Nga Beqir SINA, SHBA
Shoqata e Studentëve Shqiptarë në Universitetin Columbia, në New York, në bashkëpunim me Rrjetin Shqiptar të Profesionistëve dhe Sipërmarrësve, organizoi në mjediset e Bibliotekës së Universitetit një bisedë me ish-ambasadorin e Republikës së Shqipërisë në Mbretërinë e Bashkuar, Mal Berisha.
Salla e Law Library të Universitetit ishte e mbushur si rrallëherë më parë. Aty morën pjesë studentë të universitetit nga Shqipëria, Kosova dhe Mali i Zi, si edhe juristë, sipërmarrës, mjekë, inxhinierë të fushës së IT-së dhe profesionistë të fushave të tjera.
Me ta u bashkuan edhe anëtarë aktivë të bashkësisë shqiptaro-amerikane në New York, si sipërmarrësi z. Rustem Geci, aktivisti i çështjes kombëtare z. Harry Bajraktari, President Nderi i Federatës Pan-Shqiptare të Amerikës “Vatra”, si dhe Kryetari i Vatrës për New Jersey, z. Nuredin Seçi.
DIPLOMACIA E PUSHTETIT TË BUTË TË DIASPORËS SHQIPTARE
Pas prezantimit që i bënë studentet Rea Lila, Emi Gace dhe Maria Tane, në emër të Shoqatës, si dhe Florida Hoxha, Amela Pllumbaj, Enxhi Cuni dhe Engla Bujaj, në emër të APEN-it, z. Berisha paraqiti një përmbledhje të teorisë së Pushtetit të Butë dhe mënyrës se si ajo funksionon brenda bashkësive shqiptare në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, por edhe në Evropën Perëndimore.
Ai nënvizoi rolin që luajnë këto bashkësi në promovimin e vlerave kombëtare, të cilat i renditi dhe i shpjegoi në mënyrë të përmbledhur gjatë kumtesës së tij.
Pas fjalës së mbajtur, ai prezantoi një PowerPoint me rreth 100 slajde, të ilustruara nga përvoja e tij si diplomat, duke e konsideruar veten gjithmonë pjesë të pandarë të bashkësive shqiptare kudo që ka shërbyer apo ka jetuar, në Turqi, në Amerikë dhe në Mbretërinë e Bashkuar.
Më poshtë po paraqesim fjalën e tij të plotë, të shoqëruar me linkun që çon te prezantimi i ilustruar.
Pushteti i butë si identitet historik shqiptar
Koncepti i pushtetit të butë, i formuluar nga profesori Joseph S. Nye Jr., përkufizohet si aftësia për të ndikuar tek të tjerët përmes tërheqjes dhe jo përmes shtrëngimit apo pagesës. Në thelb të tij qëndrojnë besueshmëria, kultura, vlerat dhe autoriteti moral.
Për shqiptarët, pushteti i butë nuk është një strategji e re diplomatike, por një gjendje historike. Si një komb i vogël në kryqëzimin e perandorive, Shqipëria nuk e ka ndërtuar ndikimin e saj mbi forcën ushtarake apo dominimin material, por mbi qëndrueshmërinë kulturore, kodin etik dhe kontributin intelektual. Identiteti shqiptar ka mbijetuar dhe është afirmuar përmes vlerave.
Në përvojën time diplomatike kam konstatuar se përfaqësimi më dinjitoz i Shqipërisë dhe Kosovës jashtë vendit nuk realizohet vetëm përmes strukturave shtetërore, por përmes elitës së vlerave që kombi ynë prodhon dhe promovon.
Shtyllat e pushtetit të butë shqiptar
Pushteti i butë shqiptar mbështetet mbi disa shtylla të qëndrueshme:
• Figura e Gjergj Kastriotit Skënderbeut si simbol i rezistencës dhe mbrojtës i qytetërimit evropian;
• Trashëgimia universale e Nënë Terezës;
• Kodi etik i Besës që mishëron nderin, besimin dhe mbrojtjen e tjetrit;
• Tradita e tolerancës dhe bashkëjetesës fetare;
• Shprehja kulturore përmes letërsisë, muzikës, arteve dhe shkencës;
• Roli i diasporës si zgjatim i diplomacisë kombëtare.
Këta elementë kanë formësuar perceptimin ndërkombëtar për shqiptarët edhe në periudha kur shteti shqiptar ishte i dobët ose i izoluar. Ata kanë qenë ura jonë me botën.
Diaspora si aktor diplomatik
Diaspora shqiptare, veçanërisht në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe në Evropën Perëndimore, ka funksionuar si një aktor diplomatik jo shtetëror me ndikim të konsiderueshëm. Shqiptaro-amerikanët kanë luajtur rol vendimtar në forcimin e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane dhe në mbështetjen e çështjes së Kosovës.
