Nga Dashnim HEBIBI
Ka ardhur një kohë e çuditshme, kur peshorja e vlerave është thyer, por askush nuk nxiton ta riparojë. Në njërën anë qëndron mësuesi, me vite të tëra sakrifice, me duar që kanë shfletuar libra dhe me një zë që përpiqet të zgjojë mendjen e brezave. Në anën tjetër qëndron një spektakël triminutësh, dy fjalë të përsëritura, një klip i mbështetur te zhveshja dhe një zhurmë që, për një natë, mund të vlejë sa një vit i tërë i jetës së edukatorit. Dhe çuditërisht, shoqëria duartroket. Jo gjithmonë talentin. Jo domosdoshmërisht artin. Shpesh, vetëm atë që i shfaqet para syve, atë që e trazon çastin dhe atë që tregu ia servir si sukses. Mësuesi ndërton njeriun, ndërsa industria e banalitetit e shet çastin. Por tregu e ka gjetur çmimin e çastit dhe shoqëria ende nuk po e gjen çmimin e njeriut.
Këtu fillon tragjedia jonë intelektuale
Nuk është më vetëm çështje parash. Paraja, në vetvete, nuk është fajtore. As kënga, as skena, as artisti që e meriton duartrokitjen. Tragjedia fillon atëherë kur suksesi shkëputet nga përgjegjësia, kur fama nuk kërkon më përmbajtje dhe kur pamja bëhet argumenti më i fortë i një bote që ka filluar të lodhet nga mendimi. Atëherë, tri minuta (banalitet) mjaftojnë për të krijuar një idhull, ndërsa tri dekada përkushtimi mund të mos mjaftojnë për t’i dhënë një mësuesi vendin që meriton. Libri pret në heshtje. Klasa vazhdon punën. Mësuesi hyn çdo mëngjes në të ardhmen e një kombi, pa e ditur nëse shoqëria do t’ia njohë ndonjëherë madhështinë. Ndërkohë, disa ekrane prodhojnë fytyra të reja, emra të rinj dhe “yje” që ngrihen aq shpejt saqë askush nuk pyet se çfarë drite mbartin brenda vetes. Sepse ne kemi filluar ta ngatërrojmë ndriçimin me dritën. Një projektor mund ta ndriçojë një skenë, por nuk mund ta ndriçojë një mendje. Një duartrokitje mund ta ngrejë një njeri mbi turmë, por nuk mund t’i japë atij thellësi.
Një milion klikime mund ta bëjnë dikë të njohur, por nuk mund ta shndërrojnë automatikisht në vlerë kulturore
Jo çdo emër që jehojnë altoparlantët është zë i kulturës. Jo çdo fytyrë që pushton ekranin është fytyrë e artit. Dhe jo çdo njeri që paguhet shtrenjtë i shërben shtrenjtë shoqërisë. Kemi hyrë në epokën kur profesioni shpesh ngatërrohet me famën, aftësia me reklamën dhe vlera me çmimin. Në këtë pazar të madh të vëmendjes, mësuesi duhet të dëshmojë çdo ditë pse ekziston, ndërsa mediokriteti nganjëherë mjafton të shfaqet për t’u shpallur fitues. Por një shoqëri nuk mund të jetojë përgjithmonë duke konsumuar pamje dhe duke lënë pas dore përmbajtjen. Ajo mund të argëtohet për një natë, por nuk mund ta ndërtojë të ardhmen vetëm me argëtim. Mund të prodhojë mijëra yje, por pa arsim nuk do të dijë as t’i kuptojë, as t’i gjykojë dhe as t’i dallojë ata që ndriçojnë nga ata që vetëm shkëlqejnë përkohësisht.
Dhe pastaj dëgjojmë ankesa: pse po rritet injoranca, pse po humbet kultura, pse brezat po largohen nga libri, pse mendimi i thellë po bëhet i rrallë?
