Nga Dashnim Hebibi
Na kujtohet sikur sot, se më 17 shkurt 2008, në orën 15:39, në Kuvendin e Republikës së Kosovës në Prishtinë, u shpall Pavarësia e Kosovës. Deri kur do të shohim fotografi të fëmijëve të sëmurë me numra llogarish poshtë? Deri kur do të mbledhim mijëra euro në Facebook? Deri kur familjet do të shesin pasurinë për një trajtim? Deri kur do të flasim më shumë për luksin sesa për dhimbjen e qytetarit? Deri kur shëndetësia do të mbetet temë dytësore?
Mjaft më.
Ishte një ditë historike. Një ditë për të cilën shumë breza kishin sakrifikuar, shumë familje kishin vuajtur dhe shumë njerëz kishin shkrirë jetën e tyre. Pavarësia nuk erdhi si dhuratë. Ajo u pagua me sakrificë, me burgje, me dëbime, me luftë, me jetë njerëzish dhe me një çmim të jashtëzakonshëm njerëzor. Kanë kaluar 18 vjet. Dhe, pas gjithë kësaj kohe, duhet të kemi guximin ta bëjmë një pyetje që nuk duhet të na trembë:
Çfarë shteti po ndërtojmë për qytetarin?
Sepse shteti nuk matet vetëm me flamurin, himnin, institucionet apo ceremonitë. Shteti matet me atë se sa i sigurt ndihet një qytetar kur sëmuret. Matet me mundësinë që një nënë të mos detyrohet të kërkojë mijëra euro në rrjete sociale për të shpëtuar fëmijën e saj. Matet me faktin nëse një baba mund ta dërgojë bashkëshorten në spital pa pasur frikën se nuk do të mund ta paguajë trajtimin. Matet me atë nëse një familje duhet të udhëtojë drejt Turqisë, Italisë, Maqedonisë së Veriut, Serbisë apo vendeve të tjera vetëm sepse në vendin e vet nuk gjen trajtimin që i nevojitet.
Deri kur kështu?
Kjo është pyetja që duhet ta bëjmë të gjithë. Jo si militantë partiakë. Jo si kundërshtarë politikë. Jo si njerëz që kërkojnë fajtorë për çdo gjë. Por si qytetarë. Si prindër. Si njerëz. Kur sëmundja të detyron të largohesh nga atdheu.
Ka disa herë që dëgjojmë në media, por edhe nga familjarët, miqtë e shokët:
“E përcollëm babanë për Turqi.”
“E dërguam motrën në Itali.”
“Fëmija duhet të shkojë jashtë për trajtim.”
“Na duhen mijëra euro.”
“Ju lutemi, ndihmoni këtë familje.”
Dhe pastaj fillon tubimi i parave. Një postim në Facebook. Një fotografi. Një numër llogarie. Një lutje. Një familje që kërkon ndihmë. Dhe mijëra njerëz që, me zemër të mirë, përpiqen të kontribuojnë.
Mirëpo, duhet të ndalemi një çast dhe të pyesim:
A është normale që shpëtimi i jetës së një qytetari të varet nga solidariteti i rrjeteve sociale?
Solidariteti është vlerë e madhe. Por solidariteti qytetar nuk duhet të zëvendësojë shtetin. Nuk mund ta ndërtojmë sistemin shëndetësor mbi bamirësi, lot, postime dhe fushata për mbledhjen e parave. Sepse sot mund të jetë fëmija i dikujt tjetër. Nesër mund të jetë fëmija ynë.
Sa para po dalin nga Kosova për shërim?
Kjo është edhe një çështje ekonomike, jo vetëm shëndetësore.
Sa miliona euro të qytetarëve të Kosovës shkojnë çdo vit jashtë vendit për trajtime mjekësore?
Sa familje shesin pasurinë?
Sa marrin kredi?
Sa kërkojnë ndihmë nga diaspora?
Sa familje mbesin të varfra sepse një anëtar i tyre është sëmurë?
Dhe sa prej këtyre parave mund të investoheshin në spitale, aparatura moderne, diagnostikim, specialistë dhe edukim profesional?
Nuk po them se Kosova duhet të ketë menjëherë gjithçka që kanë vendet më të zhvilluara të Evropës. Por duhet të ketë një sistem që funksionon. Duhet të ketë plan. Duhet të ketë investim. Duhet të ketë përgjegjësi. Duhet të ketë transparencë. Dhe mbi të gjitha, duhet të ketë prioritet jetën e qytetarit. Mos e ngatërroni luksin me suksesin e shtetit Ka edhe një fenomen tjetër që më shqetëson. Hapim rrjetet sociale dhe shohim se ku kanë kaluar pushimet. Sa kanë shpenzuar. Çfarë kanë blerë. Çfarë veture kanë. Çfarë firme kanë veshur. Në cilin hotel kanë qëndruar. Çfarë luksi po bëjnë. Mirë. Le të gëzohet secili me atë që ka. Nuk është mëkat të jetosh mirë. Nuk është mëkat të kesh sukses. Por mos u krekosni para atyre që nuk kanë. Mos e shndërroni luksin në matës të vlerës së njeriut. Sepse ndërkohë që dikush fotografon një darkë që kushton qindra euro, diku tjetër një familje mund të jetë duke kërkuar 10 mijë euro për një operacion. Diku një nënë mund të jetë duke qarë sepse nuk di ku t’i gjejë paratë për fëmijën. Diku një pensionist mund të jetë duke llogaritur nëse do të blejë ilaçet apo ushqimin. Prandaj, pak më shumë përgjegjësi njerëzore nuk do të na bënte keq. Gëzohuni me të mirat tuaja, por mos e harroni dhimbjen e tjetrit. Shëndetësia nuk duhet të jetë luks. Shëndetësia është një nga themelet e shtetit.
