Nga Phd Dashnim Hebibi, Zürich
Situata politike në Kosovë, sidomos në periudhën e fundit, duket gjithnjë e më e paqartë dhe e mbushur me pasiguri. Debatet e vazhdueshme mes akterëve politikë, tensionet institucionale dhe retorika shpesh e ashpër publike kanë krijuar një klimë që në disa raste e bën politikën të duket më shumë si një arenë përplasjesh sesa si një mekanizëm për zgjidhjen e problemeve të qytetarëve. Në një realitet të tillë, vendi ka nevojë më shumë se kurrë për maturi politike, vizion afatgjatë dhe përgjegjësi shtetërore. Kosova ndodhet në një moment të ndjeshëm jo vetëm në planin e brendshëm politik, por edhe në atë rajonal dhe ndërkombëtar. Bota po përjeton tensione të shumta gjeopolitike, ndërsa Ballkani vazhdon të mbetet një rajon me ekuilibra të brishtë politikë dhe historikë. Në këtë kontekst, çdo zhvillim politik në Kosovë vëzhgohet me kujdes jo vetëm nga qytetarët e saj, por edhe nga partnerët ndërkombëtarë.
Marrëdhëniet me Serbinë vazhdojnë të jenë një nga sfidat kryesore strategjike për shtetin e Kosovës. Përkundër përpjekjeve të vazhdueshme diplomatike dhe dialogut ndërmjet dy vendeve, tensionet herë pas here rikthehen dhe krijojnë pasiguri për stabilitetin rajonal. Për më tepër, prania e shtuar ushtarake e Serbisë pranë kufijve të Kosovës dhe zhvillimet në rajonin e Luginës së Preshevës shpesh përmenden si elemente që kërkojnë vëmendje dhe vigjilencë të vazhdueshme nga institucionet e Kosovës.
Në një situatë të tillë, uniteti politik i brendshëm është një faktor kyç për forcimin e pozicionit të Kosovës në arenën ndërkombëtare.
Përplasjet e brendshme politike, megjithëse janë pjesë normale e demokracisë, nuk duhet të kalojnë në një nivel që dëmton interesat strategjike të shtetit. Historia e shumë vendeve tregon se shtetet e vogla dhe të reja kanë nevojë për konsensus minimal në çështjet kryesore kombëtare. Në skenën aktuale politike të Kosovës, duket se Lëvizja Vetëvendosje vazhdon të ruajë një mbështetje të konsiderueshme elektorale. Qeverisja e saj është shoqëruar me mbështetje të fortë nga një pjesë e elektoratit, por edhe me kritika nga opozita dhe nga disa segmente të shoqërisë. Megjithatë, pavarësisht debateve politike, ky subjekt politik mbetet një nga aktorët kryesorë që përcakton ritmin e zhvillimeve politike në vend.
Raportet institucionale mes figurave të rëndësishme politike herë pas here janë shoqëruar me tensione. Emra si Albin Kurti dhe Vjosa Osmani përfaqësojnë institucione të rëndësishme të shtetit, dhe marrëdhëniet e tyre politike shpesh janë interpretuar si një faktor që mund të ndikojë në stabilitetin institucional dhe ajo po shihet këto ditë dhe ku do na çoj do të shohim në ditët në vazhdim, sigurisht në zgjedhje të parakohshme. Politika, megjithatë, është një proces dinamik dhe zhvillimet mund të ndryshojnë shpejt, sidomos në periudha kur vendi përballet me sfida të mëdha.
Nga ana tjetër, partitë tradicionale politike të Kosovës kanë një histori të rëndësishme në procesin e shtetformimit. Ato kanë dhënë kontribut para luftës, gjatë saj dhe në periudhën e ndërtimit të institucioneve pas shpalljes së pavarësisë. Por zgjedhjet e fundit treguan qartë se elektorati po kërkon më shumë se vetëm histori dhe traditë politike. Qytetarët presin ide të reja, politika zhvillimore dhe figura që përfaqësojnë një vizion modern për shtetin. Një nga sfidat kryesore të partive tradicionale është nevoja për reformim të mëtutjeshëm të brendshëm. Në një shoqëri që po ndryshon me ritme të shpejta, partitë politike duhet të hapen ndaj gjeneratave të reja, ekspertëve dhe profesionistëve nga fusha të ndryshme. Politika nuk mund të mbetet e mbyllur vetëm brenda rrethit të figurave historike apo bastioneve lokale.
Në këtë kontekst, Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës, e udhëhequr nga Ramush Haradinaj, mund të ketë hapësirë për një rritje të mundshme elektorale nëse arrin të realizojë freskimin e strukturave të saj dhe të sjellë ide të reja politike. Një proces i tillë do të mund të ndikonte në rritjen e besimit të qytetarëve dhe në forcimin e rolit të saj në skenën politike. Ndërkohë, Nisma Socialdemokrate e udhëhequr nga Fatmir Limaj vazhdon të mbetet një faktor më i vogël në politikën kosovare, edhe pse politika shpesh është e paparashikueshme dhe mund të sjellë zhvillime të reja në çdo moment.
