- Ndërsa inteligjenca artificiale po riformëson debatin rreth të ardhmes së punës dhe po ngjall frikën nga automatizimi, tregu evropian i punës po dërgon një mesazh të ndryshëm, pothuajse paradoksal. Kontinenti nuk ka vetëm mungesë programuesish, inxhinierësh të inteligjencës artificiale dhe ekspertësh dixhitalë. Ka gjithashtu mungesë njerëzish që riparojnë, prodhojnë, operojnë, drejtojnë, mirëmbajnë dhe kujdesen për të tjerët. Evropa nuk ka një “treg të vetëm pune”! Dallimet midis vendeve janë të konsiderueshme, dhe aty ku punësimi është i lartë, mungesa e personelit është edhe më e theksuar.
Sipas një analize të tregut të punës nga BestBrokers, bazuar në të dhëna nga Eurostat dhe rrjeti evropian EURES, nga një anketë njëvjeçare që filloi në mesin e vitit të kaluar, në Evropë u shpallën më shumë se 10 milionë vende të lira pune. Shifra zbulon një treg në të cilin punëdhënësit kanë punë për të bërë, por po e kanë gjithnjë e më të vështirë të gjejnë njerëz të gatshëm dhe të kualifikuar për ta bërë atë.
Mungesa e punëtorëve po bëhet një problem i madh ekonomik
Evropa nuk ka një “treg të vetëm pune”. Dallimet midis vendeve janë të konsiderueshme, dhe aty ku punësimi është i lartë, mungesa e personelit bëhet edhe më e theksuar. Malta, me një shkallë punësimi prej 83.4 përqind, dhe Holanda me 83.3 përqind, janë në krye. Republika Çeke me 82.8 përqind dhe ekonomi të tjera të Evropës veriore dhe qendrore vijnë më pas. Mesatarja e Bashkimit Evropian është 76.3 përqind. Në anën e kundërt janë vendet me punësim dukshëm më të ulët, duke përfshirë Italinë, Rumaninë dhe Turqinë, megjithëse nuk është anëtare e BE-së. Por madhësia e forcës punëtore nuk është masa e vetme e shëndetit të tregut të punës. Kushtet në të cilat punojnë njerëzit janë gjithashtu të rëndësishme. Sipas të dhënave të Eurofound, rreth 18.8 përqind e vendeve të punës në BE mund të kategorizohen si të cenueshme, d.m.th. pozicione të shoqëruara me të ardhura të ulëta, pasiguri dhe të drejta të kufizuara të punës. Kjo hap anën e dytë të historisë evropiane: nuk ka të bëjë vetëm me më shumë punonjës, por edhe me llojin e vendeve të punës që u ofrohen atyre.
Spanja krijon vende pune, Turqia humbet fuqinë punëtore
Dallimet bëhen edhe më të dukshme kur shikohen dinamikat e punësimit. Spanja e rriti numrin e punonjësve me rreth 430,000 midis tremujorit të parë të vitit 2025 dhe tremujorit të parë të vitit 2026. Portugalia shtoi 82,000, Greqia 34,000, Kroacia 16,000 dhe Qiproja 12,000. Pamja e kundërt shihet në Turqi, ku numri i punonjësve u ul me rreth 392,000. Një rënie u regjistrua edhe në Gjermani, Itali dhe Sllovaki. Rasti gjerman është veçanërisht tregues. Edhe pse numri i punonjësve u ul me rreth 32,000, punëdhënësit gjermanë kërkonin njëkohësisht punonjës për më shumë se 2.4 milionë vende pune.
Pikërisht këtu qëndron një nga sfidat më të mëdha për ekonominë evropiane: vendet e lira të punës nuk nënkuptojnë automatikisht fuqi punëtore të disponueshme.