Përgjigjja nuk fshihet në ndonjë traktat të vështirë filozofik. Ajo qëndron para nesh, në mënyrën se si shpërndajmë vëmendjen, si përcaktojmë suksesin dhe si i shpërblejmë njerëzit që ndikojnë në jetën tonë. Injoranca nuk triumfon vetëm kur njerëzit nuk dinë. Ajo triumfon edhe kur shoqëria pushon së respektuari dijen. Kjo është arsyeja pse një mësues i nënvlerësuar nuk është vetëm një njeri i paguar pak. Ai është një paralajmërim për një shoqëri që rrezikon të harrojë themelet e veta. Sepse në çastin kur edukimi shihet si shpenzim, ndërsa banaliteti si investim fitimprurës, ne nuk kemi ndryshuar vetëm shijet: kemi filluar të ndryshojmë drejtimin e qytetërimit tonë.
Një komb nuk rrënohet gjithmonë nga luftërat
Nganjëherë rrënohet në heshtje, kur fëmijët mësojnë se fama vlen më shumë se formimi, se dukja vlen më shumë se mendimi dhe se pasuria është matësi i vetëm i suksesit. Dhe kjo është një humbje që nuk matet me para. Sepse një këngë mund të zgjasë tri minuta. Një klip mund të harrohet pas tri ditësh. Një “yll” mund të shuhet pas tri sezonesh. Por një mësues i mirë mund të jetojë për dekada në ndërgjegjen e një nxënësi, në mendimin e një studiuesi, në veprën e një shkrimtari dhe në vendimin e një njeriu që zgjedh të mos e shesë të vërtetën për duartrokitje. Ky është ndryshimi mes atij që konsumon vëmendjen dhe atij që formon ndërgjegjen. Prandaj, nuk kam asgjë kundër këngës që prek shpirtin, as kundër artistit që e nderon talentin e vet. Përkundrazi, arti i vërtetë është pasuri e njerëzimit. Por kam arsye të ngre zërin kur banaliteti shpallet kulturë vetëm sepse sjell fitim, kur provokimi zë vendin e krijimtarisë dhe kur njeriu që formon breza duhet të heshtë përballë një tregu që e ka humbur ndjenjën e masës.
Sepse jo gjithçka që shitet ka vlerë dhe jo gjithçka që ka vlerë shitet
Ndoshta pikërisht këtu duhet të fillojë kthesa: jo duke ndaluar këngën, por duke ngritur dijen; jo duke sulmuar artistin, por duke kërkuar përgjegjësi nga industria; jo duke u ankuar për injorancën, por duke refuzuar ta ushqejmë atë me indiferencën tonë. Dhe kur të vijë ajo ditë, kur një mësues të vlerësohet për ndikimin që ka në jetën e mijëra njerëzve, kur libri të mos jetë më mysafir i rrallë në shtëpi dhe kur suksesi të mos matet vetëm me paratë që sjell, atëherë do të mund të themi se shoqëria ka filluar të shërohet. Deri atëherë, le të mos habitemi nga ajo që po ndodh. Sepse një shoqëri që e lë dijen në heshtje dhe e paguan zhurmën me ar, një ditë mund të ketë para për të blerë çdo spektakël, por të mos ketë më mendje të mjaftueshme për të kuptuar çfarë po humbet. Dhe kur të fiket skena, kur të heshtin altoparlantët dhe kur duartrokitjet të treten në ajër, do të mbetet pyetja që asnjë çek, asnjë klikim dhe asnjë famë nuk mund t’i japë përgjigje: kush e ndërtoi vërtet të ardhmen tonë — ai që na argëtoi për tri minuta, apo ai që na mësoi të mendojmë për gjithë jetën? Sepse qytetërimet nuk mbahen gjallë nga zhurma që prodhojnë, por nga dija që lënë pas. Dhe një komb që harron mësuesin e vet, herët a vonë, rrezikon të bëhet nxënës i injorancës së vet. (Foto nga Adi Hebibi)
