Nga Prof.Dr.Fejzulla BERISHA
Vizita në Massachusetts-Boston-Cambridge, pranë Harvard University dhe selisë historike të Federatës Vatra, është një eksperiencë e jashtëzakonshme që ilustron rrugëtimin historik dhe strategjik të shqiptarëve në SHBA. Ky rajon nuk është vetëm një qendër e dijes botërore dhe inovacionit, por edhe një qendër ku historia, politika dhe identiteti kombëtar shqiptar ndërthuren në mënyrë unike.
Për shqiptarët në diasporë, Federata Vatra nuk ka qenë thjesht një organizatë kulturore, por një institucion politik dhe diplomatik, ku liderë si Fan Noli zhvilluan strategji që influencuan politikën amerikane ndaj Shqipërisë dhe Ballkanit. Kjo rrjetë ka gjetur rezonancë më vonë në vizionin dhe politikën e presidentit John F. Kennedy, i cili, si lider amerikan dhe katolik, e kuptonte rëndësinë e diasporës dhe aspiratave demokratike të popujve të vegjël.
1. Fan Noli: Lideri i Diasporës dhe Ambasadori i Shqipërisë në SHBA
Fan Noli (1882–1965) ishte një figurë multifunksionale: Politikan dhe kryeministër i përkohshëm i Shqipërisë (qeveria e Qershorit 1924). Diplomat dhe aktivist i diasporës shqiptare në SHBA. Shkrimtar dhe intelektual që përdori kulturën dhe historinë për të fuqizuar identitetin shqiptar
Përmes Federatës Vatra, Noli ndërtoi rrjete diplomatike dhe lobiste pranë Kongresit amerikan dhe intelektualëve të njohur, duke përfshirë kontakte me senatorë dhe diplomatë që interesoheshin për Ballkanin dhe çështjen shqiptare.
Rast konkret: Në vitin 1919, Noli organizoi një konferencë pranë Federatës Vatra ku u prezantua problematika e Shqipërisë pas Luftës së Parë Botërore, duke lobuar për njohjen ndërkombëtare të kufijve shqiptarë. Ky aktivitet u mbështet edhe nga disa intelektualë amerikanë të kohës, duke treguar se diaspora mund të ndikojë drejtpërdrejt politikën e jashtme të SHBA-së.
2. Boston dhe Cambridge: Urë midis dijes dhe ndikimit politik
Boston, qytet historik i themeluar në shekullin XVII, ka luajtur një rol kyç në Revolucionin Amerikan (Boston Tea Party, Boston Massacre). Për shqiptarët në SHBA, Boston nuk ishte vetëm një qendër ekonomike, por edhe qendër kulturore dhe intelektuale.
Cambridge, përmes Harvard University, është një tempull i dijes botërore. Vizita në Harvard dhe bibliotekat e saj, të mbushura me dokumente historike dhe materiale arkivore, tregon vlerën e arsimit dhe dijes si instrument i ndikimit global.
Rast konkret: Shumë shqiptarë në diasporë, të frymëzuar nga aktiviteti i Nolit, kanë ndjekur programe akademike në Harvard dhe MIT, duke forcuar rrjetet profesionale dhe diplomatike që lidhnin komunitetin shqiptar me SHBA-në dhe Europën. Kjo tregon se vizita në këtë rajon nuk është thjesht simbolike, por reflekton historinë e veprimit konkret të shqiptarëve në politikë, diplomaci dhe arsimin global.
3. John F. Kennedy: Lidhja e institucionit amerikan me diasporën dhe aspiratat shqiptare
John F. Kennedy (1917–1963), presidenti i parë katolik i SHBA-së, përfaqëson institucionalizimin e fuqisë amerikane që mund të dëgjojë dhe përkrahë zërat e komuniteteve emigrante.
Rast konkret: Ndërkohë që Noli dhe Federata Vatra ndërtonin rrjetin diplomatik shqiptar në SHBA, familja Kennedy ishte e njohur për mbështetjen e komuniteteve katolike dhe emigrantëve, duke ofruar një model frymëzimi dhe mundësi për ndikim real politik. Ky rezonancë mes angazhimit të diasporës shqiptare dhe sensiblitetit amerikan ndaj komuniteteve emigrante përshkruan një rrjet historik dhe ideor që lidh Nolin me Kennedyn, edhe pse dy figurat jetuan në periudha të ndryshme.
4. Lidhja historike dhe strategjike
-Fan Noli dhe Federata Vatra përfaqësojnë zërin, iniciativën dhe aksionin.
-Boston-Cambridge-Harvard simbolizojnë dijen dhe urën e ndërveprimit intelektual.
-John F. Kennedy dhe institucionet amerikane përfaqësojnë fuqinë dhe mundësinë për mbështetje konkrete ndërkombëtare.
Kjo triadë tregon se diaspora shqiptare ka arritur të ndikojë jo vetëm në ruajtjen e identitetit kombëtar, por edhe në politikën ndërkombëtare, duke krijuar precedent historik për komunitetet shqiptare dhe aspiratat e tyre për demokraci dhe sovranitet.
Rast konkret: Në periudhën e Luftës së Ftohtë, ndikimi i rrjeteve të Nolit dhe Vatrës mundësoi që çështja shqiptare të mbetet prezente në qendrat vendimmarrëse të SHBA-së, duke ndikuar më vonë në politikat amerikane ndaj Ballkanit dhe Shqipërisë.
5. Përfundim dhe mesazh për lexuesin
Vizita në këtë rajon, ku historia, dijet dhe identiteti shqiptar ndërthuren, lë një pershtypje të thellë:Fan Noli simbolizon guximin dhe angazhimin personal dhe kolektiv.Federata Vatra tregon fuqinë e organizimit dhe lobimit strategjik.Boston, Cambridge dhe Harvard përfaqësojnë gurët themelorë të dijes dhe kulturës që fuqizojnë diplomacinë dhe identitetin kombëtar.John F. Kennedy simbolizon institucionalizimin e mundësive, përkrahjen e demokracisë dhe vlerën që SHBA i jep komuniteteve emigrante.
Në një kohë kur identiteti dhe influenca globale janë të ndërlidhura, kjo histori ofron një model frymëzimi për shqiptarët në diasporë dhe në atdhe, duke dëshmuar se një popull i vogël mund të ndikojë në mënyrë të qëndrueshme në politikën dhe kulturën globale, kur udhëhiqet nga vizion, dijeni dhe bashkëpunim strategjik. /GD
