Botimi “Monedhat përkujtimore shqiptare” nuk është thjesht një katalog numizmatik, por një dokumentacion me vlerë që vjen në kujtim të një përvjetori historik: 100-vjetorit të Bankës së Shqipërisë (1925-2025).
Në një intervistë për emisionin “Në Radio” me Andri Xhahun në Radio Tirana, autorja Shpresa Lubonja shpalos vlerat e botimit të saj më të fundit. Me një përvojë mbi 30-vjeçare si ekonomiste në Bankën e Shqipërisë, vjen sot në rolin e një “arkeologeje” të trashëgimisë sonë monetare.
Për Lubonjën, monedha kapërcen funksionin e thjeshtë si mjet këmbimi. Ajo e konsideron atë si një dëshmi të gravuar që mbart art, histori dhe identitet kombëtar.
Megjithëse fillimisht për një grup të ngushtë interesi, sot këto monedha po kërkohen masivisht si objekte dhurate me vlerë të lartë.
Një pikë kyçe e botimit është dokumentimi i monedhës së parë të Bankës Kombëtare të Shqipërisë, prerja 20 Franga Ari. Kjo monedhë nuk ishte thjesht një objekt koleksioni, por kishte kurs ligjor dhe u emetua në kuadër të atij që njihet si Pakti i Miqësisë Itali-Shqipëri (Pakti i Tiranës).
“Vendosja e portretit të Skënderbeut në njërën anë dhe Luanit me fletë (të Venedikut) në anën tjetër të monedhës e bën atë të flasë shumë për rëndësinë e atij pakti,” shpjegon Lubonja.
Kjo prerje dëshmon periudhën kur Banka sapo ishte krijuar me kapitale të përbashkëta shqiptaro-italiane, duke gërshetuar figurën e heroit tonë kombëtar me simbolet e fuqisë së kohës.
Gjatë bisedës, u veçuan disa nga monedhat më ikonike që kanë përfaqësuar Shqipërinë në arena ndërkombëtare. 42-vjetori i Hekurudhës së Parë Shqiptare (1988), një monedhë argjendi që paraqet trenin duke dalë nga një tunel i depërtueshëm. Një detaj artistik i rrallë që i dha asaj vlerësim të lartë. Po kështu dhe Lojërat Olimpike të Barcelonës (1991-1992), një set inovativ që u vlerësua për anën artistike. “Është një set i veçantë sepse janë monedha që inkorporohen te njëra-tjetra, hapen si dy monedha dhe kur mbyllen, në njërën anë kanë stemën e Republikës dhe në anën tjetër një anije. Në brendësi janë dy kalorës”.
Për koleksionistët, Lubonja zbuloi shifra marramendëse që arrijnë disa prerje të rralla, sidomos “provat” e viteve 1987-1988. Monedha e vitit 1987 mund të arrijë vlerën e 70,000 dollarëve. Provat me tirazh 5 copë kapin vlerën e 43,000 dollarëve, për shkak se janë të rralla dhe të peshës në ar.
Një hapësirë të veçantë në libër dhe në bisedë i dedikohet Shën Terezës. Përpjekjet për të gdhendur portretin e saj në monedhë nisën që në vitin 1996, por hasën në një pengesë modeste nga vetë ajo.
“Në libër kam sjellë edhe një letër të Nënë Terezës me shkrimin e saj ku fillimisht ajo nuk donte që portreti i saj të ishte në një gjë materiale me vlerë.” Vetëm në vitin 2012, pasi u kaluan të gjitha pengesat ligjore dhe etike, u arrit të shtypej monedha e artë dedikuar saj. Ky botim është një gur themeli për këdo që dëshiron të njohë Shqipërinë përmes “historisë së vogël me peshë të madhe” që mbartin monedhat tona përkujtimore, transmeton rtsh.
