhe çështja e zhurmës së trafikut. Kritikët kanë argumentuar se përdorimi i asfaltit me emetim të ulët të zhurmës mund të jetë një masë më efektive për reduktimin e zhurmës sesa ulja e shpejtësisë në disa raste.
Çfarë duhet të dinë qytetarët?
Ndryshimet e 1 tetorit 2026 prekin fusha shumë të ndryshme. Për qytetarët, disa prej tyre do të jenë veçanërisht të dukshme: udhëtarët që vijnë nga jashtë hapësirës Schengen do të përballen me procedura më të digjitalizuara në kufi, ndërsa drejtuesit e automjeteve duhet të kenë parasysh rregullat e reja për Tempo 30 dhe Tempo 50. Në të njëjtën kohë, kompanitë dhe profesionistët që preken nga rregullat kundër pastrimit të parave do të kenë detyrime të reja për transparencën dhe identifikimin e përfituesve ekonomikë. Në sektorin e arsimit profesional, titujt e rinj synojnë të krijojnë një strukturë më moderne dhe më të njohshme për kualifikimet profesionale. Me këto ndryshime, Zvicra hyn në muajin tetor 2026 me një paketë të gjerë reformash që prek ekonominë, arsimin, kufijtë dhe trafikun rrugor, transmeton 20min.ch, përcjell helveticALforum.ch.
