Nga Dashnim HEBIBI
Ka udhëtime që nuk maten me kilometra, por me mallin që mbart zemra. Ka kthime që nuk bëhen për të parë një vend, por për të prekur rrënjët e jetës. Dhe ka përqafime që, brenda pak sekondash, ta japin forcën për të përballuar muaj të tërë largësie. Një i tillë është përqafimi i nënës, ajo ngrohtësi që as vitet, as gurbeti dhe as vështirësitë e jetës nuk mund ta zëvendësojnë. Për atdhetarin dhe bamirësin Zeqë Gashi, kryetar i Ansamblit Kulturor Shqiptar „Trojet“, me qendër në Winterthur të Zvicrës, rruga drejt Kosovës është shumë më tepër sesa një udhëtim drejt vendlindjes. Është kthim te vetvetja, te kujtimet, te fëmijëria dhe te njerëzit që ia mbajnë zemrën të lidhur me Mramorin. Por, mbi të gjitha, është rrugë drejt nënës së tij, Remzies, përqafimi i së cilës ia mbush shpirtin me energji dhe ia bën jetën të duket më të gjatë, më të bukur e më kuptimplotë. Edhe këtë fundjavë, Zeqa ndodhet në Kosovë, në Mramorin e tij të dashur. Ka shkuar për t’i takuar vëllezërit, për t’u çmallur me familjen dhe për të përqafuar nënën. Sepse, pavarësisht se sa larg e ndërton njeriu jetën, ekziston gjithmonë një prag ku zemra dëshiron të kthehet. Për Zeqën, ai prag është shtëpia e nënës.
Ka njerëz që flasin për dashurinë ndaj prindërve, por ka edhe të tillë që e dëshmojnë atë me vepra. Zeqë Gashi është njëri prej tyre.
Ai jeton dhe vepron në Zvicër, larg vendlindjes, por lidhja e tij me Mramorin është e veçantë, e thellë dhe e vështirë për t’u shpjeguar me fjalë. Sikur çdo frymëmarrje e tij të ruante një grimë të ajrit të vendlindjes, një kujtim nga rrugët ku u rrit dhe një mall që nuk shuhet kurrë. Në jetën e tij ka përgjegjësi, angazhime dhe përkushtime të shumta. Si kryetar i Ansamblit „Trojet“, ai kontribuon në ruajtjen dhe përcjelljen e kulturës shqiptare ndër breza. Është atdhetar dhe bamirës, njeri që e mban të gjallë lidhjen me kombin dhe traditën. Por, përtej çdo angazhimi publik, qëndron një dashuri e heshtur, e madhe dhe e pazëvendësueshme: dashuria për nënën.
Duke folur për të, Zeqa shprehet me sinqeritetin e një biri që e ndien thellë peshën e largësisë:
„Sa herë që rri me nënën, më mbushet shpirti me energji dhe më duket sikur jeta më shtohet. Kështu, gurbeti na e mori një pjesë të jetës, por kurrë nuk na shkëputi nga familjarët. I kam edhe vëllezërit e mi me familjet e tyre, të cilët kujdesen shumë për nënën. Secili përmbushet në mënyrën e vet, por unë ndihem më pak i përmbushur, sepse fizikisht jam më pak pranë saj. Shpirtërisht, megjithatë, jam me të në çdo moment. Nuk ka si nëna! Pleqëria e ka bërë të vetën, por duart e saj vazhdojnë të jenë të ëmbla, ndërsa sytë e saj ruajnë aq shumë dëshira: që ne, fëmijët e saj, të jemi mirë dhe gjithmonë më mirë.“ Sa shumë dashuri fshihet në këto fjalë! Sa shumë mërgimtarë do ta gjenin veten në këtë rrëfim! Është ndjenja e atij njeriu që, edhe pse jeton larg, e bart nënën me vete në çdo ditë të jetës. Është malli që nuk matet me telefonata, por me dëshirën për të qenë fizikisht pranë saj, për t’ia mbajtur dorën, për t’ia parë sytë dhe për t’ia dëgjuar zërin pa ndërmjetësimin e një ekrani. Sepse njeriu mund të ndërtojë shtëpi, të krijojë familje, të bëhet prind e gjysh, por brenda tij mbetet gjithmonë ai fëmija që kërkon ngrohtësinë e nënës.
