Më 15 dhe 16 tetor, Kozenca e Italisë do të bëhet qendër e dialogut kulturor mes popujve të Mesdheut. Në edicionin e 20-të të Çmimit për Kulturën Mesdhetare, mes finalistëve të kategorisë së përkthimit është edhe Liljana Cuka Maksuti, ndërsa programi do të përfshijë konferenca, diskutime dhe ceremoninë e ndarjes së çmimeve.
KOZENCË, ITALI – Qyteti i Kozencës në Itali do të mirëpresë më 15 dhe 16 tetor edicionin e 20-të të Çmimit për Kulturën Mesdhetare, një veprimtari që synon të promovojë dialogun ndërmjet kulturave, popujve dhe vizioneve të Mesdheut, duke vënë në qendër çështjet që përcaktojnë realitetin bashkëkohor. Aktivitetet dyditore do të bashkojnë studiues, shkrimtarë, gazetarë, përkthyes, artistë dhe përfaqësues të botës akademike, me synimin për të nxitur shkëmbimin e ideve dhe për të vlerësuar kontributet në promovimin e kulturës mesdhetare. Një element me interes të veçantë për publikun shqiptar është përfshirja e Liljana Cuka Maksutit në mesin e finalistëve të kategorisë së Përkthimit, së bashku me përkthyesen nga frëngjishtja Yasmina Mélaouah dhe përkthyesen Elvira Mujčić, e cila punon me gjuhët boshnjake, kroate dhe serbe.
Inteligjenca artificiale dhe gjuhët e reja, në fokus të konferencës
Programi do të nisë të enjten, më 15 tetor, në Universitetin e Kalabrisë, ku në orën 17:00, në Aula Magna, do të mbahet konferenca me temë “Midis fjalëve, imazheve dhe algoritmeve: gjuhë të reja, lidhje të reja”. Diskutimi do të përqendrohet te ndryshimet që teknologjia dhe inteligjenca artificiale po sjellin në komunikim, kulturë dhe marrëdhëniet njerëzore. Në konferencë do të marrin pjesë rektori i Universitetit të Kalabrisë, Gianluigi Greco; presidenti i Fondacionit Carical, Giovanni Pensabene; presidenti i Çmimit për Kulturën Mesdhetare, Mario Bozzo; presidenti emeritus i Akademisë Papnore për Jetën, Vincenzo Paglia; drejtori ekzekutiv i Inovacionit të Aplikuar në NTT Data, Pietro Scarpino; gazetarja Giuliana Sgrena dhe artisti Massimo Sirelli. Takimi do të moderohet nga gazetarja e LaC News24, Alessia Principe. Konferenca do të shërbejë si pikënisje për tematikën kryesore të edicionit të këtij viti, duke trajtuar mundësitë dhe sfidat që sjell inteligjenca artificiale, si dhe ndikimin e saj në mënyrën se si njerëzit krijojnë, komunikojnë dhe ndërveprojnë.
Ceremonia e ndarjes së çmimeve në teatrin Alfonso Rendano
Të premten, më 16 tetor, në orën 17:15, në teatrin historik Alfonso Rendano në Kozencë, do të zhvillohet ceremonia e ndarjes së çmimeve për vitin 2026. Çmimi, i themeluar nga Cassa di Risparmio di Calabria dhe Fondacioni Lucania, vlerëson studiues, shkrimtarë, gazetarë dhe përkthyes që kontribuojnë në promovimin e shumëllojshmërisë kulturore të Mesdheut dhe në trajtimin e çështjeve me rëndësi për shoqëritë bashkëkohore. Fituesit e kategorive konkurruese do të përzgjidhen nga juria ndërkombëtare, e përbërë nga intelektualë italianë dhe të huaj dhe e kryesuar nga Mario Bozzo. Një rol të veçantë do të ketë edhe juria e shkollave, e përbërë nga më shumë se 300 nxënës të shkollave të mesme nga Kalabria dhe Bazilikata, të cilët do të jenë të pranishëm në teatër për të shpallur fituesin e kategorisë së Prozës për të Rinj. Kjo kategori u kushtohet veprave të para të autorëve që trajtojnë tema të afërta me botën dhe përvojat e brezave të rinj. Ceremonia do të drejtohet nga gazetarja e Tg1, Maria Gabriella Capparelli, ndërsa fituesit do të përfshihen në diskutime dhe analiza mbi çështjet që formësojnë hapësirën mesdhetare.
