Nga PhD. Dashnim HEBIBI
Ka momente në jetën e një kombi kur fjala nuk është vetëm shprehje e mendimit, por edhe përgjegjësi morale. Ka situata kur institucionet nuk duhet të mjaftohen me vëzhgimin e ngjarjeve, por duhet të dalin përpara shoqërisë me urtësi, maturi dhe thirrje të qarta për paqe. Shqipëria po përjeton momente shqetësuese, të shoqëruara me përplasje, të lënduar, dëme materiale dhe një klimë të rënduar shoqërore. Përballë kësaj gjendjeje, pyetja ime është e drejtpërdrejtë:
Ku është zëri i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë?
Pse nuk dëgjohet një thirrje e fuqishme për ndaljen e përshkallëzimit, për mbrojtjen e jetës njerëzore dhe për rikthimin e dialogut? Pse nuk del në pah një mesazh institucional që t’u kujtojë të gjithëve se Shqipëria është shtëpia jonë e përbashkët dhe se asnjë mosmarrëveshje politike nuk mund të justifikojë rrezikimin e jetës, cenimin e dinjitetit njerëzor apo shkatërrimin e pronës publike dhe private?
Këto pyetje nuk burojnë nga dëshira për të sulmuar një institucion, por nga shqetësimi i thellë qytetar dhe intelektual për atë që po ndodh në shtetin amë. Ato janë një thirrje për përgjegjësi, reflektim dhe veprim në një kohë kur shoqëria ka nevojë për zëra që qetësojnë, bashkojnë dhe ndihmojnë në parandalimin e një përshkallëzimi edhe më të rrezikshëm.
Kur rrezikohet paqja, heshtja bëhet çështje e përgjegjësisë publike
Akademia e Shkencave është një institucion me autoritet intelektual dhe simbolik në jetën kombëtare. Roli i saj nuk kufizohet vetëm në kërkimin shkencor, botimet apo veprimtaritë akademike. Në momente të jashtëzakonshme, fjala e një institucioni të tillë mund të ndihmojë shoqërinë të ruajë arsyen, të shmangë gjuhën e urrejtjes dhe të kuptojë se përplasjet nuk janë rruga drejt zgjidhjeve të qëndrueshme. Natyrisht, Akademia nuk është institucion për zbatimin e rendit publik dhe as organ që duhet të marrë anë në konfliktet politike. Por pikërisht pavarësia e saj nga gara e përditshme politike mund t’i japë fjalës së saj një peshë të veçantë. Një thirrje për paqe, vetëpërmbajtje, respekt të ligjit dhe mbrojtje të jetës nuk do të ishte ndërhyrje partiake. Do të ishte një kontribut në shërbim të shoqërisë.
Kur ka të lënduar, kur përshkallëzohen përplasjet dhe kur dëmet materiale shtohen, nuk mjafton të presim që situata të qetësohet vetvetiu. Duhet të flasin institucionet, të veprojnë autoritetet dhe të ndërgjegjësohet shoqëria.
Akademikët, studiuesit, pedagogët dhe intelektualët kanë një rol të rëndësishëm në kultivimin e mendimit kritik dhe të përgjegjësisë qytetare. Ata mund të mos kenë në dorë vendimet e qeverisë apo veprimet e policisë, por kanë mundësinë të ndikojnë në klimën publike përmes argumentit, autoritetit moral dhe thirrjeve të përgjegjshme. Prandaj, kërkesa ime është e qartë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë të reagojë publikisht, të bëjë thirrje për ndaljen e dhunës dhe të kërkojë që të gjitha palët të veprojnë me maturi e përgjegjësi.
Kemi të lënduar dhe shkatërrime. Mos të presim tragjedinë më të madhe!
Pamjet e përplasjeve dhe raportimet nga media të shumta vendase e nderëkombëtare për persona të lënduar janë shqetësuese. Dëmet materiale dhe tensionet e krijuara rëndojnë edhe më shumë klimën shoqërore. Pas çdo personi të lënduar qëndron një njeri, një familje, një nënë, një baba, një fëmijë apo një i afërm që pret me ankth lajme për të dashurin e tij. Nuk duhet të lejojmë që numri i të lënduarve të shtohet. Nuk duhet të presim që shkatërrimet të bëhen edhe më të mëdha. Mbi të gjitha, nuk duhet të presim që dhimbjes së deritanishme t’i shtohet një humbje jete, e cila do të linte një plagë të thellë te familja e viktimës dhe te mbarë shoqëria shqiptare.
A duhet të presim një tragjedi që mund të parandalohet për të kuptuar se jeta njerëzore është mbi çdo interes tjetër?
Qeveria e gjuan fajin!
Kjo është pyetja që duhet t’i bëjmë vetes sot, pa dallime politike, pa paragjykime dhe pa e kthyer dhimbjen e njerëzve në argument për përçarje të reja. Lutemi me gjithë zemër që situata të mos përkeqësohet, që të lënduarit të marrin kujdesin e nevojshëm dhe që asnjë familje shqiptare të mos përballet me lajmin tragjik të humbjes së një njeriu të dashur. Lutemi që zemërimi të mos shndërrohet në urrejtje dhe që përplasjet të mos përfundojnë në një tragjedi të pakthyeshme. Por lutja, sado e sinqertë të jetë, duhet të shoqërohet me veprime konkrete. Nevojiten komunikim urgjent, vetëpërmbajtje, masa për mbrojtjen e qytetarëve dhe një angazhim i qartë institucional për të parandaluar përshkallëzimin.