GURBETI MUND TË NA LARGOJË NGA SHTËPIA, POR NUK DUHET TË NA LARGOJË NGA ZEMRA E NËNËS!
Zeqa e di mirë çfarë do të thotë të jetosh mes dy botëve: në njërën anë, jeta dhe përgjegjësitë në Zvicër; në anën tjetër, rrënjët, kujtimet dhe familja në Kosovë. Ai është edhe gjysh, ka familjen dhe angazhimet e veta, por shpirti vazhdon t’i kthehet Mramorit. Atje ku e pret nëna, atje ku një përqafim e bën të harrojë lodhjen e rrugës dhe atje ku zemra gjen një qetësi që nuk mund ta blejë asnjë pasuri. Ai nuk e fsheh se do të dëshironte të ishte më shumë pranë nënës. Edhe pse vëllezërit e tij dhe familjet e tyre kujdesen për të, zemra e një biri ka dëshirat e veta. Njeriu mund të jetë mirënjohës për kujdesin e të tjerëve dhe njëkohësisht të ndiejë mall e keqardhje që nuk mund të jetë çdo ditë aty. Kjo nuk është dobësi. Është dashuri. Është ndërgjegjja e një biri që e di se koha nuk pret dhe se vitet e prindërve janë një pasuri që duhet çmuar sa jemi ende në kohë.
Babai që jeton në kujtesë, nëna që e pret me mall
Zeqë Gashi e ka humbur babanë para disa vitesh. Por kujtimi për të nuk është shuar. Ai e kujton shpesh dhe mundohet të veprojë sipas edukatës, vlerave dhe mësimeve që i ka lënë i ati. Kështu vazhdon jeta e prindërve edhe pasi ata largohen nga kjo botë: në karakterin e fëmijëve, në sjelljen e tyre, në fjalët që thonë, në mënyrën se si i trajtojnë njerëzit dhe në dashurinë që ua përcjellin brezave të ardhshëm. Një baba i mirë nuk largohet plotësisht kur mbyll sytë. Ai mbetet në ndërgjegjen e birit, në këshillat që i kujtohen në çaste të vështira dhe në vlerat që bëhen udhërrëfyes gjatë jetës. E sot, përderisa babai jeton në kujtimet e tij, nëna Remzie është ende aty, me duart e saj të ëmbla, me sytë që shprehin dëshira të pafundme për fëmijët dhe me atë dashuri që nuk njeh moshë. Pleqëria mund t’ia ketë ndryshuar hapat, mund t’ia ketë lodhur trupin dhe mund t’ia ketë ngadalësuar ditët, por nuk ia ka ndryshuar zemrën. Nëna vazhdon të dëshirojë të njëjtën gjë që ka dëshiruar gjithmonë: që fëmijët e saj të jenë mirë. Sa e thjeshtë duket kjo dëshirë dhe sa e madhe është në të vërtetë! Nënat nuk kërkojnë domosdoshmërisht pasuri, dhurata të shtrenjta apo fjalime të bukura. Shpesh duan vetëm t’i shohin fëmijët pranë, t’i dëgjojnë duke folur, t’i pyesin për hallet e tyre dhe të marrin një përgjigje që ua qetëson shpirtin: „Nënë, jemi mirë!“ Për to, kjo përgjigje është një botë e tërë.
Mos i ruani lulet për varrin, dhurojani dashurinë sa janë gjallë!
