Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, takoi rreth 70 përfaqësues politikë dhe të organizatave të shoqërisë civile nga Presheva, Bujanoci, Medvegja dhe Sanxhaku. Ai tha se Kosova do të vazhdojë mbështetjen për shqiptarët e këtyre trevave në arsim, shëndetësi, kulturë dhe përmes diplomacisë ndërkombëtare.
PRISHTINË – Kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, ka takuar rreth 70 përfaqësues politikë dhe të organizatave të shoqërisë civile të shqiptarëve nga Presheva, Bujanoci, Medvegja dhe Sanxhaku. Në takim është diskutuar për gjendjen e shqiptarëve në këto treva, sfidat me të cilat përballen dhe nevojën për forcimin e bashkëpunimit institucional e shoqëror.
Kurti tha se shqiptarët në Luginën e Preshevës vazhdojnë të përballen me shkelje të të drejtave të njeriut dhe me një model diskriminimi që, sipas tij, është i pranishëm në institucionet e Serbisë.
Ai përmendi si fusha problematike përfaqësimin e shqiptarëve në polici, gjykata, administratë dhe punësim, por edhe pasivizimin e adresave, përdorimin e gjuhës shqipe dhe qasjen e pabarabartë në institucionet publike.
“Për ne, Presheva, Bujanoci, Medvegja dhe Sanxhaku nuk janë çështje që diskutohen vetëm kur ka krizë. Ato janë çështje të përgjegjësisë politike, institucionale dhe kombëtare”, deklaroi Kurti.
Sipas tij, problemet me të cilat përballen shqiptarët e Luginës nuk mund të trajtohen vetëm si çështje statistikore, pasi rëndësi ka edhe mënyra se si institucionet shtetërore reagojnë ndaj tyre.
Kritika ndaj Vuçiqit
Kurti u ndal edhe te vizita e fundit e presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq, në disa vendbanime të Medvegjës, Bujanocit dhe Preshevës. Ai kritikoi gjuhën që, sipas tij, është përdorur gjatë kësaj vizite ndaj shqiptarëve dhe e lidhi atë me premtimet për punësime në Agjencinë e Sigurisë dhe Informacionit të Serbisë, BIA.
“Pikërisht, një javë më parë, kur presidenti i Serbisë, Vuçiq, vizitoi vetëm vendbanime me shumicë serbe në Medvegjë, në Bujanoc dhe në një fshat të Preshevës, duke përdorur gjuhë stigmatizuese dhe denigruese ndaj shqiptarëve, më pas u dëgjua premtimi i Vuçiqit për punësime nga BIA brenda 48 orësh”, tha Kurti.
Ai e cilësoi këtë si një kontrast të rëndë në trajtimin e shqiptarëve në institucionet publike serbe.
“Kur shqiptari kërkon punësim në institucionet publike, përballet me barriera dhe diskriminim. Kur dikush përdor gjuhë përçmuese ndaj shqiptarëve, ai trajtohet si i përshtatshëm për punësim në institucione të sigurisë”, tha kryeministri në detyrë.
Kurti tha se pikërisht për këto arsye Qeveria e Kosovës e ka ndërtuar politikën ndaj shqiptarëve të Luginës në disa drejtime, duke synuar mbështetjen e tyre si në Kosovë, ashtu edhe në vendbanimet ku jetojnë.
Mbështetje në arsim dhe shëndetësi
Sipas Kurtit, njëra nga shtyllat e politikës së Kosovës është që qytetarët nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja, kur vijnë në Kosovë, të kenë sa më pak barriera dhe të trajtohen sa më barabartë me qytetarët e Kosovës.
Në këtë kuadër, ai përmendi masat e ndërmarra në arsim, shëndetësi, licencimin e profesionistëve, specializimet, dokumentacionin dhe të drejtat profesionale.
“Kemi siguruar kujdes shëndetësor për pacientët nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja. Kemi krijuar mundësi për licencimin e profesionistëve shëndetësorë dhe këtë vit kemi bërë edhe një hap tjetër të rëndësishëm. Specialistët nga Lugina janë ndërlidhur me specialistët nga Kosova, ashtu siç kemi bërë më herët edhe me studentët”, tha ai.
Kurti përmendi edhe mundësitë e krijuara për juristët nga Lugina, të cilët, sipas tij, përmes institucioneve përkatëse në Kosovë, kanë pasur mundësi të aplikojnë për provimin e jurisprudencës dhe ushtrimin e të drejtave të tyre profesionale.
Një tjetër çështje e ngritur ishte pasivizimi i adresave. Kurti tha se institucionet e Kosovës kanë punuar për t’i mbrojtur qytetarët nga problemet që lidhen me dokumentacionin dhe adresat e banimit.
“Kemi punuar që bursat nga Ministria e Arsimit të jenë të qasshme për të gjithë studiuesit. Pra, synimi ynë është që qytetarët shqiptarë nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja, kur vijnë në Kosovë, të kenë sa më pak barriera dhe sa më shumë barazi”, tha Kurti.
Mbështetja financiare arrin në 4 milionë euro
Pjesa e dytë e politikës së Kosovës, sipas Kurtit, është krijimi i mekanizmave qendrorë që kujdesen për pozitën e shqiptarëve në vendbanimet e tyre.
Ai tha se për herë të parë është krijuar një linjë e rregullt buxhetore për mbështetjen e shqiptarëve të Luginës.
Sipas të dhënave të prezantuara nga Kurti, mbështetja financiare ka qenë 2 milionë euro në vitet 2022 dhe 2023, 3 milionë euro në vitin 2024, ndërsa ka arritur në 4 milionë euro në buxhetet e viteve 2025 dhe 2026.
