Ndryshime të rëndësishme në sistemin e kompensimit të të ardhurave – zgjerohet mbështetja për nënat, baballarët, bashkëshortet e nënave, prindërit adoptues dhe familjet me fëmijë të sëmurë rëndë
BERN – Duke filluar nga 1 korriku 2027, në Zvicër do të hyjnë në fuqi ndryshime të rëndësishme në kuadër të Ligjit për Kompensimin e të Ardhurave (EO). Vendimi i Këshillit Federal synon të zgjerojë dhe të harmonizojë përfitimet për prindërit që ndërpresin ose reduktojnë aktivitetin e tyre profesional për arsye të lidhura me lindjen, birësimin apo kujdesin ndaj fëmijëve, transmeton 20min.ch. Ndryshimet prekin një numër më të madh prindërish dhe sjellin të drejta të reja për disa kategori që deri tani nuk përfitonin nga të gjitha shtesat e parashikuara nga sistemi EO.
Kush do të përfitojë nga rregullat e reja?
Nga 1 korriku 2027, përfitimet shtesë të EO-së do të shtrihen edhe tek nënat, baballarët, gruaa, prindërit adoptues dhe prindërit e fëmijëve me dëmtime të rënda shëndetësore. Këtu përfshihen, ndër të tjera, shtesat për shpenzimet e kujdesit ndaj fëmijëve dhe shtesa operative për personat e vetëpunësuar. Deri tani, këto përfitime ishin kryesisht të lidhura me personat që kryenin shërbim ushtarak, civil ose të mbrojtjes civile. Me reformën, logjika e këtyre përfitimeve do të zbatohet edhe për personat që marrin kompensim EO gjatë lejeve prindërore ose në situata të caktuara të kujdesit familjar.
Mbështetje e re për prindërit që kanë shpenzime kujdesi
Një nga ndryshimet më të rëndësishme është se personat që marrin kompensim për një leje të mbuluar nga EO do të mund të përfitojnë edhe nga shtesa për shpenzimet e kujdesit. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për prindërit që, për shkak të lejes, duhet të organizojnë kujdesin për fëmijët e tyre dhe përballen me shpenzime shtesë. Përfitimi do të vlejë për kategori të ndryshme prindërish, përfshirë nënat, baballarët, gruan e nënës, prindërit adoptues dhe prindërit që duhet të ndërpresin punën për t’u kujdesur për një fëmijë me dëmtime të rënda shëndetësore. Në të njëjtën kohë, shtesa e fëmijës në kuadër të EO-së hiqet, pasi funksioni i saj konsiderohet tashmë i mbuluar nga sistemi i shtesave familjare.
Nëse nëna qëndron në spital, kompensimi i lehonisë mund të zgjatet
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm lidhet me rastet kur pas lindjes ka nevojë për një qëndrim të zgjatur në spital. Sipas rregullave aktuale, kompensimi i lehonisë mund të zgjatet kur i porsalinduri duhet të qëndrojë në spital për të paktën dy javë. Nga korriku 2027, kjo e drejtë do të zgjerohet: zgjatja do të jetë e mundur edhe kur nëna vetë duhet të qëndrojë në spital për shkak të gjendjes së saj shëndetësore. Një ndryshim tjetër është se zgjatja nuk do të kufizohet më në 56 ditë. Kompensimi do të paguhet për aq ditë sa nëna ose foshnja duhet të qëndrojë realisht në spital, sipas kushteve të përcaktuara nga ligji. Kjo synon të shmangë situatat ku një familje humbet të ardhura në një periudhë kur nëna ose fëmija ka nevojë për trajtim dhe kujdes të vazhdueshëm spitalor.
Të drejta të reja edhe në rast të vdekjes së fëmijës
Reforma prek edhe një situatë veçanërisht të rëndë për familjet: lindjen e një fëmije të vdekur ose vdekjen e fëmijës menjëherë pas lindjes. Në të ardhmen, prindi tjetër – përfshirë babanë ose gruan e nënës – do të ruajë të drejtën për kompensim dhe pushim edhe në këto rrethana. Ndryshime parashikohen gjithashtu kur nëna shtrohet në spital gjatë 14 javëve pas lindjes. Nëse qëndrimi në spital zgjat të paktën dy javë, kompensimi i prindit tjetër dhe pushimi përkatës mund të zgjaten. Zgjatja do të jetë në përputhje me numrin e ditëve të qëndrimit në spital, me një kufi maksimal prej 84 ditësh shtesë.
Lehtësime edhe për prindërit e fëmijëve me probleme të rënda shëndetësore
Një pjesë tjetër e reformës lidhet me kompensimin për kujdesin ndaj fëmijëve me dëmtime të rënda shëndetësore. Ky kompensim ka për qëllim të mbulojë humbjen e të ardhurave të prindërve që duhet të ndërpresin punën për t’u kujdesur për fëmijën e tyre. Me rregullat e reja, do të mjaftojë që fëmija të jetë i hospitalizuar për të paktën katër ditë radhazi që të mund të lindë e drejta për kompensim në kushtet e përcaktuara nga ligji. Në këtë rast nuk do të jetë më e nevojshme të dëshmohet domosdoshmërisht një ndryshim i rëndësishëm i gjendjes shëndetësore ose një prognozë e keqe. Kohëzgjatja e qëndrimit në spital do të jetë kriteri vendimtar për këtë situatë.
Çfarë ndryshon në praktikë?
Reforma e EO-së synon ta bëjë sistemin më të njëtrajtshëm për familjet dhe të sigurojë që prindërit të mos mbeten pa mbështetje financiare në situata të veçanta familjare. Në praktikë, nga 1 korriku 2027, ndryshimet kryesore janë:
- zgjerimi i shtesave të EO-së për kategori më të gjera prindërish;
- e drejta për shtesë për shpenzimet e kujdesit për personat që marrin leje të kompensuar nga EO;
- mundësia për shtesë operative për personat e vetëpunësuar;
- zgjatja e kompensimit të lehonisë edhe kur nëna është e hospitalizuar;
- heqja e kufirit prej 56 ditësh për zgjatjen në rast hospitalizimi, sipas kushteve të reja;
- ruajtja e të drejtave të prindit tjetër në rast të lindjes së një fëmije të vdekur ose vdekjes së tij menjëherë pas lindjes;
- zgjatja e mundshme e pushimit të prindit tjetër kur nëna qëndron gjatë në spital pas lindjes;
- zgjerimi i kompensimit për kujdesin ndaj fëmijëve me dëmtime të rënda shëndetësore edhe në rast të një hospitalizimi prej të paktën katër ditësh radhazi.
Një hap drejt mbështetjes më të madhe të familjeve
Me këto ndryshime, sistemi zviceran i EO-së përshtatet më mirë me situatat e ndryshme në të cilat prindërit mund të detyrohen të mungojnë nga puna. Sidomos për familjet që përballen me hospitalizime të zgjatura, komplikime pas lindjes, humbjen e një fëmije ose probleme të rënda shëndetësore të fëmijës, ndryshimet synojnë të ofrojnë një mbështetje më të drejtë dhe më të përshtatshme me realitetin. Rregullat e reja do të hyjnë në fuqi më 1 korrik 2027, duke zgjeruar kështu numrin e prindërve dhe familjeve që mund të përfitojnë nga mbështetja e sistemit të kompensimit të të ardhurave në Zvicër, transmeton 20min.ch, përcjell helveticALforum.ch.
(Foto ilustrim nga Spitali Lindja në Prishtinë)
