Nga Prof.Dr.Fejzulla BERISHA
Një analizë historike, juridike, politike, kombëtare dhe ndërkombëtare
Identiteti kombëtar shqiptar përfaqëson një nga vazhdimësitë më të fuqishme historike, kulturore dhe shpirtërore në Gadishullin Ballkanik. Ai është produkt i një historie të gjatë rezistence, mbijetese dhe përpjekjeje për liri, shtetformim dhe afirmim ndërkombëtar. Pavarësisht pushtimeve të shumta, copëtimit territorial dhe ndarjeve politike të imponuara nga rrethanat historike dhe vendimet e fuqive të mëdha, kombi shqiptar arriti të ruajë unitetin e tij kulturor, gjuhësor dhe kombëtar.
Raporti ndërmjet identitetit kombëtar shqiptar dhe identiteteve shtetërore të Shqipërisë,Kosovës dhe trojeve të tjera shqiptare në Ballkan paraqet një çështje me rëndësi të veçantë historike, juridike, politike dhe gjeostrategjike.
Kjo temë nuk duhet parë vetëm përmes emocioneve kombëtare, por edhe në prizmin e:së drejtës ndërkombëtare;të drejtave kolektive të popujve;proceseve historike;dhe arkitekturës moderne të sigurisë dhe stabilitetit në Evropën Juglindore.
I. IDENTITETI KOMBËTAR SHQIPTAR – NJË VAZHDIMËSI HISTORIKE DHE CIVILIZUESE
Identiteti kombëtar shqiptar nuk është krijim artificial i periudhave moderne, por vazhdimësi historike që lidhet me:gjuhën shqipe;kulturën kombëtare;kujtesën historike;traditën shpirtërore;dhe vetëdijen kolektive për përkatësinë kombëtare.
Ky identitet ka mbijetuar përballë:pushtimeve osmane;politikave asimiluese;ndarjeve territoriale;dhe përpjekjeve sistematike për mohimin e ekzistencës shqiptare në Ballkan.
Vendimet e Congress of Berlin (Kongresit të Berlinit) dhe më vonë të Treaty of London (Traktatit të Londrës) prodhuan një nga padrejtësitë më të mëdha historike ndaj shqiptarëve, duke lënë jashtë shtetit shqiptar një pjesë të madhe të trojeve etnike shqiptare.
Megjithatë, as kufijtë politikë dhe as represionet shtetërore nuk arritën ta shuajnë vetëdijen kombëtare shqiptare.
II. SHQIPËRIA DHE KOSOVA – DY SHTETE TË TË NJËJTIT KOMBI
Shqipëria dhe Kosova përfaqësojnë sot dy realitete shtetërore të të njëjtit komb shqiptar.
Në aspektin juridik:ato janë dy shtete sovrane;me kushtetuta të ndara;institucione të pavarura;dhe subjektivitet ndërkombëtar të veçantë.Por në aspektin:historik;kulturor;gjuhësor;dhe kombëtar;ato i përkasin të njëjtës trungësi kombëtare shqiptare.
Kjo ndarje shtetërore nuk e zhbën identitetin e përbashkët kombëtar. Përkundrazi, ajo përfaqëson një realitet të ri politik në Ballkanin bashkëkohor.Kosova u ndërtua si shtet mbi:sakrificën për liri;luftën çlirimtare;ndërhyrjen humanitare të North Atlantic Treaty Organization (Organizatës së Traktatit të Atlantikut Verior – NATO);dhe mbështetjen e botës demokratike.
Ndërsa Shqipëria mbetet:shteti amë i shqiptarëve;simboli historik i pavarësisë kombëtare;dhe boshti tradicional i identitetit shtetëror shqiptar.
III. TROJET E TJERA SHQIPTARE – PJESË E IDENTITETIT KOMBËTAR SHQIPTAR
Identiteti kombëtar shqiptar nuk kufizohet vetëm në territorin shtetëror të Shqipërisë dhe Kosovës. Ai shtrihet edhe në trojet tjera shqiptare në Ballkan, ku shqiptarët jetojnë prej shekujsh si popull autokton.
Këtu përfshihen:shqiptarët në Maqedoninë e Veriut;shqiptarët në Mal të Zi;shqiptarët në Serbi (Luginën e Preshevës);si dhe diaspora shqiptare në Evropë, Amerikë dhe më gjerë.
IV. SFIDA E NARCIZOIZMIT POLITIK DHE ZBEHJA E IDENTITETIT SHTETËROR
Një ndër sfidat më serioze të kohës moderne për shqiptarët, e veçanërisht për Kosovën,është fenomeni i narcizoizmit politik dhe institucional, i cili në mënyrë të heshtur po e zbeh identitetin shtetëror në marrëdhëniet ndërkombëtare.