Mund të ndërtojmë autostrada. Mund të ndërtojmë ndërtesa. Mund të inaugurojmë institucione. Mund të organizojmë konferenca. Mund të flasim për zhvillim ekonomik. Por nëse një qytetar, kur përballet me një sëmundje serioze, duhet të marrë valixhen dhe të kërkojë shpëtim jashtë vendit, atëherë kemi një problem të madh. Dhe këtë problem nuk duhet ta fshehim. Duhet ta flasim. Duhet ta analizojmë. Duhet ta kërkojmë zgjidhjen. Sepse kritika ndaj shëndetësisë nuk është kritikë ndaj Kosovës. Përkundrazi. Të kërkosh shëndetësi më të mirë do të thotë ta duash Kosovën më shumë. Edhe Shqipëria duhet ta dëgjojë këtë zë E njëjta pyetje duhet t’i drejtohet edhe Shqipërisë. Kosova dhe Shqipëria kanë bërë hapa të mëdhenj në shumë fusha, por shëndetësia mbetet një nga temat ku qytetari kërkon më shumë siguri, cilësi dhe besim. Në të dyja anët e kufirit kemi mjekë të shkëlqyer, profesionistë të jashtëzakonshëm dhe njerëz të zotë. Problemi nuk është mungesa e njerëzve të mirë. Problemi është sistemi. Dhe sistemet ndërtohen me politika serioze, investime afatgjata, meritokraci, teknologji, kontroll dhe përgjegjësi institucionale. Është paradoksale që në vendet tona vijnë profesionistë të huaj, hapen ordinanca e klinika private, ndërsa qytetari shpesh detyrohet të paguajë shuma të mëdha edhe për një kontroll. Këtu duhet të ndalemi. Jo për të sulmuar sektorin privat. Privati ka rolin e vet. Por shteti duhet të garantojë që kujdesi shëndetësor cilësor të mos jetë privilegj vetëm për ata që kanë para. Mos na e mbuloni këtë temë me politikë Kam një apel edhe për politikën. Mos e përdorni çdo dhimbje të qytetarit për luftë partiake. Mos e shndërroni shëndetësinë në një tjetër fushë për akuza dhe kundërakuza. Kosova ka mjaft tema që i ndajnë njerëzit. Shëndetësia duhet të jetë tema që na bashkon. Majtas apo djathtas. Qeveri apo opozitë. Diasporë apo vendlindje. Pasuri apo varfëri.
Të gjithë kemi një gjë të përbashkët:
Jemi njerëz dhe mund të sëmuremi. Prandaj, le t’ua lëmë politikën politikanëve të vërtetë, atyre që kanë përgjegjësi institucionale dhe që paguhen për të gjetur zgjidhje. Ne, qytetarët, duhet ta ngremë zërin. Pa frikë. Pa kalkulime. Pa interesa partiake. Bashkimi evropian duhet të fillojë edhe nga siguria e qytetarit Kosova duhet të ecë drejt Bashkimit Evropian. Dhe, pse jo, shqiptarët duhet ta shohin Evropën jo vetëm si destinacion për punë, studime, pushime apo trajtime mjekësore. Duhet ta shohim Evropën si standard. Si përgjegjësi institucionale. Si ligj. Si sistem. Si siguri. Si dinjitet njerëzor. Evropa nuk është vetëm Brukseli. Evropa është edhe spitali ku pacienti trajtohet me dinjitet. Është sistemi ku qytetari nuk ka nevojë të shesë shtëpinë për një operacion. Është institucioni që funksionon edhe kur qytetari nuk ka mik brenda. Është vendi ku ligji dhe shërbimi publik duhet të jenë mbi lidhjet personale. Nëse duam Evropën, duhet të ndërtojmë standarde evropiane edhe në Kosovë. Bashkimi kombëtar fillon edhe me standarde të përbashkëta. Ne flasim shumë për bashkim. Dhe duhet të flasim. Por bashkimi nuk është vetëm një emocion. Bashkimi është edhe bashkëpunim. Është ekonomi. Është arsim. Është kulturë. Është shkencë. Është shëndetësi. Është infrastrukturë. Është një hapësirë shqiptare ku qytetari ndihet i sigurt dhe i respektuar. Kosova dhe Shqipëria mund të bëjnë shumë më tepër bashkë në shëndetësi: programe të përbashkëta, qendra të specializuara, shkëmbim të mjekëve, teknologji, kërkim shkencor, trajnime dhe projekte të përbashkëta. Kjo do të ishte një formë konkrete e bashkëpunimit kombëtar. Jo vetëm fjalë. Vepra. Unë jetoj në Zvicër, por kjo dhimbje nuk ka kufi.
