Një reformë e rëndësishme e Bashkimit Evropian në fushën e koordinimit të sistemeve të sigurimeve shoqërore pritet të ndryshojë rrënjësisht mënyrën se si trajtohen punëtorët ndërkufitarë në rast papunësie. Sipas rregullave të reja, këta punëtorë nuk do të përfitojnë më ndihma nga vendi ku banojnë, por nga vendi ku kanë qenë të punësuar dhe ku kanë paguar kontributet e sigurimeve. Ky ndryshim, i cili është miratuar tashmë nga shumica e shteteve anëtare të BE-së dhe pritet të marrë edhe dritën jeshile nga Parlamenti Evropian, synon të krijojë një sistem më të drejtë dhe më të lidhur me kontributet reale të punëtorëve.
Megjithatë, për vende si Zvicra, që nuk është anëtare e BE-së por është pjesë e marrëveshjes për lëvizjen e lirë të personave, pasojat financiare mund të jenë të konsiderueshme.
Aktualisht, një punëtor ndërkufitar që humb vendin e punës në Zvicër përfiton ndihmë papunësie në vendin e tij të banimit, ndërsa Zvicra kontribuon vetëm pjesërisht për këtë pagesë. Me hyrjen në fuqi të reformës, barra financiare do të kalojë pothuajse tërësisht mbi shtetin ku është ushtruar aktiviteti profesional. Kjo do të thotë se Zvicra do të duhet të mbulojë drejtpërdrejt një numër shumë më të madh përfitimesh. Sipas vlerësimeve aktuale, vetëm në vitin 2025 këto kosto arrijnë në rreth 283 milionë franga zvicerane. Me zbatimin e rregullave të reja, kjo shumë mund të rritet ndjeshëm, duke kaluar në disa qindra milionë franga në vit. Kjo rritje lidhet edhe me faktin se Zvicra ka një numër të madh punëtorësh ndërkufitarë, veçanërisht nga Franca, Italia dhe Gjermania, të cilët përbëjnë një pjesë të rëndësishme të fuqisë punëtore në disa sektorë ekonomikë.
Nga pikëpamja juridike dhe politike, situata është komplekse. Edhe pse Zvicra nuk është e detyruar automatikisht të zbatojë legjislacionin e BE-së, marrëveshja për lëvizjen e lirë të personave e lidh atë ngushtë me zhvillimet në këtë fushë. BE-ja pritet të kërkojë përafrimin e rregullave, dhe një refuzim nga ana e Zvicrës mund të çojë në tensione diplomatike dhe masa të mundshme kundërpërgjigjeje, të cilat mund të prekin fusha të tjera të bashkëpunimit ekonomik dhe institucional. Në këtë kontekst, negociatat do të jenë vendimtare. Një shembull i rëndësishëm është Luksemburgu, i cili përballet me një situatë të ngjashme për shkak të numrit të lartë të punëtorëve ndërkufitarë. Autoritetet luksemburgase kanë arritur të negociojnë një periudhë tranzitore deri në shtatë vjet, duke siguruar kohë për të përshtatur sistemin e tyre dhe për të amortizuar ndikimin financiar.
Në Zvicër, reagimet politike janë të polarizuara. Disa parti dhe aktorë politikë e kundërshtojnë ashpër reformën, duke e konsideruar atë si një ndërhyrje të papranueshme nga BE-ja dhe një barrë të padrejtë financiare për vendin. Nga ana tjetër, ka edhe zëra që e mbështesin parimin bazë të reformës, duke argumentuar se është logjike që përfitimet e papunësisë të paguhen nga vendi ku janë derdhur kontributet dhe ku është krijuar vlera ekonomike.
Megjithatë, edhe mbështetësit e reformës pranojnë se ka ende shumë paqartësi që duhet të sqarohen, përfshirë mënyrën e llogaritjes së përfitimeve, kohëzgjatjen e tyre dhe ndikimin afatgjatë në tregun e punës. Për këtë arsye, vendimmarrja e Zvicrës pritet të jetë rezultat i një procesi të kujdesshëm politik dhe negociues, ku do të peshohen interesat ekonomike, sociale dhe marrëdhëniet me Bashkimin Evropian. Në fund, kjo reformë nuk është vetëm një çështje teknike e sigurimeve shoqërore, por një provë e rëndësishme për marrëdhëniet mes Zvicrës dhe BE-së, si dhe për balancimin mes sovranitetit kombëtar dhe integrimit ekonomik në një Evropë gjithnjë e më të ndërlidhur, transmeton 20min.ch, përcjell helveticALForum.ch.