Gara kryesore politike në Kosovë në të ardhmen pritet të zhvillohet mes Lëvizja Vetëvendosje dhe Lidhja Demokratike e Kosovës. Kjo përballje mund të përcaktojë drejtimin politik të vendit për vitet e ardhshme. Nëse skena politike shkon drejt zgjedhjeve të reja, pritet një fushatë dinamike dhe një debat më i fortë politik. Një faktor që mund të ndikojë ndjeshëm në konfigurimin e ri politik është edhe zhvillimi i proceseve gjyqësore në Hagë ndaj ish-udhëheqësve të Partia Demokratike e Kosovës, përfshirë figura të njohura si Hashim Thaçi dhe Kadri Veseli. Çdo zhvillim në këtë drejtim mund të ndryshojë balancat politike dhe të krijojë rrethana të reja në skenën politike të Kosovës. Megjithatë, një fakt që nuk mund të anashkalohet është lodhja e qytetarëve nga zgjedhjet e shpeshta dhe nga konfliktet e vazhdueshme politike. Demokracia nuk mund të reduktohet vetëm në gara elektorale të përsëritura; ajo kërkon stabilitet institucional, politika afatgjata dhe rezultate konkrete për qytetarët. Në këtë kontekst, një rol shumë të rëndësishëm mund ta luajë diaspora shqiptare. Mërgata ka qenë historikisht një shtyllë e fortë e zhvillimit ekonomik dhe kombëtar të Kosovës. Remitancat që vijnë çdo vit nga diaspora përbëjnë një nga burimet më të rëndësishme financiare për ekonominë e vendit. Përveç aspektit ekonomik, diaspora ka kontribuar edhe në mbështetjen politike dhe diplomatike të Kosovës në shumë vende të botës.
Megjithatë, potenciali i diasporës ende nuk është shfrytëzuar plotësisht. Institucionet e Kosovës duhet të ndërtojnë politika më të strukturuara dhe më afatgjata për përfshirjen e saj në zhvillimin e vendit.
Një nga fushat ku duhet të investohet më shumë është arsimi dhe ruajtja e identitetit kombëtar te brezat e rinj të diasporës.
Shkolla plotësuese shqipe „Naim Frashëri“ në diasporë luan një rol të jashtëzakonshëm në këtë drejtim. Përmes saj, fëmijët dhe të rinjtë që jetojnë jashtë Kosovës kanë mundësinë të mësojnë gjuhën shqipe, historinë dhe kulturën e tyre. Për këtë arsye, institucionet e Kosovës duhet të mbështesin më fuqishëm këto iniciativa, duke i konsideruar ato si pjesë të strategjisë kombëtare për ruajtjen e identitetit dhe lidhjes së diasporës me atdheun.
Një tjetër ide që meriton vëmendje është krijimi i një muzeu të diasporës në Kosovë. Një institucion i tillë do të dokumentonte historinë e migrimit shqiptar, sakrificat dhe kontributin e mërgatës në periudha të ndryshme historike, duke filluar nga periudha e emigrimit ekonomik e deri te mbështetja për luftën dhe pavarësinë e Kosovës.
Gjithashtu, duhet të krijohen mekanizma më të fortë ekonomikë që lidhin diasporën me investimet në Kosovë. Një ide që shpesh është diskutuar është themelimi i institucioneve financiare ose bankave që do të lehtësonin investimet e diasporës dhe do të krijonin një lidhje më të drejtpërdrejtë ekonomike mes saj dhe ekonomisë së Kosovës.
Pse të mos e kemi Universitetin Shqiptarë?
Pse të mos e kemi një RTV për mërgatën tonë?
Pse të mos e kemi Bibliotekën shqiptare?
Pse të mos e kemi Kino shqiptare?
Pse të mos e kemi Bankën shqiptare?
Një vëmendje e veçantë duhet t’u kushtohet edhe të rinjve të diasporës. Ata përfaqësojnë një potencial të jashtëzakonshëm për zhvillimin e vendit. Përmes programeve të shkëmbimit, projekteve të përbashkëta dhe nxitjes së sipërmarrjes, të rinjtë e diasporës mund të bëhen një urë lidhëse mes Kosovës dhe botës. Kosova ka nevojë për një vizion të ri politik që shkon përtej rivaliteteve personale dhe përplasjeve partiake. Politika duhet të rikthehet te projektet konkrete zhvillimore: ekonomia, arsimi, teknologjia, inovacioni dhe integrimi evropian. Në fund të fundit, qytetarët nuk presin spektakël politik, por stabilitet dhe perspektivë. Ata presin institucione që funksionojnë, një ekonomi që krijon vende pune dhe një shtet që garanton drejtësi dhe barazi. E ardhmja e Kosovës nuk duhet të ndërtohet mbi konfliktet e përhershme politike, por mbi bashkëpunimin dhe vizionin e përbashkët për zhvillimin e vendit.