E them hapur:
unë jetoj në një shtet të sigurt si Zvicra. E di çfarë do të thotë të kesh një sistem ku shëndetësia, siguria dhe institucionet funksionojnë me standarde të larta. Por pikërisht për këtë arsye më dhemb edhe më shumë kur shoh atdheun tim duke u përballur me probleme që nuk duhet të ishin më kaq të rënda pas 18 vjetësh shtet. Nuk po flas nga distanca për të gjykuar askënd. Po flas si njeri që e do vendin e vet. Sepse atdheu nuk harrohet vetëm pse jeton jashtë. Përkundrazi.
Shpesh, kur je larg, e sheh edhe më qartë atë që mungon. 18 vjet pas Pavarësisë, duhet të ndryshojmë pyetjet. Nuk mjafton të pyesim:
Sa rrugë janë ndërtuar?
Sa objekte janë inauguruar?
Sa projekte janë hapur?
Sa njerëz kanë ikur?
Sa para janë shpenzuar?
Duhet të pyesim:
Sa jetë kemi shpëtuar?
Sa pacientë nuk u detyruan të largohen jashtë?
Sa familje nuk u detyruan të kërkojnë ndihmë në internet?
Sa fëmijë morën trajtimin e duhur në vendin e tyre?
Sa mjekë të rinj u mbajtën në Kosovë?
Sa aparatura moderne u vendosën?
Sa spitale u bënë vërtet funksionale?
Sa qytetarë kanë besim te sistemi shëndetësor?
Këto janë pyetje të shtetit. Pavarësia duhet të ndihet edhe në jetën e qytetarit. Pavarësia nuk duhet të jetë vetëm një datë në kalendar. Duhet të jetë një ndjenjë sigurie. Duhet të jetë dinjitet. Duhet të jetë mundësi. Duhet të jetë shpresë. Ata që dhanë jetën për Kosovën nuk e dhanë atë që pasardhësit e tyre të jetojnë vetëm me krenarinë e një flamuri. Ata ëndërruan një vend ku njeriu do të jetonte i lirë, i sigurt dhe me dinjitet.
Prandaj, 18 vjet pas 17 shkurtit 2008, duhet ta ngremë zërin:
Më shumë shëndetësi.
Më shumë drejtësi.
Më shumë siguri.
Më shumë përgjegjësi.
Më pak spektakël.
Më pak luks të ekspozuar.
Më pak përçarje politike.
Më shumë punë për qytetarin. Sepse një shtet i fortë nuk është ai që duket bukur në fotografi. Shtet i fortë është ai që nuk e lë qytetarin vetëm kur ai ka më së shumti nevojë për të. Dhe në fund, kjo nuk është vetëm një çështje e shëndetësisë. Është çështje e ndërgjegjes sonë. Është çështje e mënyrës se si e kuptojmë shtetin. Është çështje e respektit për ata që sakrifikuan. Është çështje e respektit për ata që jetojnë sot. Dhe është çështje e përgjegjësisë ndaj brezave që do të vijnë. Kosova meriton më shumë.
Shqiptarët meritojnë më shumë.
Dhe qytetari nuk duhet të presë edhe një brez tjetër për të pasur të drejtën elementare: të sëmuret pa pasur frikë se do ta humbë gjithçka për të shpëtuar jetën.
Deri kur?
Kjo pyetje nuk duhet të mbetet vetëm në një opinion. Duhet të bëhet zë qytetar. Duhet të bëhet kërkesë publike. Duhet të bëhet përgjegjësi politike. Sepse jeta e njeriut nuk është luks. Është detyrimi i parë i shtetit. Unë jam larg, por dhimbjen e kam afër. Këto fjalë mund t’i kuptojnë vetëm ata që kanë kaluar ose po kalojnë një betejë të rëndë shëndetësore, qoftë për veten, për një familjar apo për një mik të shtrenjtë. Vetëm ata e dinë çfarë do të thotë të jetosh me frikën e një telefonate, të presësh një lajm me zemër të ngrirë dhe të lutesh që gjithçka të shkojë mirë.
Ka dhimbje që nuk tregohen dot me fjalë… vetëm zemra që i ka përjetuar mund t’i kuptojë.
Prandaj, ky shkrim nuk është shkruar për klikime, as për vëmendje. Është shkruar për ata njerëz që, në çdo tik-tak të zemrës së tyre, presin me shpresë një ditë më të mirë. Për ata që luftojnë në heshtje, që buzëqeshin edhe kur brenda tyre ka stuhi, që luten për një lajm të mirë dhe kapen fort pas shpresës, edhe atëherë kur gjithçka duket e vështirë. Sepse ndonjëherë, shpresa është e vetmja gjë që na mban gjallë.
