Pas miratimit të tatimit individual në mars 2026, qytetarët zviceranë do të votojnë për një model alternativ të propozuar nga Partia e Qendrës. Nisma “Fairness-Initiative” synon të eliminojë disavantazhet tatimore për çiftet e martuara, por kundërshtarët paralajmërojnë për kosto të larta dhe rrezik të trajtimit të pabarabartë të personave të pamartuar.
BERN – Debati për mënyrën e tatimit të çifteve të martuara në Zvicër rikthehet në qendër të vëmendjes politike. Më 29 nëntor 2026, qytetarët zviceranë do të votojnë për nismën popullore të njohur si “Fairness-Initiative”, e cila kërkon që çiftet e martuara të vazhdojnë të tatohen së bashku, por pa u diskriminuar në krahasim me tatimpaguesit e tjerë, transmeton 20min.ch. Votimi vjen vetëm disa muaj pasi, në mars të vitit 2026, populli zviceran miratoi tatimin individual, një model sipas të cilit çdo person tatohet veçmas, pavarësisht statusit martesor. Tashmë, Partia e Qendrës (Die Mitte), e cila qëndron pas nismës së re, kërkon që qytetarëve t’u ofrohet një alternativë ndaj sistemit të miratuar. Përplasja mes dy modeleve pritet të jetë një nga temat e rëndësishme të debatit politik dhe financiar në vend.
Çfarë synon “Fairness-Initiative”?
Sipas sistemit aktual, të ardhurat e bashkëshortëve mblidhen dhe çifti tatohet si një njësi e vetme. Në varësi të nivelit dhe shpërndarjes së të ardhurave, kjo mund të bëjë që disa çifte të martuara të paguajnë më shumë tatime sesa çifte të pamartuara me të ardhura të krahasueshme. Ky disavantazh njihet në Zvicër si “Heiratsstrafe”, që në shqip mund të përkthehet si “dënimi tatimor i martesës”. Nisma kërkon që në Kushtetutën Federale të përcaktohet se çiftet e martuara mund të vazhdojnë të tatohen së bashku, por nuk duhet të vendosen në pozitë më të pafavorshme se tatimpaguesit e tjerë. Propozimi prek vetëm tatimin federal të drejtpërdrejtë. Nisma nuk përcakton një mekanizëm të vetëm për zbatimin e saj, por ia lë Parlamentit detyrën për të hartuar zgjidhjen konkrete. Nëse brenda tre vjetësh nuk arrihet një zgjidhje, do të duhej të ndërhynte Këshilli Federal me një mekanizëm alternativ llogaritjeje. Në terma të thjeshtë, administrata tatimore do të bënte dy përllogaritje për çiftin e martuar dhe do të zbatohej shuma më e ulët e tatimit. Qëllimi i mbështetësve është që martesa të mos sjellë pasoja negative në faturën tatimore të familjes.
Kush e mbështet nismën?
Nisma është iniciuar nga Partia e Qendrës dhe mbështetet, ndër të tjera, nga Partia Popullore Zvicerane (SVP), Partia Ungjillore Popullore (EVP), Unioni Demokratik Federal (EDU) dhe Shoqata Zvicerane e Fermerëve. Mbështetësit argumentojnë se tatimi individual krijon më shumë burokraci, pasi bashkëshortët do të duhet të plotësojnë dy deklarata tatimore në vend të një deklarate të përbashkët. Ata përdorin edhe argumentin e “përbindëshit burokratik” për të kritikuar sistemin e ri. Sipas tyre, tatimi individual mund të sjellë ngarkesë më të madhe për familjet ku njëri partner fiton dukshëm më shumë se tjetri, ndërsa partneri tjetër punon me orar të pjesshëm ose kujdeset për fëmijët. Partia e Qendrës pretendon se modeli i saj merr më mirë parasysh format e ndryshme të jetesës familjare dhe punën e papaguar të kujdesit, e cila, sipas saj, nuk duhet të sjellë disavantazhe tatimore.
Pse kundërshtohet propozimi?
