Nga Dashnim HEBIBI
FJALA E LIRË
Debati mbi terminologjinë “Kombëtarja e Kosovës” kundrejt “Përfaqësuesja e Kosovës” bëhet edhe më i thellë kur e shohim në një plan më të gjerë historik, politik dhe identitar. Kjo nuk është thjesht një çështje gjuhësore, por një reflektim i rrugëtimit të shqiptarëve si komb dhe i mënyrës se si ata janë detyruar të organizohen në shtete të ndryshme. Shqiptarët, si një ndër popujt më të vjetër në Ballkan, kanë pasur një shtrirje të gjerë gjeografike. Megjithatë, me dobësimin e Perandorisë Osmane dhe ndërhyrjen e fuqive të mëdha evropiane, territori shqiptar u nda në mënyrë të padrejtë. Ngjarje kyçe si Kongresi i Berlinit dhe Konferenca e Londrës vulosën fatin e shumë trojeve shqiptare duke i lënë jashtë shtetit të sapoformuar shqiptar. Si pasojë, një pjesë e madhe e shqiptarëve mbeti jashtë kufijve të Shqipëria, në territore që sot janë pjesë e Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia. Kjo ndarje nuk ishte rezultat i vullnetit të popullit shqiptar, por i interesave gjeopolitike të kohës.
Kombi vs shteti: një dallim thelbësor
Në teorinë politike dhe historike ekziston një dallim i qartë mes “kombit” dhe “shtetit”. Kombi lidhet me gjuhën, kulturën, historinë dhe ndjenjën e përkatësisë, ndërsa shteti është një entitet juridik dhe politik me kufij të përcaktuar.
Shqiptarët jemi një komb, por jetojmë në disa shtete.
Kjo krijon një situatë unike ku një shqiptar nga Kosova, një nga Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi apo një nga Lugina e Preshevës ndajnë të njëjtën identitet kombëtar, por kanë shtetësi të ndryshme. Në këtë prizëm, përdorimi i termit “Kombëtarja e Kosovës” mund të shihet si problematik për disa, sepse duket sikur po krijohen “kombe” të ndryshme, kur në fakt bëhet fjalë për përfaqësim shtetëror.
Konteksti sportiv ndërkombëtar
Megjithatë, në sport, sidomos në futboll, terminologjia është e standardizuar. Organizata si FIFA dhe UEFA përdorin termin “kombëtare” për çdo ekip që përfaqëson një shtet të njohur ndërkombëtarisht.
Kjo do të thotë se “Kombëtarja e Kosovës” nuk është një koncept që synon të ripërcaktojë kombin, por thjesht një mënyrë e zakonshme për të përshkruar një ekip shtetëror në arenën ndërkombëtare. E njëjta gjë vlen edhe për shumë shtete të tjera me përbërje të ndryshme etnike.
Dimensioni emocional dhe identitar
Megjithatë, për shqiptarët, kjo çështje ka një peshë emocionale të veçantë. Historia e ndarjes, sakrificat për ruajtjen e gjuhës dhe identitetit, si dhe aspiratat për unitet kombëtar bëjnë që termat të kenë më shumë rëndësi se sa duken në pamje të parë. Kur përdoret shpesh “Kombëtarja e Kosovës”, disa e ndjejnë sikur po krijohet një distancë simbolike mes shqiptarëve të Kosovës dhe atyre të Shqipërisë apo viseve të tjera shqiptare. Kjo ndjesi nuk lidhet me realitetin sportiv, por me frikën e një fragmentimi identitar.
Një qasje e balancuar
Një mënyrë e arsyeshme për ta trajtuar këtë çështje është të pranojmë dy nivele të realitetit:
- Në nivel sportiv dhe institucional, përdorimi i termit “Kombëtarja e Kosovës” është i drejtë dhe i pranueshëm.
- Në nivel historik dhe kulturor, duhet theksuar vazhdimisht se shqiptarët janë një komb, pavarësisht kufijve shtetërorë.
Pra, përdorimi i termit “Përfaqësuesja e Kosovës” mund të jetë një alternativë më e ndjeshme në disa kontekste, sidomos në diskurse kombëtare, por nuk është domosdoshmërisht në kundërshtim me terminologjinë zyrtare sportive. Në thelb, debati nuk është për fjalët, por për kuptimin që u japim atyre. Historia e shqiptarëve është një histori e mbijetesës dhe e ruajtjes së identitetit përtej kufijve politikë. Prandaj, është e natyrshme që edhe termat që përdorim të mbartin një ngarkesë të veçantë emocionale. Ajo që ka më shumë rëndësi është që, pavarësisht nëse themi “Kombëtarja e Kosovës” apo “Përfaqësuesja e Kosovës”, të mos harrojmë se identiteti kombëtar shqiptar mbetet i përbashkët. Vetëdija për përkatësinë tonë historike dhe kulturore duhet të mbetet e pandryshuar.