Rrëfimi i Zeqë Gashit është më shumë se një histori familjare. Është një mesazh për të gjithë ne, veçanërisht për ata që jetojnë në mërgim dhe që, për shkak të punës, përgjegjësive e largësisë, nuk arrijnë të jenë aq shpesh pranë prindërve. Ai na kujton se prindërit duhet t’i duam sa janë gjallë, t’i nderojmë sa i kemi pranë dhe t’ua dëshmojmë dashurinë me vepra, jo vetëm me fjalë. Nuk mjafton të jemi të përlotur kur ata nuk janë më. Nuk mjafton t’u çojmë lule te varri, të shkruajmë fjalë të bukura në përvjetorë dhe të tregojmë sa shumë i kemi dashur, kur nuk mund t’i dëgjojnë më fjalët tona. Lulet mbi varr janë një shenjë kujtimi, por ato nuk e zëvendësojnë një përqafim të dhënë në kohë. Lotët pas humbjes janë njerëzorë, por nuk e kthejnë kohën pas. Dhe pendimi, sado i thellë të jetë, nuk mund ta rikthejë një ditë të humbur me nënën. Prandaj, nëse e kemi nënën gjallë, le të mos e shtyjmë vizitën për nesër. Nëse e kemi babanë pranë, le të mos presim ndonjë rast të veçantë për ta përqafuar. Nëse jemi larg, le t’i telefonojmë, t’i dëgjojmë dhe t’ua bëjmë të ditur se, edhe mes mijëra kilometrave, ata mbeten pjesë e pandashme e jetës sonë. Ndonjëherë, një telefonatë prej pesë minutash mund t’ia zbukurojë ditën një nëne. Një vizitë e papritur mund t’ia kthejë buzëqeshjen. Një përqafim mund t’ia largojë për pak çaste vetminë. Dhe ne, pa e kuptuar, marrim prej tyre diçka edhe më të madhe: bekimin, qetësinë dhe ndjenjën se ende kemi një vend ku jemi të dashur pa kushte. Zeqë Gashi na e dëshmon këtë me shembullin e vet. Ai nuk pret që dashuria për nënën të shprehet vetëm me fjalë. Ai merr rrugën, përballon largësinë dhe shkon në Mramor, sepse e di se koha me nënën është e çmuar dhe se asnjë sukses nuk mund ta zëvendësojë praninë e saj.
Mramori, vendlindja ku zemra kthehet gjithmonë
Për Zeqën, Mramori nuk është vetëm vendlindje. Është një pjesë e identitetit të tij, një copë e jetës që nuk e ka marrë me vete në valixhe, por e ka ruajtur thellë në shpirt. Atje e pret historia e familjes, kujtimet e fëmijërisë, kujtimi i babait dhe prania e nënës. Atje çdo rrugë ka një domethënie dhe çdo kthim i jep kuptim mallit të grumbulluar gjatë ditëve të gurbetit. Mund të jetojë në Zvicër, të punojë e të kontribuojë për kulturën shqiptare, por rrënjët nuk i ka harruar. Përkundrazi, duket sikur sa më shumë kalojnë vitet, aq më e çmuar bëhet për të lidhja me vendlindjen. Kjo është një ndjenjë që e njohin shumë shqiptarë të mërguar. Ne kemi mësuar të jetojmë larg, të punojmë, të krijojmë familje dhe të ndërtojmë të ardhmen në vende të tjera. Por kemi edhe një mall që nuk shërohet plotësisht: mallin për shtëpinë, për prindërit dhe për atë derë ku dikur hynim si fëmijë e ku ende dëshirojmë të kthehemi me të njëjtën dashuri. Zeqa na kujton se atdhedashuria nuk shprehet vetëm në fjalime, në aktivitete kulturore apo në manifestime kombëtare. Ajo shfaqet edhe në respektin për familjen, në ruajtjen e kujtimeve dhe në kujdesin ndaj prindërve. Sepse kush i nderon rrënjët e veta, e kupton më mirë edhe vlerën e atdheut.
