Një iniciativë e re popullore synon ta bëjë transportin publik në Zvicër shumë më të lirë dhe të zgjerojë rrjetin e autobusëve, tramvajeve dhe trenave. Nisma parashikon edhe një GA me çmim maksimal prej 3 frangash në ditë.
Një nismë e re federale në Zvicër synon të ndryshojë rrënjësisht mënyrën se si qytetarët përdorin transportin publik. Lëvizja qytetare frankofone “Agissons!” ka nisur mbledhjen e nënshkrimeve për një iniciativë popullore që kërkon transport publik më të lirë, më të shpeshtë dhe më të aksesueshëm për të gjithë, transmeton 20min.ch. Sipas propozimit, autobusët dhe tramvajet në transportin urban do të jenë falas për të gjithë qytetarët. Për kategori të caktuara, kërkesa shkon edhe më tej: të rinjtë, studentët, nxënësit në formim profesional, pensionistët dhe personat me të ardhura të ulëta do të mund të përdorin falas të gjithë transportin publik, përfshirë edhe trenat.
GA për vetëm 3 franga në ditë
Një nga pikat më të bujshme të iniciativës është propozimi për një Abonim të Përgjithshëm (GA) me një çmim maksimal prej 3 frangash në ditë. Kjo do të nënkuptonte një kosto maksimale prej rreth 1’095 frangash në vit, dukshëm më pak se çmimi aktual i një GA të klasës së dytë, i cili kushton rreth 4’000 franga në vit. Nisma kërkon gjithashtu oferta më të lira për udhëtimet në distanca të gjata dhe bileta më të përballueshme për përdoruesit e zakonshëm.
Më shumë autobusë dhe trena
Nisma nuk fokusohet vetëm te ulja e çmimeve. “Agissons!” kërkon gjithashtu zgjerimin e rrjetit të transportit publik dhe rritjen e frekuencës së shërbimeve. Ideja është që autobusët, trenat, tramvajet dhe anijet të lidhen përmes mundësive më të mira të ndërrimit, duke krijuar një alternativë më tërheqëse ndaj makinës, veçanërisht në zonat rurale dhe në aglomeracione. Sipas iniciatorëve, transporti publik duhet të jetë një alternativë reale ndaj automjetit privat jo vetëm në qytete, por në të gjithë vendin.
Një fond prej të paktën 8 miliardë frangash në vit
Plani ka një kosto të konsiderueshme financiare. Nisma parashikon krijimin e një fondi prej të paktën 8 miliardë frangash në vit për financimin e transportit publik. Sipas propozimit, fondi do të financohej pjesërisht përmes një tarife mobiliteti për kompanitë e mëdha. Gjithashtu, automjetet veçanërisht të shtrenjta dhe ndotëse do të mund të ngarkoheshin me tarifa më të larta. Iniciatorët argumentojnë se kjo mund të bëhet pa rritje të taksave për popullsinë.
Ndryshim i Kushtetutës zvicerane
Nisma përballet edhe me një pengesë ligjore. Aktualisht, Kushtetuta Federale parashikon që udhëtarët duhet të mbulojnë një pjesë të arsyeshme të kostove të transportit publik përmes biletave dhe abonimeve. Për këtë arsye, iniciatorët synojnë ndryshimin e Kushtetutës Federale për të krijuar bazën ligjore për transport publik falas dhe abonime shumë më të lira. Në vitin 2023, Gjykata Federale kishte konfirmuar pavlefshmërinë e një iniciative të mëparshme që kërkonte transport publik falas.
Tre deputetë federalë pjesë e komitetit
Në komitetin e iniciativës janë përfshirë edhe tre anëtarë të Këshillit Kombëtar: Brenda Tuosto dhe Christian Dandrès nga Partia Socialdemokrate (SP), si dhe Delphine Klopfenstein Broggini nga të Gjelbrit. Iniciatorët u referohen edhe disa qyteteve europiane që kanë eksperimentuar me transport publik falas ose modele të ngjashme, mes tyre Dunkerque dhe Montpellier në Francë dhe Tallinn në Estoni.
Tani duhen 100 mijë nënshkrime
Për të çuar iniciativën përpara, komiteti duhet të mbledhë 100’000 nënshkrime të vlefshme. Afati i mbledhjes së tyre është parashikuar deri në dhjetor 2027. Nëse nisma arrin numrin e kërkuar të nënshkrimeve dhe kalon procedurat përkatëse, qytetarët zviceranë do të kenë mundësinë të votojnë për një prej ndryshimeve më të mëdha të propozuara ndonjëherë në sistemin e transportit publik të vendit. Propozimi hap një debat të madh: a duhet transporti publik të jetë një shërbim bazë falas ose shumë i lirë për qytetarët, dhe a mund të financohet një sistem i tillë pa rritur barrën fiskale mbi popullsinë?, transmeton 20min.ch, përcjell helveticALforum.ch.