Këto mjete, sipas tij, kanë mbështetur fusha të ndryshme, përfshirë arsimin, kulturën, trashëgiminë kulturore, sportin, mediat dhe organizatat e shoqërisë civile.
Kurti tha se në vitin 2022 janë mbështetur me bursa 107 studentë, ndërsa numri i bursave është rritur vazhdimisht, duke arritur në 756 bursa në vitin e kaluar.
Nga viti 2023, sipas tij, ka nisur edhe mbështetja me bursa për nxënësit e shkollave të mesme.
Mbështetja ka përfshirë gjithashtu organizata që punojnë me fëmijët me nevoja të veçanta, projekte kulturore, sportive dhe mediat në gjuhën shqipe.
Në vitin 2025, Kurti tha se janë ndarë 500 mijë euro për bashkëfinancimin e shkollave të muzikës dhe muzeut në Preshevë.
Ai përmendi edhe Memorandumin e Bashkëpunimit të nënshkruar në vitin 2022 me Këshillin Kombëtar Shqiptar, duke e cilësuar këtë si një mekanizëm institucional të bashkëpunimit.
Kosova kërkon ndërkombëtarizimin e çështjes
Një pjesë e rëndësishme e deklaratës së Kurtit iu kushtua avokimit ndërkombëtar për të drejtat e shqiptarëve në Luginën e Preshevës.
Ai tha se Kosova e ka ngritur këtë çështje në Bruksel, Uashington, Nju Jork, Parlamentin Evropian, Këshillin e Evropës dhe në qytete të tjera të rëndësishme evropiane.
Sipas tij, diskriminimi ndaj shqiptarëve duhet të dokumentohet dhe të bëhet pjesë e agjendës ndërkombëtare.
“Diskriminimi që nuk dokumentohet relativizohet. Diskriminimi që nuk ndërkombëtarizohet ngel problem lokal”, tha Kurti.
Ai theksoi se Kosova nuk dëshiron që pozita e shqiptarëve në Serbi të trajtohet vetëm si një problem i brendshëm i këtij shteti.
“Ne nuk duam që pozita e shqiptarëve në Serbi të trajtohet si një problem lokal, sepse kjo është çështje e të drejtave të njeriut, sundimit të ligjit dhe përgjegjësisë së një shteti që është kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian”, deklaroi ai.
Mbi 2.1 milionë euro transfere të bllokuara
Në takim është diskutuar edhe për fondet e bllokuara për projektet e shqiptarëve në Luginë.
Kurti tha se janë dy transfere të bllokuara: një në janar të këtij viti, në vlerë prej 304 mijë e 500 eurosh, dhe një tjetër në prill, në vlerë prej 1 milion e 837 mijë e 501 eurosh.
Në total, bëhet fjalë për më shumë se 2.1 milionë euro.
Sipas Kurtit, këto mjete lidhen me 136 projekte dhe organizata të miratuara.
Prej tyre, 78 projekte janë në fushën e artit dhe kulturës, 23 në sport, 13 në përdorimin e simboleve kombëtare, 7 organizata punojnë me fëmijët me nevoja të veçanta, ndërsa 15 aplikues janë përzgjedhur në fushën e informimit dhe mediave në gjuhën shqipe.
Gjithashtu, ai tha se janë miratuar gjashtë aplikime dhe familje për viktimat që kanë humbur prindin.
Kurti tha se rëndësia e fondeve të bllokuara nuk duhet të matet vetëm përmes shumës financiare, pasi pas këtyre projekteve janë njerëzit dhe nevojat e tyre.
“Bllokimi i mjeteve nuk mund të matet vetëm me vlerën e milionave të eurove. Dhimbja e vërtetë janë vështirësitë me të cilat përballen njerëzit”, tha ai.
Ai kërkoi që fondet të zhbllokohen, llogaria bankare e Këshillit Kombëtar Shqiptar të funksionalizohet dhe projektet e miratuara të zbatohen.
Kërkesë ndaj Bashkimit Evropian
Në përmbyllje të takimit, Kurti tha se Kosova do të vazhdojë mbështetjen ndaj shqiptarëve të Luginës përmes politikave institucionale, financiare dhe diplomatike.
Ai kërkoi nga Bashkimi Evropian që t’i kërkojë Serbisë, si vend kandidat për anëtarësim, të respektojë standardet evropiane dhe të zgjidhë problemet me të cilat përballen shqiptarët në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë.
“Qeveria e Kosovës do të vazhdojë ta mbështesë rrugën që shqiptarët të trajtohen më të barabartë me qytetarët e Kosovës kur vijnë këtu. Do të ndërtojmë mekanizma që do të mbështesin jetën e shqiptarëve aty ku ata jetojnë dhe veprojnë çdo ditë”, tha Kurti.
Ai përsëriti se çështja e shqiptarëve të Luginës do të vazhdojë të trajtohet përmes dokumentimit dhe ndërkombëtarizimit të problemeve që, sipas tij, lidhen me diskriminimin sistematik.
Në takim është diskutuar edhe për zhvillimet dhe sfidat me të cilat përballen shqiptarët në Preshevë, Bujanoc, Medvegjë dhe Sanxhak, si dhe për nevojën e mbështetjes dhe bashkëpunimit të vazhdueshëm institucional e shoqëror. Takimi, sipas Kurtit, synon të forcojë bashkëpunimin ndërmjet institucioneve të Kosovës dhe përfaqësuesve politikë e shoqërorë të shqiptarëve të këtyre trevave, duke e mbajtur çështjen e të drejtave dhe pozitës së tyre në vëmendjen institucionale dhe ndërkombëtare, transmeton rtk.