Ekonomitë e vogla e ndiejnë mungesën më shpejt
Në përqindje, rritja më e lartë e punësimit u regjistrua në Qipro dhe Maltë. Qiproja e rriti punësimin me 2.52 përqind, dhe Malta me 2.22 përqind. Pas këtyre rezultateve qëndron edhe varësia nga puna e huaj. Turizmi, mikpritja, transporti dhe tregtia krijojnë pozicione të reja, por tregu vendas shpesh nuk mund të sigurojë vetë punëtorët e nevojshëm. Në të njëjtën kohë, disa vende po përballen me procesin e kundërt. Një rënie e numrit të të punësuarve është regjistruar në Hungari, Turqi, Slloveni, Sllovaki dhe Serbi. Arsyet janë të njohura mirë: plakja e popullsisë, migrimi i popullsisë në moshë pune dhe dobësimi i disa aktiviteteve ekonomike. Ajo që dikur ishte një problem demografik që pritej në të ardhmen, tani po bëhet një kosto e drejtpërdrejtë ekonomike.
Pesë profesione që e shtyjnë përpara ekonominë evropiane
Pjesa më interesante e të dhënave ka të bëjë me strukturën e kërkesës. Ekspertët e IT-së nuk janë në krye. Nevoja më e madhe është për punëtorë teknikë, me 731,953 vende pune të lira.
Më pas vijnë: asistentë administrativë dhe zyre – 630,033 pozicione; punëtorë në industrinë e përpunimit të metaleve dhe mekanikës – 596,701; operatorë makinerish dhe impianti – 522,808; shoferë dhe operatorë automjetesh – 519,386.
Vetëm këto pesë kategori mbulojnë pothuajse tre milionë vende pune të shpallura. Në krahasim, sektori i TIK-ut ka rreth 375,000 vende pune të hapura. Kjo nuk do të thotë që profesionet dixhitale po bëhen më pak të rëndësishme. Përkundrazi, njohuritë dixhitale janë gjithnjë e më të nevojshme. Por shifrat tregojnë se ekonomia evropiane ka një problem tjetër, shumë më konkret: nuk ka mjaftueshëm njerëz për punën që zhvillohet në fabrika, depo, stacione shërbimi, transport dhe impiante prodhimi.
Fabrikat kanë nevojë për njerëz, jo vetëm algoritme
Revolucioni teknologjik nuk po e eliminon nevojën për punë njerëzore aq shpejt sa supozohet shpesh. Automatizimi mund të zëvendësojë detyra të caktuara, por pas çdo linje prodhimi të automatizuar ka ende njerëz që duhet të instalojnë, programojnë, kontrollojnë dhe mirëmbajnë pajisjet. Kjo është arsyeja pse profesionet teknike po fitojnë përsëri rëndësi. Industria evropiane ka nevojë për elektricistë, mekanikë, teknikë shërbimi, operatorë makinerish dhe personel tjetër të kualifikuar, njohuritë e të cilëve vështirë se mund të shndërrohen plotësisht në një algoritëm. Gjermania, Franca, Austria, Republika Çeke dhe Rumania janë ndër vendet ku punëtorët teknikë janë veçanërisht të kërkuar. Vetëm në Gjermani, u shpallën 239,039 pozicione për këtë kategori.
Ku janë ekspertët e IT-së në krye gjithsesi?
Edhe pse TIK-u nuk është kategoria më e madhe në tregun evropian, në disa vende kërkesa për profesionistë dixhitalë është jashtëzakonisht e lartë. Finlanda, për shembull, ka më shumë se 20,000 vende të lira pune për personelin e TIK-ut. Kjo tregon se tregu evropian nuk po lëviz në një drejtim. Në një vend ka mungesë programuesish, në një tjetër – inxhinierësh dhe në një të tretë – mekanikësh ose shoferësh. Prandaj, ideja e një “profesioni të vetëm të së ardhmes” po bëhet gjithnjë e më pak realiste. Tregu i punës në të ardhmen do të përbëhet nga lloje të ndryshme ekspertize – nga dixhitale në teknike dhe nga mjekësore në praktike, transmeton alsatm.
