Nga kullat shekullore prej guri te bujtinat familjare, një itinerar i ri turistik po i jep jetë fshatrave të harruar të Shqipërisë, duke promovuar trashëgiminë kulturore, mikpritjen tradicionale dhe një model zhvillimi larg turizmit masiv.
Shqipëria ka shumë më tepër për t’u ofruar vizitorëve sesa plazhet e saj të njohura dhe destinacionet e mbipopulluara turistike. Një reportazh i gazetës prestigjioze britanike The Guardian, me autor gazetarin Nick St Oegger, sjell në vëmendje një tjetër pasuri të vendit: fshatrat e veriut, kullat tradicionale prej guri dhe mikpritjen shekullore që vazhdon të mbijetojë mes maleve.
Në qendër të këtij udhëtimi është Shtegu i Kullave, një itinerar në këmbë që përshkon më shumë se 160 kilometra në një udhëtim nëntëditor nëpër zonat e Mirditës, Matit, Bulqizës dhe Dibrës. Projekti, i zhvilluar nga Shoqata Shqiptare e Agroturizmit, synon të rikthejë në vëmendje disa prej zonave më pak të eksploruara të vendit, duke ndërthurur turizmin natyror me trashëgiminë historike dhe arkitekturore.
Kullat tradicionale, dikur simbol i sigurisë, qëndrueshmërisë dhe mikpritjes, janë sot një dëshmi e gjallë e historisë së familjeve shqiptare. Të ndërtuara me gurë dhe dru të zonës, këto banesa kanë shërbyer ndër shekuj si strehë për familjet dhe udhëtarët. Megjithatë, shumë prej tyre u dëmtuan ose u braktisën gjatë periudhës komuniste dhe pas emigrimit masiv të popullsisë drejt qyteteve.
Përmes restaurimit dhe kthimit të tyre në bujtina, po krijohet një mundësi e re për zhvillimin ekonomik të komuniteteve rurale.
Një nga zërat që përcjell shqetësimin për zhdukjen e traditave është Nik Nikolli, drejtues i Infokullës në Rubik. Ai thekson se shumë fshatra kanë mbetur me vetëm pak familje dhe se largimi i banorëve po rrezikon vazhdimësinë e zakoneve dhe kulturës vendase. Sipas tij, turizmi mund të jetë një mundësi për t’i mbajtur këto tradita gjallë dhe për t’u krijuar banorëve burime të reja të ardhurash.
Një prej elementeve më të veçanta të këtij itinerari është mikpritja, e cila vazhdon të jetë pjesë e identitetit të banorëve. Historia e 91-vjeçares Hajrija Qerimi, e cila kujton me krenari fëmijërinë në kullën e familjes në zonën e Derjanit, dëshmon se tradita e pritjes së mysafirëve është përcjellë brez pas brezi.
Ajo kujton këshillën e të atit, sipas së cilës askush nuk duhej të largohej nga shtëpia pa marrë ushqimin dhe mikpritjen më të mirë. Një filozofi që edhe sot mbetet pjesë e përvojës së vizitorëve që zgjedhin të eksplorojnë këto zona.
Shembull konkret i kësaj qasjeje është Kulla Hupi në Dushaj, e kthyer në bujtinë në vitin 2021 nga pronari Luli Hupi. Pas vitesh pune në minierë, ai vendosi të investonte kursimet për të restauruar shtëpinë e familjes dhe për ta kthyer në një destinacion turistik.
Përtej aktivitetit të tij, Hupi ka krijuar një rrjet bashkëpunimi me më shumë se dhjetë familje të zonës, të cilat furnizojnë bujtinën me produkte vendase. Banorët përfshihen gjithashtu në guida malore, shëtitje me kuaj dhe aktivitete të tjera që u ofrojnë vizitorëve mundësinë të njohin nga afër jetën rurale.
Një tjetër shembull është Butterfly Camping, pranë lumit Drin i Zi, ku Labinot Murrja ka zgjedhur të zhvillojë një strukturë të vogël turistike, duke ruajtur karakterin natyror të zonës. Me vetëm tri kabina dhe hapësira për kamping, ai synon të tërheqë vizitorë që kërkojnë qetësi, natyrë dhe përvoja autentike, larg turizmit të organizuar në masë.
Këto iniciativa dëshmojnë se zhvillimi i turizmit nuk lidhet domosdoshmërisht me ndërtime të mëdha dhe investime luksoze. Përkundrazi, ruajtja e identitetit lokal, përfshirja e komunitetit dhe promovimi i produkteve tradicionale mund të krijojnë një model më të qëndrueshëm ekonomik.
Në një kohë kur turizmi shqiptar po përballet me debate mbi zhvillimin e pakontrolluar dhe ndikimin e investimeve të mëdha në mjedis, Shtegu i Kullave paraqet një alternativë që vendos në qendër njeriun, natyrën dhe trashëgiminë kulturore.
Përmes restaurimit të kullave, ringjalljes së bujtinave dhe promovimit të traditave, fshatrat e veriut po përpiqen të kthejnë një pasuri të së kaluarës në një mundësi për të ardhmen.
Mes maleve, shtigjeve të vjetra dhe tryezave të shtruara me produkte vendase, Shqipëria po zbulon një mënyrë tjetër për të tërhequr turistët: jo duke ndryshuar atë që është, por duke ruajtur pikërisht atë që e bën të veçantë. Shtegu i Kullave nuk është thjesht një itinerar turistik. Është një përpjekje për të shpëtuar historinë, për të mbështetur komunitetet rurale dhe për t’i treguar botës se një nga vlerat më të mëdha të Shqipërisë mbetet mikpritja e saj./The Guardian, transmeton euronewsal.
