Për vite me radhë, Turqia ishte destinacioni im i preferuar për dimrat e gjatë, me diellin e butë, ushqimin e lirë dhe vendpushimet e qeta. Por me rritjen e çmimeve, vendosa të kërkoj një alternativë më të përballueshme.
Këtë herë, udhëtimi më çoi në Shqipëri – një vend që dikur ishte i izoluar, por sot po shndërrohet në një destinacion tërheqës, ku historia e pasur, mikpritja dhe çmimet e ulëta bashkohen për të krijuar një përvojë unike. Nga rrugët me kalldrëm të Beratit, tek Tirana moderne dhe plazhet e Adriatikut, Shqipëria më ofroi një dimër ndryshe, më autentik dhe më të gjallë se sa e kisha imagjinuar.
Ndërsa drita e hënës shkëlqente mbi rrugët me kalldrëm dhe shtëpitë osmane të Beratit, qytetit të Një mbi një dritareve të Shqipërisë, i cili është i listuar në UNESCO, unë sigurova një tavolinë në Mbrica, një restorant tradicional pranë kështjellës bizantine, dhe porosita gjysmë duzine mezesh: fërgesë me djathë pikant, byrek të mbushur me spinaq , ëmbëlsira, tavë qengji Tavë kosi … Çmimi për këtë gosti të shijshme ishte përafërsisht 9 paund.
Shtëpitë historike osmane mbushin lagjet Goricë dhe Mangalem në Berat të Shqipërisë, me ura mbi lumin Osum.
Lumi piktoresk Osum kalon nëpër lagjet simpatike kodrinore të Beratit.
Për dekada të tëra, pak veta e vizituan këtë shtet ballkanik, të vendosur midis Maqedonisë së Veriut, Malit të Zi, Kosovës dhe Greqisë dhe famëkeq për sundimin paranojak 40-vjeçar të Enver Hoxhës.
Ishte një nga vendet më të izoluara në botë, i krahasueshëm me Korenë e Veriut sot. Kam kujtime të gjalla të lundrimit përgjatë vijës bregdetare natën gjatë viteve ’80, duke i sforcuar sytë për të kapur ndonjë shenjë jete nëpër errësirën totale.
Megjithatë, këto ditë, bregdeti i Shqipërisë po tërheq vëmendjen si nga turistët me paketa turistike (11.7 milionë të huaj vizituan në vitin 2024, nga 6.2 milionë në vitin 2019) ashtu edhe nga të pasurit dhe të famshmit, me Jared Kushner që planifikon të shpenzojë 1.4 miliardë dollarë duke e shndërruar ishullin e Sazanit, dikur një bazë ushtarake, në një vendpushim me pesë yje .
Tashmë flitet për mbiturizëm gjatë muajve të verës. Jashtë sezonit, megjithatë, e kisha vendin për vete.
Për të më ndihmuar të njihesha me vendin, kisha rezervuar një tur me një kompani lokale, Albanian Trip. Shoferi dhe guidi im, Eridjon Haxhia, më mori nga aeroporti modern i shkëlqyer i Tiranës – një dividend i bumit turistik të vendit – dhe shpejt mësova se bllokimet e trafikut në kryeqytet janë të barabarta me ato të Stambollit.
“Ne kemi një popullsi prej 2.7 milionë banorësh dhe rreth një milion jetojnë në kryeqytet”, shpjegoi Haxhia ndërsa ne ecnim me hapa të shpejtë.
Të nesërmen në mëngjes, ndërsa eksploroja përzierjen magjepsëse të ndërtesave komuniste me tulla të kuqe të Tiranës, muzeve të bunkerëve të luftës, butikëve me xhakuzi dhe ndërtesave të larta tërheqëse, ishte e lehtë të shihja se ky ishte një vend i etur për t’u larguar nga e kaluara e tij e zymtë.
“Ne jemi të uritur për ndryshim”, tha Haxhia ndërsa nisëm përgjatë një rruge çuditërisht të asfaltuar mirë drejt qytetit të Krujës me majë të kështjellës.
Pasi hasëm nëpër kalldrëm të rrënuar në pazarin më të vjetër të vendit, i cili shiste një përzierje eklektike të antikiteteve dhe punimeve artizanale të epokës së komunizmit, ndaluam për të parë statujën 3 metra të lartë të George W. Bush në sheshin kryesor të Krujës. “Në vitin 2007, ai ishte presidenti i parë i SHBA-së që vizitoi ndonjëherë vendin tonë dhe erdhi në këtë qytet me pluhur në mes të asgjësë”, qeshi Haxhia. “A mund ta imagjinoni se çfarë duhet të ketë menduar?”
