Në një kohë kur injoranca bën zhurmë, dija vazhdon të flasë në heshtje. Një vizitë në Universitetin e Bolonjës, aty ku historia, librat dhe mendimi njerëzor bashkëjetojnë prej shekujsh.
Përgatiti: PhD. Dashnim HEBIBI
Ka vende që nuk vizitohen vetëm për t’i parë, por edhe për t’i përjetuar. Ka hapësira ku çdo hap të afron me historinë, ku çdo libër mbart një univers mendimesh dhe ku heshtja flet më shumë se mijëra fjalë. Një prej këtyre vendeve është Universiteti i Bolonjës në Itali, një nga qendrat më të rëndësishme të dijes dhe traditës akademike në Evropë. Në këtë udhëtim drejt nektarit të dijes, pata mundësinë të përjetoja nga afër atmosferën e veçantë të bibliotekës historike universitare, Biblioteca Universitaria di Bologna. Aty, mes librave, dorëshkrimeve të lashta dhe gjurmëve të historisë, njeriu kupton se dija nuk është thjesht një grumbull informacioni, por një pasuri që ndërtohet ndër breza dhe që i jep kuptim zhvillimit të shoqërisë.
Biblioteka Universitare e Bolonjës ruan një fond të pasur, me rreth 1.5 milionë vëllime, përfshirë libra të rrallë, dorëshkrime dhe dokumente me vlerë të veçantë historike e kulturore. Ajo është një dëshmi e përkushtimit të vazhdueshëm ndaj dijes dhe e rëndësisë që qytetërimet i kanë kushtuar ruajtjes së mendimit njerëzor.
Universiteti i Bolonjës, i njohur me emrin Alma Mater Studiorum, daton që nga viti 1088 dhe konsiderohet universiteti më i vjetër në botën perëndimore.
Për shekuj me radhë, ai ka qenë vendtakim i studentëve, studiuesve dhe mendjeve të ndritura, të cilët e kanë parë arsimin si rrugën më të sigurt drejt përparimit. Brenda këtij institucioni, biblioteka nuk është vetëm një hapësirë ku ruhen libra. Ajo është një dëshmi e gjallë e historisë universitare, e zhvillimit të shkencës dhe e përpjekjeve të pandërprera të njeriut për ta kuptuar botën. Arkitektura historike, sallat e leximit, koleksionet e çmuara dhe gjurmët e brezave të studentëve krijojnë një atmosferë që të fton të ndalesh, të reflektosh dhe ta vlerësosh dijen si një nga pasuritë më të mëdha të njerëzimit.
Kur dija vlerësohet pak, shoqëria rrezikon shumë
Vizita në këto hapësira historike më shtyu të reflektoj edhe për kohën në të cilën jetojmë. Një kohë me mundësi të jashtëzakonshme për informim, por edhe me një paradoks të dhimbshëm: kurrë nuk kemi pasur kaq shumë qasje në informacion dhe, megjithatë, jo gjithmonë e kemi vlerësuar dijen në masën që meriton. Sot, në një pjesë të hapësirës publike, zhurma shpesh e mund mendimin, dukja e zë vendin e përmbajtjes dhe popullariteti ngatërrohet me meritën. Njerëzit që përpiqen të ndërtojnë dije përmes studimit, hulumtimit dhe punës shumëvjeçare jo gjithmonë marrin vlerësimin që meritojnë, ndërsa sipërfaqësorja mund të shndërrohet në model suksesi.
Kjo është një prej sfidave serioze të shoqërisë sonë:
si të ndërtojmë një kulturë ku dija vlerësohet më shumë se zhurma, argumenti më shumë se paragjykimi dhe merita më shumë se dukja?
Nuk është e drejtë që mësuesi, studiuesi, shkrimtari, gazetari profesionist apo intelektuali që ia kushton jetën edukimit dhe ndriçimit të shoqërisë të mbetet në hije, ndërkohë që individë pa përgatitje të mjaftueshme fitojnë hapësirë të tepruar vetëm për shkak të zhurmës që krijojnë. Megjithatë, nuk duhet harruar se kritika ndaj injorancës nuk nënkupton përbuzjen e njerëzve. Përkundrazi, ajo duhet të jetë një thirrje për arsimim, kulturë, lexim dhe edukim të vazhdueshëm. Askush nuk lind i ditur. Dija fitohet me përpjekje, kuriozitet, përulësi intelektuale dhe gatishmëri për të mësuar edhe nga të tjerët. Injoranca bëhet veçanërisht e rrezikshme atëherë kur nuk e pranon veten, kur refuzon argumentin dhe kur e paraqet mendimin e pambështetur si të vërtetë të pakontestueshme. Një shoqëri që nuk e dëgjon shkencëtarin, nuk e respekton mësuesin dhe nuk e mbështet librin, rrezikon ta humbasë busullën e zhvillimit të saj. Prandaj, bibliotekat nuk janë luks dhe librat nuk janë relikte të së kaluarës. Ato janë pjesë e domosdoshme e së ardhmes. Janë hapësira ku njeriu mëson të dallojë faktin nga mendimi, argumentin nga manipulimi dhe dijen nga paragjykimi.
