Nga Prof.Dr. Xhavit LIPAJ, Zvicër
Para disa ditësh vizitova një të ri.
Një të ri që duhej të ishte në punë, në jetë, në projektet e tij, në një dhomë me pesë të tjerë.
Në korridor, trefishi i vizitorëve kërkonin ajër, hapësirë, dinjitet.
Për fat të keq, ai ndërroi jetë.
Dhe këtu fillon kapitulli më i errët i këtij rrëfimi institucional.
Trupi i tij u pastrua dhe u vesh nga të afërmit, tri motrat dhe familjarët e tij morën përgjegjësinë.
Ata me ditë të tëra qëndronin pranë tij, se sistemi e kishte deleguar heshturazi kujdesin te familja.
Ndërkohë, infermierët, të mbingarkuar, të shpërndarë mes dokumentacionit, mungesave strukturore dhe presioneve administrative, nuk ishin aty në momentet e kujdesit.
Ishin të pranishëm për qortime, për kritika, për procedura.
Por jo për aktin më të ndjeshëm: përmbylljen me dinjitet.
Ky nuk është sulm ndaj profesionit.
Ky është një akt akuze ndaj strukturës.
Se kur roli profesional zëvendësohet nga sakrifica familjare, kemi dështim sistemik.
Kjo nuk është vetëm mangësi operacionale.
Kjo është shkelje etike.
Në çdo sistem që e respekton dinjitetin njerëzor, momentet e sëmundjes janë akte profesionale të mbrojtura:
me protokoll të qartë,
me përgjegjësi infermierore të dokumentuar,
me prani klinike dhe humane.
Këtu, barra u zhvendos te familja, e tronditur, e papërgatitur, e lënë vetëm, për të kryer një akt që i takon profesionit, jo dhimbjes familjare.
Dhe pastaj: tri euro.
Tri euro për qëndrim.
Tri euro për “kujdesje”.
Vjen pyetja: ku është kujdesi?
Ku është përgjegjësia?
Ku është prania?
Tri euro për disa shtresa shoqërore janë problem real ekonomik.
Por edhe kur nuk janë shumë financiarisht, ato janë thellësisht problem simbolik.
Se tarifa vendoset aty ku mungon shërbimi.
Vendoset mbi dhimbjen, jo mbi përgjegjësinë.
Vendoset mbi familjen, jo mbi strukturën që dështoi.
Nëse infermieria nuk ka kushtet, kompetencën e mbrojtur dhe përgjegjësinë e plotë për kujdesin integral, përfshirë fundin e jetës, atëherë çdo tarifë është etikisht e pajustifikueshme.
Se tarifa pa shërbim është penalizim i viktimës.
Kjo nuk është vetëm tragjedi individuale.
Është simptomë e një kulture ku përgjegjësia shpërndahet derisa zhduket.
Kur familja zëvendëson infermierin. Kur korridori zëvendëson dhomën.
Kur dokumenti zëvendëson praninë. Kur pagesa zëvendëson ndërgjegjen.
Këtu nuk kemi vetëm krizë burimesh.
Kemi kolaps të llogaridhënies.
Pyetja nuk është më “pse ndodhi?”.
Pyetja është:
Kush mban përgjegjësi strukturore? Kush analizon procesin? Kush e pranon dështimin si pikënisje reforme?
Se një sistem shëndetësor matet aty ku njeriu është më i pambrojtur.
Dhe një shoqëri gjykohet jo vetëm nga mënyra si shëron, por nga mënyra si përcjell me dinjitet.
Kur familja kujdeset, ndërsa institucioni faturon praninë, atëherë nuk kemi vetëm varfëri materiale, kemi varfëri etike.
Dhe kjo është sëmundja më e rëndë.
