Luksemburg/Prishtinë – Komisionerja evropiane për Zgjerim, Marta Kos, ka kritikuar ndryshimet e miratuara në Kuvendin e Kosovës për Ligjin mbi Dhomat e Specializuara, duke i cilësuar ato si të papranueshme dhe në kundërshtim me detyrimet e vendit ndaj Bashkimit Evropian.
Duke folur para takimit të ministrave të Jashtëm të BE-së në Luksemburg, më 12 tetor, Kos theksoi se ndryshimi i rregullave ligjore gjatë zhvillimit të proceseve gjyqësore ngre shqetësime serioze për respektimin e sundimit të ligjit dhe pavarësinë e drejtësisë.
“Dua të jem e qartë se ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara në Kosovë bien ndesh me detyrimet themelore të Kosovës ndaj BE-së. Kjo është e papranueshme”, deklaroi Kos.
Ajo paralajmëroi se vendet që synojnë anëtarësimin në Bashkimin Evropian duhet të dëshmojnë përkushtim ndaj standardeve demokratike dhe sundimit të ligjit, duke theksuar se çdo hap prapa mund të ndikojë në perspektivën e tyre evropiane.
“Zgjerimi evropian po ecën përpara. Nëse vendet kandidate bëjnë hapa prapa, ato nuk janë në rrugën e duhur dhe nuk do të mund të bëhen anëtare të BE-së”, u shpreh komisionerja evropiane.
Ndryshimet në Ligjin për Specialen shkaktojnë reagime
Deklaratat e Kos vijnë pas miratimit nga Kuvendi i Kosovës të ndryshimeve në Ligjin për Dhomat e Specializuara, të njohura si Gjykata Speciale, të cilat u propozuan nga Partia Demokratike e Kosovës.
Ndryshimet synojnë të kufizojnë juridiksionin e kësaj gjykate, duke përcaktuar kufizime në periudhën kohore dhe kategoritë e veprave penale që mund të trajtohen prej saj. Ndër dispozitat e propozuara përfshihen ulja e dënimit maksimal me burgim në 15 vjet, mundësia e ankimimit në Gjykatën Supreme të Kosovës dhe vuajtja e dënimeve në territorin e vendit.
Nisma erdhi vetëm pesë ditë pas aktgjykimit të 16 shtatorit, kur Dhomat e Specializuara dënuan ish-presidentin Hashim Thaçi dhe ish-udhëheqësit e tjerë të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Kadri Veselin, Jakup Krasniqin dhe Rexhep Selimin, me gjithsej 81 vjet burgim për krime lufte. Të katër të akuzuarit ishin deklaruar të pafajshëm gjatë procesit gjyqësor.
Ndryshimet ligjore kanë nxitur debat politik dhe institucional, veçanërisht për ndikimin që ato mund të kenë në mandatin dhe pavarësinë e Dhomave të Specializuara.
BE-ja kërkon respektimin e pavarësisë së gjykatës
Më 8 tetor, Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm kishte shprehur shqetësim lidhur me ndryshimet ligjore, duke theksuar se ato bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës.
Bashkimi Evropian rikujtoi se Dhomat e Specializuara janë institucion i pavarur gjyqësor, i themeluar përmes vendimeve të Kuvendit të Kosovës në vitet 2014 dhe 2015, dhe se mandati i tyre duhet të respektohet plotësisht.
Në qëndrimin e saj, BE-ja i bëri thirrje Kosovës të respektojë detyrimet ndërkombëtare, të garantojë pavarësinë e drejtësisë dhe të sigurojë drejtësi për viktimat dhe familjet e tyre, si dhe mbrojtje për dëshmitarët.
Shqetësime të ngjashme ka shprehur edhe Ambasada e Gjermanisë në Prishtinë, duke theksuar se pavarësia e Dhomave të Specializuara nuk duhet të cenohet.
Në anën tjetër, PDK-ja ka kundërshtuar vlerësimin e BE-së. Deputeti i kësaj partie, Përparim Gruda, ka deklaruar se ndryshimet nuk shkelin detyrimet ndërkombëtare të Kosovës. Sipas tij, qëllimi i nismës nuk është mbyllja e gjykatës, por kufizimi i mandatit të saj në përputhje me atë që kjo parti e konsideron si qëllimin fillestar të themelimit.
Ndërkohë, kryeministri Albin Kurti i kishte cilësuar ndryshimet si të ngutshme dhe jo mjaftueshëm të analizuara, ndonëse Lëvizja Vetëvendosje i mbështeti ato gjatë shqyrtimit në Kuvend.
Përplasjet me Brukselin mund të ndikojnë në rrugën evropiane të Kosovës
Qëndrimi i fundit i Komisionit Evropian shton një tjetër çështje mospajtimi ndërmjet Prishtinës dhe Brukselit, në një kohë kur Kosova vazhdon të synojë afrimin me Bashkimin Evropian.
Kosova aplikoi për anëtarësim në BE në dhjetor të vitit 2022, por ende nuk ka marrë statusin e vendit kandidat, duke mbetur prapa vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor në këtë proces.
Përparimi drejt integrimit evropian lidhet ngushtë me reformat në sundimin e ligjit, funksionimin e institucioneve demokratike, mbrojtjen e të drejtave themelore dhe normalizimin e marrëdhënieve me Serbinë. Një faktor tjetër që ndikon në perspektivën evropiane të Kosovës është mosnjohja e pavarësisë së saj nga pesë shtete anëtare të BE-së: Spanja, Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Qiproja. Dhomat e Specializuara, të cilat janë pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, por funksionojnë në Hagë me gjyqtarë dhe prokurorë ndërkombëtarë, u krijuan për të trajtuar pretendimet për krime të kryera gjatë dhe pas luftës së viteve 1998-1999. Në këtë kontekst, përplasja rreth ndryshimeve ligjore pritet të mbetet një çështje e ndjeshme në marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Bashkimit Evropian, veçanërisht sa i përket respektimit të detyrimeve ndërkombëtare dhe standardeve të sundimit të ligjit./REL, transmeton rtsh.