Kalaja e Krujës ka pamje nga rrugët e qytetit të vjetër dhe shtëpitë tradicionale.
Natën e dytë e kalova te Mrizi i Zanave, një restorant dhe shtëpi mysafirësh pioniere nga ferma në tavolinë, e krijuar nga vëllezërit Altin dhe Anton Prenga në vitin 2010. Vëllai më i vogël, Antoni, më tregoi ndërtesat e fermës ku proshutat vareshin në trarë druri, djathi pijohej në kazanë të mëdhenj prej druri dhe bodrumet – më parë bunkerë lufte – përdoreshin për të strehuar verën e shkëlqyer të fermës. “Njerëzit mendonin se ishim të çmendur në fillim, por tani kemi një biznes të lulëzuar”, tha ai.
“Ne prodhojmë gjithçka vetë ose blejmë nga komuniteti vendas. Madje kultivojmë edhe orizin tonë.”
Më vonë, ndërsa u ula për të shijuar një menu të bollshme fikse – me 20 paund për person, ishte gjithashtu një vlerë e shkëlqyer – ai shtoi: “Është punë e vështirë, por çdo ditë zgjohem dhe jam i lumtur. Nën komunizëm, e vetmja gjë që lejohej të zotëroje ishte fryma jote.”
Haxhia më tha më vonë se ky lloj “kapitalizmi etik” është i zakonshëm në Shqipëri. “Mendoj se është një mbetje e kohës komuniste”, tha ai. “Hotelet shpesh qëndrojnë të hapura në dimër për të siguruar që stafi i tyre të ketë një pagë të rregullt dhe ne besojmë në vullnetarizmin për të ndihmuar komunitetin.”
Ndalesa tjetër ishte Tale, në veri të portit të Adriatikut të Durrësit. Kënetat përreth me thumba bambuje janë të mbushura me bunkerë të epokës së Luftës së Ftohtë, të fshehur si breshka. Sipas asaj që pyet, ka diku midis 175,000 dhe 750,000 prej tyre, të gjitha të ndërtuara nga të ashtuquajturit “vullnetarë”. “Nëna ime më tha që do të ofroheshe vullnetarisht në mënyrë që të mos dyshoheshe për tradhti ndaj regjimit”, tha Haxhia, e cila ishte dy vjeç kur komunizmi u shemb më në fund në vitin 1991.
Me plazhet e saj të gjera me rërë të bardhë, fushat e sheshta dhe fushat me bar të ndërprera nga kanale të ngushta, ku vendasit peshkojnë me rrjeta katrore të shtrira midis shkopinjve prej druri, bregdeti pranë Tales më kujtoi Atlantikun Francez. Edhe në fillim të shkurtit, ishte mjaftueshëm ngrohtë për një bluzë dhe pantallona të shkurtra.
Plazhet e Shqipërisë
Në Lagunën e Patokut, një lagunë e rrethuar nga restorante mbi shtylla, shikoj peshqit që fluturojnë ndërsa shijoj një pjatë të mbushur me prodhime deti të pjekura në skarë – kallamar, oktapod të butë dhe karkaleca të mëdhenj rozë – të kapur disa orë më parë. Ishte një tjetër ofertë e mirë, që kushtonte më pak se 10 paund.
Pastaj u nisëm për në Berat, përpara se të bënim një udhëtim me makinë përgjatë rrugëve rurale të rrethuara nga maja malesh të mbuluara me borë, për të vizituar Gjirokastrën , qytetin e lindjes së shkrimtarit Ismail Kadare, përpara se të kalonim disa ditë të lumtura duke eksploruar vendet arkeologjike pothuajse të shkreta të Butrintit dhe Apollonisë.
Arkitektura historike osmane e Gjirokastrës, Shqipëri me shtëpitë e saj prej guri dhe kullat dalluese
Vendi i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në Gjirokastër është i njohur për arkitekturën e tij osmane.
«A do të kthehesh dimrin tjetër?», pyeti Haxhia ndërsa më la në aeroport. Unë pohova me forcë. Si një alternativë dimërore me çmim të përballueshëm ndaj Turqisë, Shqipëria kishte shkëlqyer shumë më tepër se sa duhej.
“Albanian Trip” mund të organizojë ture ditore dhe njëjavore dhe itinerare të personalizuara, si dhe makina me qira dhe hotele për udhëtarët që duan të shkojnë vetëm. Pak jashtë Beratit, kantina Pupa ofron dhoma komode nga 70 euro (61 £) nata; Zheko Imperial , një hotel historik në lagjen e Bllokut të Tiranës, ka dhoma nga 150 euro (130 £) nata; Mrizi i Zanave ka disa dhoma komode në fermë nga 50 euro (43 £) nata, transmeton rtsh.
