Që prej momentit kur Shqipëria pranoi në territorin e saj anëtarë të opozitës iraniane (MEK) dhe sidomos pas ndërprerjes së marrëdhënieve diplomatike me Iranin në vitin 2022 pas sulmeve kibernetike, në opinionin publik rikthehet herë pas here pyetja: a mund të bëhemi objektiv ushtarak i Teheranit?
Për ta kuptuar, duhet të ndahen qartë tre nivele rreziku: (1) rreziku teorik, (2) rreziku politik-diplomatik, (3) rreziku praktik ushtarak.
1) Shqipëria si objektiv “i mundshëm” në teori, por jo “i vlefshëm” në praktikë
Në teori, Irani ka kapacitete raketore dhe mundësi goditjeje në distanca të gjata. Por politika ndërkombëtare nuk funksionon me “a mundet?”, por me “a ia vlen?” dhe “çfarë pasoje sjell?”.
Goditja me raketa ndaj Shqipërisë do të ishte automatikisht një sulm ndaj një vendi të NATO-s.
NATO e përkufizon qartë logjikën e mbrojtjes kolektive: një sulm i armatosur ndaj një anëtari konsiderohet sulm ndaj të gjithëve dhe aktivizon detyrimin për asistencë.
Pra, në praktikë, një sulm balistik ndaj Shqipërisë do ta kthente Iranin nga konflikt bilateral në përballje direkte me aleancën euroatlantike, diçka që Teherani historikisht e shmang, sepse kostoja është disproporcionale.
2) Pse prania e opozitës iraniane në Durrës nuk e bën automatikisht Shqipërinë “shënjestër raketash”
Është e vërtetë që kampi Ashraf-3 (Manëz, Durrës) lidhet me MEK-un dhe perceptohet nga Irani si bazë e një kundërshtari politik.
Por nga këndvështrimi i kalkulimit ushtarak, kjo nuk e bën Shqipërinë një objektiv “të arsyeshëm” për sulm raketor, sepse:
MEK në Shqipëri është prani politike dhe e izoluar, jo bazë ushtarake shtetërore.
Sulmi ndaj territorit shqiptar do ta fuste çështjen në kornizën NATO–Iran, jo “Iran–MEK”.
Teherani, kur vepron jashtë kufijve, zakonisht preferon instrumente indirekte (inteligjencë, ndikim, sabotim, kibernetikë), jo goditje që sjellin përgjigje të drejtpërdrejtë ushtarake.
Edhe episodet e tensionit të brendshëm rreth kampit (p.sh. operacioni policor i vitit 2023) tregojnë se konflikti është trajtuar brenda logjikës së rendit publik dhe ligjit, jo si situatë ushtarake.
3) Çfarë e rrit realisht riskun? Jo raketat, por kibernetika dhe “lufta hibride”
Deri tani, sinjali më i fortë i përplasjes Shqipëri–Iran ka qenë fronti kibernetik.
Microsoft vlerësoi “me besim të lartë” se sulmi shkatërrues kibernetik ndaj qeverisë shqiptare në korrik 2022 u krye nga aktorë të sponsorizuar nga shteti iranian.
CISA (SHBA) publikoi një advisory ku përshkruan operacionet kibernetike iraniane kundër qeverisë së Shqipërisë dhe grupin “HomeLand Justice”.
Shqipëria, më 7 shtator 2022, ndërpreu marrëdhëniet diplomatike dhe dëboi stafin e ambasadës iraniane, duke e lidhur vendimin me sulmin kibernetik.
Kjo tregon diçka thelbësore: forma e presionit ku Irani e ka treguar veten aktiv ndaj Shqipërisë është hibride, jo ushtarake me raketa.
Madje edhe raportime të mëvonshme mbi sulme kibernetike në Shqipëri e vendosin Iranin në “profilin e rrezikut” si kërcënim kryesisht kibernetik/ndikues, jo si rrezik i sulmit balistik.
4) Çfarë duhet të shqetësojë më shumë publikun?
Në vend të frikës nga raketat, fokusi racional i sigurisë kombëtare është te:
siguria kibernetike (infrastrukturë shtetërore, shërbime publike, të dhëna);
dezinformimi dhe ndikimi (polarizim social, manipulim, narrativë anti-perëndimore);
rreziku i incidenteve të izoluara (operacione të fshehta), që janë më “të besueshme” si metodë presioni sesa sulmi raketor.
Jo, Shqipëria nuk është objektiv realist i raketave iraniane thjesht sepse në Durrës ndodhet opozita iraniane dhe sepse marrëdhëniet diplomatike janë ndërprerë. Kostot strategjike do të ishin të mëdha, sidomos për shkak të NATO-s dhe efektit të menjëhershëm të përshkallëzimit.
Rreziku real është i natyrës hibride: kibernetikë, ndikim, presion indirekt, transmeton kjone.
