Shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës zgjodhën të dielën përbërjen e re të Këshillit Kombëtar Shqiptar (KKSH). Sipas rezultateve preliminare, lista nr. 3, Partia për Veprim Demokratik – Aleanca për Luginën (PVD–AL), e udhëhequr nga Enkel Rexhepi, doli e para me 4.769 vota dhe 10 mandate. Por kur shifrat lexohen me kujdes, fitorja e së dielës duket më shumë si pikënisje negociatash sesa si mandat për të udhëhequr vetëm.
Katër lista, asnjë shumicë
Për 29 ulëset e Këshillit garuan katër lista me gjithsej 107 kandidatë. Pas PVD–AL-së u rendit koalicioni LPD–PDSH, me bartës Shqiprim Musliun, me 4.225 vota dhe 8 mandate. Alternativa për Ndryshim (APN) e Levent Qazimit mori 2.876 vota dhe 6 mandate, ndërsa koalicioni PD–LR, i udhëhequr nga Sali Salihi, 2.753 vota dhe 5 mandate.
Në përqindje, lista e parë mori rreth 32,6 për qind të votave, LPD–PDSH 28,9, APN 19,7 dhe PD–LR 18,8 për qind. Diferenca mes dy listave të para është vetëm 544 vota, që është shumë pak për të folur për dominim.
Aritmetika e shumicës
Shumica në Këshillin me 29 anëtarë është 15 vota. PVD–AL ka 10, pra i mungojnë 5. Rruga më e shkurtër kalon përmes një partneri të vetëm: me APN-në do të kishte 16 mandate, me PD–LR-në saktësisht 15. Një marrëveshje me rivalin kryesor, LPD–PDSH-në, do të prodhonte 18.
Një shumicë pa fituesin është e mundur, por shumë më e vështirë. LPD–PDSH, APN dhe PD–LR bashkë kanë 19 mandate, mjaftueshëm për shumicë. Por asnjë kombinim me dy lista mes tyre nuk e kalon pragun: LPD–PDSH me APN-në arrin 14, me PD–LR-në 13. Kampi tjetër ka nevojë që të tria listat të bien dakord, ndërsa Rexhepit i mjafton vetëm një partner.
Ky është avantazhi i vërtetë i listës së parë. Nuk qëndron te numri i mandateve, por te pozicioni në tryezën e bisedimeve. Menjëherë pas rezultateve, Shaip Kamberi dhe vetë Rexhepi njoftuan se bisedimet me listat e tjera nisin pa vonesë.
Në këtë skemë, APN dhe PD–LR janë peshorja e Këshillit. Me 6 dhe 5 mandate, secila prej tyre mund ta çojë shumicën në njërin apo në tjetrin krah. Kjo u jep fuqi negociuese shumë më të madhe se sa tregojnë votat e tyre.
Presheva fitoi, Bujanoci mbetet pyetje
Një e dhënë që meriton vëmendje vjen nga kryetarja e Preshevës, Ardita Sinani. Ajo falënderoi qytetarët e Preshevës për 3.271 vota për listën nr. 3. Kjo do të thotë se rreth 69 për qind e votave të PVD–AL-së erdhën nga një komunë e vetme, ndërsa nga Bujanoci dhe Medvegja lista mori rreth 1.500 vota. Fituesi mbështetet kryesisht në bazën e vet në Preshevë. Lista e APN-së, e mbështetur hapur nga kryetari i Bujanocit, Arbër Pajaziti, dhe koalicioni PD–LR, marrëveshjen e të cilit e bëri publike kryetari i PD-së në Bujanoc, Nagip Arifi, kanë lidhje të forta politike me Bujanocin. Një Këshill që synon të përfaqësojë të gjithë Luginën vështirë se mund ta anashkalojë këtë komunë, dhe ky argument do të ndihet në bisedime.
Gjashtë në dhjetë nuk votuan
Në Listën e Posaçme Zgjedhore ishin të regjistruar 37.759 shqiptarë. Me 14.623 vota të numëruara, pjesëmarrja del rreth 39 për qind. Pra, afërsisht gjashtë në dhjetë votues të regjistruar nuk dolën në votime, pavarësisht thirrjeve të liderëve vendorë dhe të kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti.
Lista e parë mori votën e rreth 13 për qind të të gjithë votuesve të regjistruar. Kjo nuk e cenon ligjshmërinë e rezultatit, por tregon se Këshilli i ri do ta fitojë besimin e qytetarëve me punë, jo me deklarata fitoreje.
Këshill më i madh, pritshmëri më të mëdha
Këto zgjedhje sollën edhe një ndryshim strukturor. KKSH-ja rikthehet në përbërjen prej 29 anëtarësh, pas më shumë se një dekade me vetëm 15. Kompetencat e tij mbeten në katër fusha: arsimi, kultura, informimi dhe përdorimi zyrtar i gjuhës dhe shkrimit shqip.
Pikërisht në këto fusha pritshmëritë janë të larta. Edhe Sali Salihi, bartës i listës PD–LR dhe anëtar i Këshillit në mandatin e kaluar, ka pranuar se periudha 2022–2026 la shumë pritshmëri të parealizuara. Shkolla dhe libri shqip, si dhe përdorimi i gjuhës shqipe në institucione, janë çështje që banorët e Luginës i ndjejnë drejtpërdrejt në përditshmërinë e tyre.
Çfarë pritet tani
Rezultatet janë ende preliminare dhe shpërndarja përfundimtare e mandateve do të konfirmohet nga organet zgjedhore. Por mesazhi politik është i qartë: Lugina nuk i dha askujt kontroll të plotë mbi Këshillin. Lista e Rexhepit ka iniciativën, por shumica do të varet nga marrëveshja me të paktën njërën prej listave të tjera.
Nëse bisedimet zgjasin, ose përfundojnë me një shumicë të brishtë prej 15 mandatesh, rritet rreziku që Këshilli ta harxhojë kohën me ndarje pozitash në vend të punës për shkollën dhe gjuhën shqipe. Nëse, përkundrazi, arrihet një marrëveshje e gjerë, KKSH-ja e zgjeruar mund të dalë nga këto zgjedhje më e fortë se paraardhësja. Testi i parë do të jetë seanca konstituive./BS
