Këshilli i Sigurimit i Organizatës së Kombeve të Bashkuara (OKB) mblidhet sot në Nju Jork për të diskutuar zhvillimet politike dhe të sigurisë në Kosovë, bazuar në raportin e fundit gjashtëmujor të sekretarit të përgjithshëm të OKB-së. Mbledhja pritet të përqendrohet te situata në veri, dialogu ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, të drejtat e komuniteteve joshumicë dhe e ardhmja e misionit të UNMIK-ut.
Takimi është caktuar të mbahet më 20 tetor, nga ora 15:00 sipas kohës lokale në Nju Jork, përkatësisht në orën 21:00 sipas kohës së Kosovës. Raportin, të publikuar më 30 shtator, do ta prezantojë Peter Due, përfaqësuesi special i sekretarit të përgjithshëm dhe shefi i UNMIK-ut. Dokumenti përfshin zhvillimet nga 16 marsi deri më 15 shtator 2026.
Çfarë thuhet në raportin e OKB-së për Kosovën?
Sipas raportit të sekretarit të përgjithshëm, situata e përgjithshme e sigurisë në Kosovë ka mbetur e qëndrueshme, por gjendja në veri vazhdon të jetë e brishtë. Dokumenti evidenton gjithashtu ngërçet institucionale dhe përparimin e kufizuar në zbatimin e marrëveshjeve të arritura në kuadër të dialogut Kosovë–Serbi.
Raporti trajton marrëdhëniet ndërmjet autoriteteve qendrore dhe komuniteteve joshumicë, me vëmendje të veçantë ndaj zhvillimeve në komunat veriore. Në këtë kontekst, përmenden veprimet ndaj institucioneve që funksiononin në kuadër të sistemit serb, ndërhyrjet ndaj objekteve dhe shqetësimet e ngritura lidhur me trajtimin e pjesëtarëve të komunitetit serb.
Dokumenti nënvizon rëndësinë e konsultimit me komunitetet e prekura dhe respektimit të procedurave ligjore për vendimet që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e tyre. Çështje të tilla pritet të jenë pjesë e diskutimeve të përfaqësuesve të vendeve anëtare të Këshillit të Sigurimit.
Dialogu Kosovë–Serbi, pa përparim thelbësor
Një nga temat kryesore të mbledhjes do të jetë dialogu i ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.
Sipas raportit, gjatë periudhës së shqyrtuar nuk është shënuar përparim thelbësor në zbatimin e marrëveshjeve ekzistuese. Përfaqësuesit evropianë kanë vazhduar kontaktet me të dyja palët, duke kërkuar zbatimin e zotimeve të marra në kuadër të dialogut.
Më 22 shtator, përfaqësuesja e lartë e BE-së për politikë të jashtme, Kaja Kallas, zhvilloi takime të ndara me kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, dhe presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq. Ajo rikujtoi rëndësinë e zbatimit të marrëveshjeve, veçanërisht të Marrëveshjes së Ohrit të vitit 2023, dhe theksoi se përparimi në normalizimin e marrëdhënieve duhet të ecë paralelisht me integrimin evropian.
Në këtë kuadër, pritet që në Këshillin e Sigurimit të rikthehen thirrjet për zbatimin e marrëveshjeve ekzistuese, përfshirë çështjen e Asociacionit të komunave me shumicë serbe dhe zotimet që lidhen me mosbllokimin e anëtarësimit të Kosovës në organizata ndërkombëtare.
Veriu i Kosovës, tensionet dhe institucionet serbe
Zhvillimet në veri përbëjnë një tjetër pikë të rëndësishme të raportit. Dokumenti trajton ndërhyrjet ndaj objekteve, çështjet pronësore dhe veprimet e autoriteteve të Kosovës që kanë nxitur kundërshtime nga përfaqësuesit e Serbisë dhe të komunitetit serb.