Studentët nuk janë armiq të shtetit
Në një shoqëri demokratike, studentët kanë të drejtë të shprehin pakënaqësitë dhe të kërkojnë përgjigje për çështjet që i shqetësojnë. Protesta paqësore është një formë legjitime e pjesëmarrjes qytetare dhe një mekanizëm përmes të cilit shoqëria i kërkon llogari pushtetit. Rinia nuk duhet të shihet si kërcënim, por si pjesë e rëndësishme e së tashmes dhe së ardhmes së vendit. Studentët janë qytetarë me të drejta, aspirata dhe përgjegjësi. Zëri i tyre duhet dëgjuar, kërkesat e tyre duhet shqyrtuar seriozisht dhe shqetësimet e tyre duhet të marrin përgjigje përmes dialogut. Njëkohësisht, çdo protestë duhet të ruajë karakterin paqësor dhe të respektojë jetën, sigurinë dhe të drejtat e të tjerëve. Autoritetet shtetërore, nga ana e tyre, kanë detyrimin të veprojnë në përputhje me ligjin, të mbrojnë të drejtën e protestës dhe të garantojnë që çdo ndërhyrje të jetë e domosdoshme dhe proporcionale. Çka të duhet karrike, kur je i padëshiruar nga studentët! Nëse ka pretendime për përdorim të paligjshëm të forcës, ato duhet të hetohen në mënyrë të pavarur dhe transparente. Nëse ka shkelje nga cilado palë, ato duhet të trajtohen sipas ligjit. Vetëm përmes fakteve, përgjegjësisë dhe drejtësisë mund të rikthehet besimi.
Asnjë pushtet nuk është mbi ligjin. Asnjë interes politik nuk vlen më shumë se jeta njerëzore. Dhe asnjë mosmarrëveshje nuk duhet të na çojë drejt një tragjedie kombëtare.
Një thirrje për Akademinë, universitetet dhe intelektualët shqiptarë
Në këto momente, apeli im u drejtohet Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, universiteteve, rektorateve, profesorëve, studiuesve, shkrimtarëve dhe të gjithë intelektualëve që e ndiejnë përgjegjësinë ndaj shoqërisë.
Reagoni!
Dilni me një thirrje të përbashkët për paqe. Kërkoni ndaljen e përshkallëzimit. Bëhuni zë i arsyes dhe i përgjegjësisë qytetare. U bëni thirrje institucioneve shtetërore dhe protestuesve që të ruajnë qetësinë, të mbrojnë jetën dhe të krijojnë hapësirë për dialog. Nuk kërkoj që Akademia të mbështesë një parti apo të marrë anë në një konflikt politik. Kërkoj që të mbrojë vlera që qëndrojnë mbi politikën: jetën, paqen, dinjitetin njerëzor, të drejtën për t’u shprehur dhe përgjegjësinë institucionale. Nëse shkenca synon të ndihmojë shoqërinë përmes dijes, atëherë edhe fjala e akademikëve mund të shërbejë si një instrument reflektimi në çaste të vështira. Nëse universitetet janë hapësira të dijes dhe të mendimit kritik, atëherë zëri i tyre mund të ndihmojë në uljen e tensioneve dhe në kultivimin e dialogut. Edhe pse studendët janë në shesh. Ndonjëherë, një deklaratë e përgjegjshme nuk i zgjidh të gjitha problemet. Por ajo mund të ndihmojë në krijimin e një klime më të përshtatshme për zgjidhje. Një thirrje e përbashkët nga institucionet akademike mund t’u kujtojë të gjitha palëve se pas debateve politike qëndrojnë njerëz, familje dhe një shoqëri që nuk duhet të lejohet të rrëshqasë drejt një tragjedie. Pushtetet ndryshojnë, mandatet përfundojnë dhe qeveritë vijnë e shkojnë. Por plagët e shkaktuara nga dhuna dhe humbjet e jetëve njerëzore nuk zhduken me ndërrimin e pushteteve. Ato mbeten në kujtesën e familjeve dhe të shoqërisë. Prandaj, përgjegjësia e sotme është të mos lejojmë që situata të përkeqësohet. Është koha që autoritetet të tregojnë maturi, protestuesit të ruajnë paqen dhe institucionet me autoritet publik e intelektual të ndihmojnë në uljen e tensioneve.
Reagoni sot, që nesër të mos vajtojmë!
Akademia e Shkencave e Shqipërisë, ky është një apel publik që buron nga shqetësimi qytetar dhe nga përgjegjësia ndaj vendit. Ku është zëri juaj në këto momente? Pse të mos dëgjohet një thirrje e qartë për paqe, dialog dhe mbrojtje të jetës njerëzore? Pse të mos bashkohen zërat e dijes dhe të arsyes për t’i kujtuar shoqërisë se asnjë përplasje nuk është më e rëndësishme se jeta e një njeriu? Nuk është koha për heshtje të panevojshme. Është koha për përgjegjësi. Nuk është koha për të thelluar ndasitë. Është koha për të parandaluar të keqen. Nuk është koha të presim një tragjedi tjetër për të kuptuar rëndësinë e paqes.
Reagoni sot, përpara se të jetë tepër vonë!
Kemi të lënduar. Kemi dëme materiale. Kemi familje të shqetësuara dhe një shoqëri që ka nevojë për qetësi. Mos të lejojmë që kësaj dhimbjeje t’i shtohet edhe humbja e jetëve njerëzore. Lutemi që kjo të mos ndodhë kurrë.
Mos të presim të keqen më të madhe për të reaguar. Reagoni tani, për paqen, për rininë dhe për Shqipërinë!
