Opinion nga PhD Dashnim Hebibi
Ka dije që mësohet në auditorë, dije që fitohet në biblioteka dhe dije që kërkon vite të tëra studimi. Por ekziston edhe një formë tjetër e dijes, ndoshta më e vështira për t’u fituar: dija që lind nga përvoja e jetës. Ajo nuk ka gjithmonë diploma. Nuk ka gjithmonë tituj. Nuk vjen e sistemuar në kapituj e nënkapituj. Ajo vjen përmes plagëve, sakrificave, gabimeve, fitoreve, humbjeve, zhgënjimeve dhe ringritjeve. Është dija e njerëzve që kanë jetuar. Dhe sa më shumë kalojnë vitet, aq më shumë bindem se një shoqëri që nuk di të dëgjojë njerëzit e saj me përvojë, rrezikon të humbasë një pjesë të vetvetes. Unë lexoj dhe studioj shumë. Kam pasur gjithmonë interes për mendimet e dijetarëve, filozofëve, studiuesve dhe autorëve të ndryshëm. I krahasoj, i analizoj dhe përpiqem të nxjerr prej tyre atë që mund t’i shërbejë mendimit tim. Por gjatë rrugëtimit tim kam kuptuar edhe diçka tjetër: njeriu duhet t’i ruajë edhe mendimet që lindin nga përvoja e tij. I ruaj mendimet e mia. Jo sepse besoj se çdo mendim imi është i pagabueshëm, por sepse ato janë produkt i një rruge të jetuar. Janë mendime të kaluara nëpër realitetin tim, nëpër ngritje dhe zbritje, nëpër momente gëzimi e vështirësie.
Një mendim i lindur nga jeta ka një peshë që nuk mund të matet vetëm me numrin e faqeve që ka lexuar njeriu.
Këtë filozofi të dijes së jetuar e gjej shpesh në bisedat me dajë Qemal Musliun. Jurist me profesion, ish-kryetar i Shoqatës “Atdheu” në Zvicër, veprimtar i pandalshëm i kauzës sonë kombëtare, poet dhe publicist, ai është një nga ata njerëz që nuk mund të maten vetëm me profesionin apo me një funksion që kanë mbajtur.
Diapazoni i tij është shumë më i gjerë se një titull.
Është një bibliotekë e gjallë e përvojës. Sa herë që bisedoj me të, më ndodh diçka e bukur: nis një bisedë dhe përfundoj duke marrë me vete disa mendime që më duhen jo vetëm për atë ditë, por edhe për ditët që vijnë. Ndoshta kjo është një nga format më të larta të edukimit: kur një njeri nuk të mëson duke të mbajtur ligjëratë, por duke të treguar, përmes përvojës së tij, se si duhet ta shohësh jetën.
NE PO HUMBIM NJË PASURI QË NUK RIKRIJOHET
Jetojmë në një epokë ku informacioni është pothuajse i pafund. Me një telefon mund të lexojmë libra, të dëgjojmë profesorë nga universitetet më të njohura të botës, të kërkojmë dokumente, të analizojmë të dhëna dhe të komunikojmë në sekonda. Por informacioni nuk është domosdoshmërisht urtësi.
Informacioni mund të shkarkohet. Përvoja duhet jetuar.
Dhe këtu qëndron vlera e gjeneratave seniore.Ata bartin një kapital që nuk mund të prodhohet artificialisht: kujtesën. Ata e dinë se çfarë ka ndodhur. E dinë se çfarë është provuar. E dinë se cilat rrugë kanë çuar në sukses dhe cilat në dështim. Prandaj, t’i konsiderosh ata thjesht si “brezi i kaluar” është një gabim intelektual dhe shoqëror. Ata janë arkivi i gjallë i shoqërisë. Dhe arkivat, nëse nuk ruhen, humbin.
KOMBI QË NUK E RESPEKTON KUJTESËN, RREZIKON TË HUMBË ORIENTIMIN
Për ne shqiptarët, kjo çështje ka edhe një dimension tjetër. Gjeneratat që na paraprinë kanë kaluar nëpër periudha të vështira. Kanë bartur peshën e emigrimit, të mërgimit, të përpjekjeve politike, kulturore e kombëtare. Në diasporë, shumë prej tyre kanë punuar për ta ruajtur gjuhën, kulturën, identitetin dhe dinjitetin shqiptar. Ata kanë qenë ambasadorë të heshtur të kombit. Në shumë raste, para se të kishim institucione të fuqishme, media të shumta, rrjete sociale dhe mundësi komunikimi global, ishin pikërisht ata që flisnin për shqiptarët, organizoheshin, mblidhnin njerëzit dhe ndërtonin ura me shoqëritë ku jetonin. Ata e krijuan një pjesë të imazhit tonë.Prandaj, respekti ndaj tyre nuk është thjesht respekt ndaj moshës.Është respekt ndaj kontributit historik.
DUHET TË NDËRTOJMË NJË URË MES BREZAVE
Të rinjtë nuk duhet t’i shohin gjeneratat seniore si një kapitull të mbyllur.Dhe gjeneratat seniore nuk duhet ta shohin rininë vetëm si një brez që “nuk di”.Të dyja palët kanë nevojë për njëra-tjetrën.Rinia sjell energjinë, teknologjinë dhe guximin për të eksperimentuar.Gjeneratat seniore sjellin kujtesën, maturinë dhe filtrin e përvojës.Kur energjia takohet me urtësinë, lind progresi.Kjo duhet të jetë filozofia jonë shoqërore.
Jo përplasje brezash.
Por dialog brezash.
Jo harrim.
Por transmetim.
Jo heshtje.
Por dëgjim.
Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse çdo takim me njerëz si Qemal Musliu ka për mua një vlerë të veçantë.Sepse në një botë ku njerëzit përpiqen vazhdimisht të flasin më shumë, unë kam mësuar të vlerësoj edhe njeriun që të bën të mendosh më shumë.Kjo është një dhunti.Dhe kjo dhunti duhet të ruhet.Sepse një ditë, kur këta njerëz të mos jenë më mes nesh, do ta kuptojmë se nuk kemi humbur vetëm një person.Kemi humbur një bibliotekë të tërë. Prandaj, t’i duam gjeneratat seniore.
T’i kemi pranë.
T’i respektojmë.
T’i pyesim.
T’i dëgjojmë.
T’i dokumentojmë.
Sepse koha e tyre nuk është thjesht histori. Është themeli mbi të cilin ne po ndërtojmë të ardhmen. Dhe në fund, ndoshta ekziston një e vërtetë e thjeshtë që duhet ta mësojmë para se të jetë vonë: Mos kërko gjithmonë një profesor për të të mësuar jetën. Ndonjëherë mjafton të ulesh pranë një njeriu që e ka jetuar atë. Sepse ka njerëz që kanë shkruar libra. Ka njerëz që kanë lexuar libra. Por ka edhe njerëz që janë bërë vetë libra të gjallë. Dhe këta libra nuk duhet t’i lëmë të heshtin.