Bibliotekat janë kujtesa e qytetërimit
Në bibliotekën historike të Bolonjës, mes koleksioneve të çmuara dhe gjurmëve të shekujve, kupton se asnjë qytetërim nuk është ndërtuar vetëm mbi pasurinë materiale apo fuqinë politike. Qytetërimet kanë përparuar kur kanë investuar në arsim, shkencë, kulturë dhe mendim të lirë. Një libër i ruajtur për shekuj mund të përmbajë mendimin e një njeriu që nuk jeton më, por idetë e të cilit vazhdojnë të ndikojnë te brezat e rinj. Kjo është fuqia e dijes: ajo e kapërcen kohën, kufijtë dhe vetë jetën e autorit. Për këtë arsye, investimi në biblioteka, universitete, shkolla dhe institucione kërkimore duhet të jetë përparësi e çdo shoqërie që synon zhvillimin e qëndrueshëm. Një komb nuk mund ta ndërtojë të ardhmen vetëm me slogane, premtime dhe duartrokitje. Ai ka nevojë për njerëz të arsimuar, institucione të përgjegjshme dhe qytetarë që mendojnë në mënyrë kritike. Veçanërisht për shoqërinë shqiptare, në Shqipëri, Kosovë, në trojet tona dhe në mërgatë, kjo është një thirrje që nuk duhet të mbetet vetëm në letër. Duhet t’u japim më shumë hapësirë dijetarëve, studiuesve, mësimdhënësve dhe të rinjve që zgjedhin rrugën e shkollimit. Duhet t’i nxisim fëmijët tanë të lexojnë, të pyesin, të hulumtojnë dhe të mos kënaqen vetëm me atë që shfaqet në ekranet e telefonave. Një shoqëri që investon te libri, investon te mendja. Një familje që nxit leximin, ndërton themelet e së ardhmes së fëmijëve të saj. Një shtet që respekton dijen, krijon mundësi për zhvillim dhe përparim.
Një ditë që kaloi shpejt, por la gjurmë të thella
Sa shpejt kaloi dita! Por jo çdo ditë matet me orë. Disa ditë mbeten në kujtesë për atë që na mësojnë, për emocionet që na zgjojnë dhe për pyetjet që na lënë pas. Për mua, kjo vizitë ishte më shumë se një ndalesë në një bibliotekë historike. Ishte një bashkëbisedim simbolik me burimin e dijes, një udhëtim përmes historisë dhe një rikujtim i rëndësisë së librit në jetën e njeriut. Mes rafteve të librave dhe gjurmëve të historisë, e ndien se sa shumë kemi ende për të mësuar. Sa më shumë të lexojmë, aq më të vetëdijshëm bëhemi për kufijtë e njohurive tona. Dhe pikërisht këtu qëndron madhështia e dijes: ajo nuk na mëson vetëm të dimë më shumë, por edhe të jemi më të përulur, më të përgjegjshëm dhe më të gatshëm për ta dëgjuar tjetrin. Në një kohë kur vlerat shpesh maten me famën e çastit dhe suksesin me numrin e pëlqimeve, universitetet dhe bibliotekat historike na kujtojnë se vlera e vërtetë ndërtohet me punë, përkushtim dhe përmbajtje. Ajo nuk ka nevojë të bëjë zhurmë për të lënë gjurmë.
Dija nuk duhet të jetë mysafire në shoqërinë tonë, por themeli mbi të cilin ndërtohet e ardhmja.
Sepse një popull mund të përballojë shumë sfida, por e ka të vështirë të përparojë kur ia mbyll dyert mendimit të lirë, shkencës dhe kulturës. Le të kthehemi më shpesh te librat. Le t’i vizitojmë bibliotekat, t’i respektojmë njerëzit e dijes dhe t’u japim brezave të rinj shembullin se të mësuarit nuk përfundon me marrjen e një diplome. Dija është një udhëtim i përjetshëm. Dhe, në fund, ndoshta ky është mesazhi më i rëndësishëm që mora nga ky takim me historinë e Universitetit të Bolonjës: koha mund t’i zbehë shumë gjëra, por mendimi i thellë, fjala e shkruar dhe dija e fituar me përkushtim mund të mbijetojnë për shekuj.
Drejt nektarit të dijes – sepse në kohën e injorancës, leximi është qëndresë, mendimi kritik është guxim dhe dija mbetet drita që nuk duhet ta lejojmë të shuhet.