Narcizoizmi politik nënkupton:dominimin e egos individuale mbi interesin shtetëror;personalizimin e institucioneve;kultivimin e protagonizmit politik;mungesën e kulturës institucionale;dhe tendencën që politika e jashtme të ndërtohet mbi emocione personale e jo mbi doktrinë shtetërore.
Ky fenomen bëhet veçanërisht i rrezikshëm për shtetet e reja dhe ende të pakonsoliduara plotësisht në arenën ndërkombëtare, siç është Kosova.
Kur identiteti shtetëror fillon të zëvendësohet nga:retorika populiste;konfliktet personale;polarizimi ekstrem politik;dhe diplomacia emocionale;atëherë dobësohet vetë serioziteti ndërkombëtar i shtetit.
Në rastin e Kosovës, narcizoizmi politik shpesh është manifestuar përmes:mungesës së unitetit institucional;konflikteve të vazhdueshme ndërmjet bartësve të institucioneve;përplasjes së egove politike;diplomacisë joprofesionale;dhe mungesës së konsensusit për interesat strategjike shtetërore.
Kjo ka prodhuar pasoja të dukshme në:zbehjen e imazhit ndërkombëtar;dobësimin e partneritetit me aleatët strategjikë;vonesat në integrimet euro-atlantike;dhe krijimin e perceptimit të një shteti me krizë të brendshme funksionale.
Shteti nuk mund të ndërtohet mbi narcizëm politik, sepse:shteti kërkon kulturë institucioni;durim strategjik;profesionalizëm diplomatik;dhe vetëpërmbajtje politike.
Në marrëdhëniet ndërkombëtare nuk respektohen emocionet politike të momentit, por:serioziteti institucional;stabiliteti demokratik;koherenca shtetërore;dhe besueshmëria strategjike.
V. KOSOVA DHE SFIDA E KONSOLIDIMIT NDËRKOMBËTAR
Kosova vazhdon të mbetet projekt i rëndësishëm gjeopolitik i botës demokratike perëndimore në Ballkan.
Megjithatë, konsolidimi i saj ndërkombëtar kërkon:unitet të brendshëm;kulturë shtetformuese;diplomaci profesionale;dhe shmangie të politikës së narcizoizmit.
Një shtet i ri nuk mund të forcojë identitetin e tij ndërkombëtar duke prodhuar vazhdimisht:tensione të brendshme;krizë institucionale;retorikë konfrontuese;dhe mungesë të koordinimit me aleatët strategjikë.Kosova ka nevojë për:elitë shtetformuese;diplomaci vizionare;dhe kulturë të përgjegjësisë kombëtare.
Sepse identiteti shtetëror nuk ndërtohet vetëm me simbole dhe deklarata politike, por mbi:funksionalitetin institucional;respektin ndërkombëtar;sundimin e ligjit;zhvillimin ekonomik;dhe partneritetin strategjik me botën demokratike.
VI. IDENTITETI SHQIPTAR DHE DIMENSIONI EUROPERËNDIMOR
Identiteti modern shqiptar është identitet:evropian;demokratik;perëndimor;dhe euro-atlantik.
Në këtë kuptim:Shqipëria; Kosova;dhe shqiptarët në trojet tjera etnike;duhet të shihen si faktorë stabiliteti dhe partnerë strategjikë të Perëndimit në Ballkan.
Integrimi në European Union (Bashkimin Evropian) dhe bashkëpunimi me North Atlantic Treaty Organization (Organizatën e Traktatit të Atlantikut Verior – NATO) mbeten objektiva strategjike për të gjithë shqiptarët në rajon.
Identiteti kombëtar shqiptar është unik, historik dhe i pandashëm, pavarësisht realiteteve të ndryshme shtetërore dhe kufijve politikë të krijuar nga historia.
Shqipëria dhe Kosova përfaqësojnë dy shtylla shtetërore të të njëjtit komb, ndërsa shqiptarët në:Maqedoninë e Veriut,;Mal të Zi);Serbi (Luginën e Preshevës);dhe diasporë;janë pjesë organike e trungut kombëtar shqiptar.
Por njëkohësisht, shqiptarët përballen edhe me sfidën moderne të narcizoizmit politik, i cili rrezikon ta dobësojë kulturën shtetërore dhe ta zbehë seriozitetin ndërkombëtar të institucioneve, sidomos në Kosovë.
Prandaj, e ardhmja e shqiptarëve duhet të ndërtohet mbi:unitetin kombëtar;kulturën institucionale;diplomacinë profesionale;përgjegjësinë shtetërore;integrimin euro-atlantik;dhe ruajtjen e identitetit historik e kombëtar.
Vetëm kështu, shqiptarët mund të ndërtojnë shtete të fuqishme, demokratike dhe të respektuara në arenën ndërkombëtare, duke ruajtur njëkohësisht dinjitetin historik dhe orientimin e tyre perëndimor në shekullin XXI. /GD