Tahar Ben Jelloun, i ftuari special i mbrëmjes
I ftuari special i ceremonisë do të jetë shkrimtari, poeti dhe eseisti maroken Tahar Ben Jelloun, fitues i edicionit të parë të Çmimit për Kulturën Mesdhetare në kategorinë e Shoqërisë Civile, së bashku me shkrimtarin izraelit Amos Oz. Prania e tij pritet t’i japë një dimension të veçantë edicionit jubilar, duke rikthyer vëmendjen te roli i letërsisë dhe kulturës në ndërtimin e urave të komunikimit mes shoqërive të ndryshme.
Kush janë finalistët e edicionit 2026?
Finalistët e këtij edicioni përfaqësojnë fusha të ndryshme të dijes, kulturës dhe informimit.
Shoqëria Civile
- Oscar Camps, themelues i organizatës joqeveritare Proactiva Open Arms.
- Nicolò Govoni, aktivist për të drejtat e njeriut dhe themelues i Still I Rise.
- Taghi Rahmani, gazetar dhe aktivist iranian.
Shkencat Humane
- Massimo Cacciari, filozof dhe eseist.
- Antonella Fioravanti, biologe molekulare.
- Marina Valensise, shkrimtare dhe anëtare e bordit të Fondacionit të Institutit Kombëtar të Dramës Antike.
Kultura e Informacionit
- Milena Gabanelli, gazetare, autore dhe prezantuese televizive.
- Barbara Gallavotti, gazetare dhe komunikuese shkencore.
- Yaroslav Trofimov, gazetar me origjinë ukrainase dhe korrespondent kryesor për çështjet e jashtme në The Wall Street Journal.
Përkthimi
- Liljana Cuka Maksuti – shqip.
- Yasmina Mélaouah – frëngjisht.
- Elvira Mujčić – boshnjake, kroate dhe serbe.
Proza
- Antropologët, nga Ayşegül Savaş, botuar nga Gramma Feltrinelli.
- Bota që Ai Krijoi, nga Roberto Ferrucci, botuar nga La Nave di Teseo.
- Ndërgjegjja e Ottavios, nga Livio Gambacorta, botuar nga Iacobelli Editore.
Proza për të Rinj
- Etja e Madhe, nga Erica Cassano, botuar nga Garzanti.
- Malanima, nga Rosita Manuguerra, botuar nga Feltrinelli.
- Bellagio, nga Monica Savaresi, botuar nga SEM.
Çmim special për shkrimtarin palestinez Majd al-Assar
Për këtë edicion, juria ndërkombëtare ka dhënë një Çmim Special për librin Zemra Ime e Lirë, Forca e një Nëne, nga shkrimtari dhe gazetari palestinez Majd al-Assar, botuar nga Garzanti. Vlerësimi i veprës sjell në vëmendje edhe rolin e letërsisë në pasqyrimin e përvojave njerëzore dhe realiteteve shoqërore që karakterizojnë rajonin e Mesdheut. Ndërkohë, Çmimi Special i Fondacionit Carical do t’i jepet Marco Lavalle, shkencëtar me origjinë nga Tricarico, në provincën e Materës, i cili punon në Shtetet e Bashkuara të Amerikës në NASA. Lavalle është menaxher projekti i një grupi teknik të specializuar dhe ushtron role të rëndësishme në inxhinierinë e sistemeve të radarit dhe vëzhgimin e Tokës. Ky çmim u akordohet personaliteteve me njohje ndërkombëtare në fushat ekonomike, sipërmarrëse, kulturore, sociale dhe shkencore të Kalabrisë dhe Bazilikatës.
Një edicion jubilar për marrëdhënien mes njeriut dhe teknologjisë
Aktiviteti përmbyllës i edicionit të 20-të, i organizuar nën kujdesin e drejtorit organizativ dhe drejtuesit të veprimtarisë, Stefano Bellu, do t’i kushtohet inteligjencës artificiale dhe ndikimit të saj në jetën njerëzore. Përmes leximeve, shfaqjeve teatrore, performancave të vallëzimit dhe muzikës, publiku do të përfshihet në një rrëfim artistik që vendos në qendër marrëdhënien mes njerëzimit dhe teknologjisë. Me dy ditë aktivitetesh, diskutimesh dhe vlerësimesh, Çmimi për Kulturën Mesdhetare synon të riafirmojë rolin e kulturës si një mjet dialogu dhe mirëkuptimi mes popujve. Prania e përkthyeses shqiptare Liljana Cuka Maksuti në listën e finalistëve e bën këtë edicion me interes edhe për publikun shqiptar, duke vënë në pah rëndësinë e përkthimit në afrimin e gjuhëve dhe traditave kulturore, transmeton gtema.
