Nga Dashnim HEBIBI, Zürich
430 vite kulturë. Në vitin 1596, në qytetin universitar të Tübingenit në Gjermani, u hodhën themelet e një librarie që sot njihet si Osiander. E themeluar në një epokë kur libri ishte luks dhe dija privilegj, ajo nisi si një dyqan i vogël, por me një mision të madh: të shpërndante ide dhe të kultivonte mendimin kritik. Pas saj qëndronte një traditë familjare dhe intelektuale e lidhur me emrin Jacob Osiander, një burrë i cili e kuptonte fuqinë që kishte fjala e shkruar në formimin e opinionit publik.
Europa ende përjetonte pasojat e Reformimit, dhe libraria e Osiander-it nuk ishte thjesht një dyqan: ishte një qendër ideesh. Librat nuk ishin mall tregu; ata ishin armë mendimi, mjete për të sfiduar dogmat dhe për të hapur horizonte të reja. Për më shumë se katër shekuj, kjo librari nuk mbijetoi rastësisht. Ajo u ndërtua mbi një kulturë leximi, mbi përkushtim dhe mbi respekt për dijen.
Breza të tërë librashitësish dhe lexuesish e trajtuan librin jo si dekor, por si themel të shoqërisë. Libraria u bë një vend ku studentët, profesorët dhe qytetarët kërkonin jo thjesht informacione, por udhëzime për të menduar dhe për të reflektuar. 430 vite më pas, libraria ende qëndron, duke mbajtur gjallë këtë traditë të jashtëzakonshme. Ajo është dëshmi e fuqisë së vazhdueshme të dijes dhe e vlerës së leximit të kujdesshëm. Në kontrast me këtë shembull, realiteti ynë në disa raste është i hidhur.
Është bërë e zakonshme që ata që nuk kanë lexuar as dy libra në jetën e tyre të vetëshpallen analistë, kritikë e madje edhe krijues. Pa përgatitje, pa përvojë dhe pa ndjeshmëri ndaj peshës së fjalës. Mjafton një mendim i shpejtë, një opinion i cekët, dhe menjëherë shpallet si “analizë”. Kjo nuk është liri mendimi. Kjo është banalizim i mendimit. Kritika kërkon themel. Kërkon lexime, krahasime, reflektim. Nuk lind nga boshllëku.
Një njeri që nuk ka kaluar përmes librave nuk mund të pretendojë se kupton thellësinë e tyre — aq më pak t’i gjykojë. Për më keq, ky fenomen nuk ndodh vetëm në fushën letrare. Opinione të pangrumbulluara dhe të shpejta janë bërë standard. Fjalë të mëdha fliten, por përmbajtja mungon. Një iluzion kolektiv i mendimit, ku duket se mendimi është i barabartë me dijen. Rezultati është një kulturë që flet shumë dhe kupton pak. Një shoqëri ku duket se diskutohet, por realisht leximi dhe reflektimi janë lënë pas dore. Në këtë kontrast të qartë, historia e Osiander nuk është thjesht një rrëfim suksesi.
Ajo është një kujtesë e fortë se kultura ndërtohet me durim. Jo me pretendime, por me punë të heshtur. Jo me opinione të shpejta, por me lexime të thella. Ajo na tregon se të jesh pjesë e mendimit të vërtetë kërkon përkushtim, njohuri dhe përulësi përballë dijes së shkruar. Është koha të ndahet qartë një vijë: mes atyre që lexojnë dhe atyre që vetëm flasin për leximin. Sepse pa këtë ndarje, çdo përpjekje për kritikë apo krijimtari mbetet farsë. Problemi më i madh nuk është se nuk lexojmë. Ai është se nuk turpërohemi që nuk lexojmë — ndërkohë që pretendojmë të gjykojmë ata që shkruajnë.
Dhe në fund, mes rafteve të librarisë Osiander, qëndron një mesazh i thjeshtë, por i fuqishëm:
kultura nuk është zhurmë, ajo është lexim, reflektim dhe përkushtim. Kush nuk e kupton këtë, mund të flasë shumë, por kurrë nuk do të krijojë mendim të vërtetë.