Diplomacia e diasporës vepron përmes organizimit komunitar, advokimit politik, prodhimit intelektual dhe përfaqësimit kulturor. Forca e saj qëndron në autenticitetin moral dhe në karakterin vullnetar. Ajo nuk perceptohet si propagandë shtetërore, por si zë i ndërgjegjes dhe i identitetit.
Në shumë raste, diaspora ka qenë zëri që ka artikuluar me dinjitet interesin kombëtar në qendra vendimmarrëse ndërkombëtare.
Dokumentimi historik dhe perceptimi ndërkombëtar
Pasqyrë e rëndësishme e imazhit të Shqipërisë gjendet në dokumentacionin e jashtëm. Studime shumëvjeçare në revista prestigjioze perëndimore kanë dëshmuar një prani të vazhdueshme të Shqipërisë në narrativat globale, edhe kur vendi ishte politikisht i izoluar.
Nga përmendja e Skënderbeut 545 herë në veprën e Richard Knolles të vitit 1603, te interpretimi romantik i Benjamin Disraeli-t dhe studimet antropologjike të Carleton S. Coon, shqiptarët janë vendosur brenda historisë evropiane jo si periferi, por si pjesë përbërëse e saj.
Kjo dëshmon se identiteti shqiptar ka qenë i pranishëm në mendimin evropian për shekuj me radhë.
Vazhdimësia kulturore dhe intelektuale
Historia shqiptare ofron shembuj të qëndrueshmërisë përtej kufijve territorialë. Që nga perandori ilir Diokleciani, te Papa Klementi XI dhe Francesco Crispi në Itali, figura me rrënjë shqiptare kanë kontribuar në qytetërimin evropian.
Komunitetet arbëreshe përbëjnë një dëshmi të jashtëzakonshme të ruajtjes së gjuhës dhe identitetit për më shumë se pesë shekuj, duke qenë njëkohësisht qytetarë të plotë të shoqërive ku jetojnë.
Edhe figura si Mehmet Ali Pasha, themelues i Egjiptit modern, dëshmojnë dimensionin ndërkombëtar të kontributit shqiptar.
Kapitali moral: Shqipëria dhe shpëtimi i hebrenjve
Ndër shprehjet më të fuqishme të pushtetit të butë shqiptar qëndron veprimi moral gjatë Holokaustit. Shqipëria ishte i vetmi vend në Evropë ku numri i hebrenjve pas Luftës së Dytë Botërore ishte më i madh se para saj. Njëqind për qind e hebrenjve që ndodheshin në territorin shqiptar mbijetuan.
Shqiptarët, pa dallim feje, i mbrojtën familjet hebraike mbi bazën e Besës. Ky fakt, i dokumentuar ndërkombëtarisht, përbën një trashëgimi morale unike dhe një nga narrativat më të fuqishme diplomatike të Shqipërisë sot.
Reflektimi mbi mbështetjen që figura politike amerikane me prejardhje hebraike i kanë dhënë Kosovës tregon se kapitali moral nuk humbet. Ai kthehet në respekt dhe aleancë.
Bashkëjetesa fetare si praktikë e gjallë
Shqipëria dhe Kosova ofrojnë një model të rrallë të bashkëjetesës fetare si realitet i përditshëm. Kisha katolike, manastire ortodokse, xhami dhe teqe bektashiane ndajnë të njëjtën hapësirë kulturore.
Vizita e Papa Françeskut në Tiranë dhe pjesëmarrja masive e qytetarëve, përfshirë shumicën myslimane, ishte një dëshmi e gjallë se toleranca fetare në Shqipëri nuk është slogan, por kulturë.
Kjo përbën një formë të rëndësishme të pushtetit të butë me rezonancë globale në një botë të trazuar nga konfliktet identitare.
Përfaqësimi kulturor bashkëkohor
Në kohët moderne, artistë, muzikantë, studiues dhe sportistë shqiptarë të njohur ndërkombëtarisht kanë forcuar dukshëm imazhin e Shqipërisë dhe Kosovës. Ata nuk e zëvendësojnë diplomacinë shtetërore, por e humanizojnë atë.
Kultura krijon empati. Arti ndërton ura. Suksesi individual bëhet pasaportë morale për kombin.
Përfundim
Pushteti i butë nuk është shtesë e diplomacisë shqiptare. Ai është themeli i saj historik dhe moral. Sfida jonë nuk qëndron në shpikjen e narrativave të reja, por në artikulimin, ruajtjen dhe komunikimin me përgjegjësi të vlerave që tashmë i posedojmë. Në këtë proces, diaspora mbetet ura jonë më e fortë midis identitetit kombëtar dhe angazhimit global.
Në një botë ku perceptimi, besueshmëria dhe autoriteti moral kanë rëndësi vendimtare, përvoja historike shqiptare ofron një mësim të qartë: kombet e vogla mund të kenë ndikim të madh kur qëndrojnë mbi vlera.
Për ta ndjekur prezantimin, ju lutem ndiqni linkun:
https://malberisha.com/soft-diplomacy-of-albanian-diaspora-a-discussion-with-mal-berisha/BS