Një mesazh për brezat që vijnë
Si gjysh, Zeqë Gashi ka edhe një përgjegjësi të bukur: t’u lërë pasardhësve shembullin e një njeriu që nuk i harron rrënjët e veta. Fëmijët dhe nipërit nuk mësojnë vetëm nga ajo që u themi. Ata mësojnë edhe nga ajo që na shohin duke bërë. Kur shohin gjyshin e tyre të marrë rrugën për ta përqafuar nënën, kuptojnë se respekti për prindërit nuk është një fjalë që thuhet vetëm në festa, por një vlerë që jetohet çdo ditë. Kjo është një trashëgimi që nuk plaket. Një mësim që kalon nga një brez te tjetri dhe që e mban familjen të bashkuar edhe kur jeta i shpërndan njerëzit në vende të ndryshme të botës. Ndoshta, shumë vite më vonë, edhe ata do ta kujtojnë këtë shembull dhe do ta kuptojnë se përse gjyshi i tyre udhëtonte drejt Mramorit, përse sytë i ndriçonin kur fliste për nënën dhe përse, pas çdo vizite, kthehej në Zvicër me shpirtin më të qetë. Sepse disa udhëtime nuk bëhen për të mbërritur diku. Bëhen për të mos humbur atë që kemi më të shtrenjtë.
Në fund, për nënën fjalët gjithmonë janë pak
Duke e parë shembullin e Zeqë Gashit, njeriu kupton se dashuria për nënën nuk ka nevojë për shumë dëshmi, por ka nevojë për kohë, prani dhe përkushtim. Nëna mund të plaket, por për fëmijën mbetet e njëjta dorë që ia fshinte lotët. Mund të dobësohet, por për të mbetet ajo që dikur e mbante në krahë. Mund të flasë më pak, por çdo fjalë e saj vazhdon të ketë një peshë që askush tjetër nuk mund ta marrë. Dhe kur ajo nuk është më, njeriu e kupton se sa shumë gjëra të vogla përbënin lumturinë e tij: një pyetje e zakonshme, një buzëqeshje, një dorë mbi kokë, një lutje e thënë në heshtje. Prandaj, le të mos presim humbjen për ta kuptuar vlerën e pranisë. Le të mos presim heshtjen e përjetshme për ta kujtuar zërin. Le të mos presim që duart e nënës të pushojnë së lëvizuri për të kuptuar se sa të ëmbla ishin.
Zeqë Gashi, me dashurinë për nënën Remzie dhe me kthimet e tij në Mramor, na kujton një nga të vërtetat më të mëdha të jetës: njeriu mund të ketë shumëçka në këtë botë, por asgjë nuk e zëvendëson nënën.
U bëfshin të gjithë prindërit me jetë të gjatë, shëndet dhe gëzime pranë fëmijëve të tyre! E ata që i kanë humbur, qofshin të bekuar me kujtimet, edukatën dhe vlerat që ua kanë lënë pas. Sepse njeriu që e nderon nënën, nderon rrënjët e veta. Ai që kujdeset për të sa është gjallë, ia dëshmon dashurinë në mënyrën më të bukur. Dhe, sado të shkruash për nënën, prapë të duket sikur je vetëm në fillim të shkrimit. Sepse fjalët kanë fund, por dashuria për nënën nuk ka. Në fund, pas gjithë rrëfimeve, kujtimeve dhe lotëve, mbetet një fjali që e kupton çdo njeri, në çdo gjuhë dhe në çdo cep të botës:
NUK KA SI NËNA!
Nënat duhen sot. Nënat duhen sa janë gjallë. Nënat duhen me vepra, me përqafime, me vizita dhe me kohën që ua kushtojmë.
Mos ua lini lulet vetëm varreve. Dhurojuni prindërve dashurinë tuaj sa janë ende mes nesh!