Autoritetet e Kosovës kanë argumentuar se disa nga ndërhyrjet lidhen me zbatimin e ligjit dhe çështje pronësore, ndërsa përfaqësues serbë dhe aktorë ndërkombëtarë kanë ngritur shqetësime për pasojat e tyre dhe për respektimin e procedurave ligjore.
Raporti trajton gjithashtu çështje që lidhen me funksionimin e institucioneve, trajtimin e personave të ndaluar dhe shqetësimet për respektimin e të drejtave të komuniteteve joshumicë.
Një tjetër temë e ndjeshme është ura kryesore mbi lumin Ibër në Mitrovicë dhe prania e KFOR-it në këtë zonë, në një kontekst ku siguria dhe lëvizja e lirë mbeten çështje me rëndësi për të gjitha komunitetet.
Banjska dhe fati i personave të zhdukur
Në raport dhe në diskutimet për përgjegjësinë penale e pajtimin pritet të trajtohen edhe sulmi i armatosur në Banjskë të Zveçanit, më 24 shtator 2023, si dhe çështja e personave të zhdukur gjatë luftës në Kosovë.
Dokumenti përmend zhvillimet gjyqësore lidhur me sulmin në Banjskë, ku u vra polici i Kosovës, Afrim Bunjaku. Përgjegjësia për këtë sulm dhe nevoja që personat përgjegjës të përballen me drejtësinë mbeten çështje me rëndësi në raportet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.
Sa u përket personave të zhdukur, raporti bën të ditur se deri më 15 shtator 2026, 1.579 persona vazhdonin të figuronin të zhdukur në lidhje me ngjarjet e viteve 1998–1999.
Sekretari i përgjithshëm i OKB-së u bën thirrje Prishtinës dhe Beogradit që të bashkëpunojnë për zbardhjen e fatit të tyre, duke e mbajtur procesin të përqendruar te nevojat humanitare të familjeve që presin ende përgjigje për më të dashurit e tyre.
E ardhmja e UNMIK-ut, qëndrime të ndryshme mes fuqive ndërkombëtare
Përveç situatës në terren, në mbledhjen e sotme pritet të diskutohet edhe mandati dhe e ardhmja e Misionit të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK).
Qëndrimet e vendeve anëtare të Këshillit të Sigurimit vazhdojnë të dallojnë sa i përket rolit, financimit dhe pranisë së misionit.
Shtetet e Bashkuara kanë kërkuar mbylljen e UNMIK-ut dhe kalimin e funksioneve të mbetura te institucione të tjera, ndërsa vende të tjera kanë mbështetur rishikimin e mandatit dhe rritjen e efikasitetit të tij. Rusia dhe Kina, në anën tjetër, kanë kundërshtuar shkurtimet e mëtejshme të personelit dhe financimit të misionit.
Këto dallime pritet të ndikojnë në diskutimet për të ardhmen e UNMIK-ut, i cili vazhdon të veprojë në bazë të mandatit të përcaktuar nga Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit.
Kosovën e pret një tjetër përballje diplomatike në Nju Jork
Mbledhja e sotme zhvillohet në një periudhë kur çështjet e sigurisë, funksionimit institucional dhe dialogut me Serbinë vazhdojnë të jenë pjesë e agjendës ndërkombëtare për Kosovën.
Prezantimi i raportit nga Peter Due do t’u japë anëtarëve të Këshillit të Sigurimit mundësinë të paraqesin qëndrimet e tyre për zhvillimet e fundit dhe të kërkojnë hapa konkretë për uljen e tensioneve, mbrojtjen e të drejtave të të gjitha komuniteteve dhe avancimin e dialogut.
Megjithatë, shqyrtimi i raportit nuk nënkupton domosdoshmërisht miratimin e një rezolute të re. Vëmendja do të jetë te mesazhet politike të vendeve anëtare dhe te mënyra se si ato do të vlerësojnë situatën në Kosovë, rolin e UNMIK-ut dhe perspektivën e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit./BS