Këshilli Federal dhe Parlamenti rekomandojnë votimin kundër nismës. Kundërshtarët përfshijnë FDP-në, Partinë Socialdemokrate (SP), Partinë e Gjelbër Liberale (GLP), të Gjelbrit dhe organizata ekonomike. Ata mbështesin zbatimin e tatimit individual, sipas të cilit secili person tatohet veçmas, pavarësisht nëse është i martuar apo jo. Një nga argumentet kryesore është barazia tatimore. Sipas kundërshtarëve, modeli i propozuar nga Partia e Qendrës mund të vazhdojë t’i vendosë personat e pamartuar në pozitë më të pafavorshme, në varësi të mënyrës se si do të zbatohet. Një tjetër çështje e debatueshme janë humbjet e mundshme të të ardhurave shtetërore. Sipas vlerësimeve të cituara në debatin për nismën, mekanizmi alternativ i llogaritjes mund t’i kushtojë buxhetit federal nga 700 milionë deri në 1,4 miliardë franga në vit. Megjithatë, edhe tatimi individual do të sjellë të ardhura më të ulëta për shtetin. Konfederata i vlerëson këto humbje në rreth 630 milionë franga në vit. Për rrjedhojë, debati nuk lidhet vetëm me drejtësinë tatimore, por edhe me ndikimin financiar të secilit model në buxhetin federal.
Tatimi individual u miratua tashmë. Çfarë ndodh tani?
Kjo është një nga pyetjet kryesore që ngre votimi i nëntorit. Në mars 2026, qytetarët zviceranë miratuan tatimin individual. Megjithatë, Partia e Qendrës vendosi të mos e tërhiqte nismën e saj dhe kërkon që populli të vendosë edhe për alternativën e propozuar. Nëse “Fairness-Initiative” miratohet, do të krijohet një mospërputhje mes dispozitave kushtetuese që do të kërkonte nisma dhe ligjit të tatimit individual të miratuar tashmë. Parlamenti do të duhej ta zgjidhte këtë çështje përpara hyrjes së planifikuar në fuqi të tatimit individual në vitin 2032. Sipas skenarit të përshkruar në debatin politik, kjo mund të kërkonte përshtatjen e ligjit në mënyrë që tatimi individual të mos zbatohej më në nivel kantonal dhe komunal. Nëse nuk do të bëheshin ndryshimet përkatëse, mund të krijohej një sistem i ndërlikuar, ku çiftet do të dorëzonin një deklaratë të përbashkët për tatimin federal, por deklarata të ndara për tatimet kantonale dhe komunale. Kjo do të shtonte kompleksitetin administrativ dhe do të kërkonte koordinim mes niveleve të ndryshme të administratës tatimore.
Pse qytetarët votojnë sërish për një çështje të ngjashme?
Dy modelet nuk u paraqitën njëkohësisht para votuesve. Në mars, qytetarët vendosën vetëm për tatimin individual. Nisma e Partisë së Qendrës u trajtua veçmas në Parlament dhe nuk u votua në të njëjtën kohë. Pas fitores së tatimit individual, Partia e Qendrës vendosi të vazhdojë me nismën e saj, duke e paraqitur si një alternativë për eliminimin e disavantazheve tatimore të martesës. Kjo do të thotë se qytetarët nuk do të votojnë thjesht për të përsëritur vendimin e marsit, por për të vendosur nëse duan të ruajnë modelin e miratuar apo të mbështesin një qasje tjetër ndaj tatimit të çifteve të martuara.
Çfarë duhet të kenë parasysh votuesit?
Për qytetarët, rëndësia e votimit qëndron te ndikimi që secili model mund të ketë mbi financat familjare, administrimin tatimor dhe të ardhurat e shtetit. Megjithatë, efekti konkret për një familje do të varet nga të ardhurat e secilit partner, struktura familjare dhe mënyra përfundimtare e zbatimit të sistemit. Për këtë arsye, nuk mund të thuhet se njëri model është domosdoshmërisht më i favorshëm për çdo çift. Dallimet mund të jenë të konsiderueshme nga një familje te tjetra. Votimi i 29 nëntorit pritet të përcaktojë drejtimin e mëtejshëm të politikës tatimore zvicerane në një çështje që prek drejtpërdrejt martesën, familjen dhe barazinë para ligjit. Përfundimisht, dilema për votuesit është kjo: a duhet Zvicra të vazhdojë me tatimin individual, ku secili person tatohet veçmas, apo të zgjedhë një model që ruan tatimin e përbashkët të bashkëshortëve, duke synuar eliminimin e “dënimit tatimor të martesës”? Përgjigjja do të jepet në kutitë e votimit më 29 nëntor 2026, transmeton 20min.ch, përcjell helveticALforum.ch.
Foto ilustrim
