Z. Hebibi ka dhënë një intervistë për njërën nga mediat më të njohura zvicerane 20min.ch. Redaksia e kësaj medie ka shkëputur disa pjesë nga intervista, ndërsa ne po e publikojmë atë në tërësi. Në fund të intervistës mund ta gjeni edhe linkun e artikullit origjinal në gjuhën gjermane, i cili është publikuar sot dhe është pritur shumë mirë nga lexuesit, veçanërisht për faktin se Hebibi ka theksuar një realitet të rëndësishëm të shoqërisë shqiptare: për shqiptarët, prindërit janë mbi të gjitha – janë të zemrës.
Çfarë do të ndodhte sikur Brooklyn Beckham të ishte ballkanas?
Respekti ndaj prindërve mes traditës ballkanike, emigrimit dhe sfidave të kohës moderne
Sot, në median zvicerane 20min.ch, PhD. Dashnim Hebibi, president i Institutit Shkencor Helvetik të Evropës Juglindore, ka dhënë një intervistë të gjerë mbi një temë të ndjeshme dhe universale: marrëdhënien prind–fëmijë, respektin familjar dhe dallimet kulturore mes Ballkanit dhe Perëndimit.
Në mentalitetin ballkanik, dhe veçanërisht në kulturën shqiptare, ndërprerja e kontakteve me prindërit konsiderohet thellësisht joetike. Prindërit kanë një status të pazëvendësueshëm, sepse janë ata që kanë sakrifikuar gjithçka për rritjen dhe edukimin e fëmijëve. Me kalimin e viteve, është e natyrshme që të lindin pakënaqësi, keqkuptime apo mosmarrëveshje, sidomos për shkak të pleqërisë, lodhjes dhe ndryshimeve jetësore. Megjithatë, vendimet ekstreme, si largimi apo ndërprerja e marrëdhënieve familjare, mbeten të papranueshme në shoqërinë ballkanike.
Në kulturën shqiptare thuhet se prindërit në tokë dhe Zoti në qiell janë të papërsëritshëm. T’u kthesh shpinën prindërve, t’i lëndosh me fjalë të rënda apo t’i ekspozosh publikisht, konsiderohet turp jo vetëm personal, por edhe familjar. Ky mentalitet ka qenë për dekada themeli i kohezionit shoqëror në Ballkan.
Brooklyn Beckham si rast reflektimi kulturor
Në rrjetet sociale ka qarkulluar gjerësisht teza se, po të ishte ballkanas, Brooklyn Beckham nuk do ta kishte kritikuar kurrë publikisht nënën e tij. Ky debat ka nxitur reflektime të shumta mbi dallimet kulturore mes shoqërive perëndimore dhe atyre ballkanike.
“Edhe në Ballkan ka pasur ndryshime të mëdha në qasjen ndaj prindërve, por raste të tilla mbeten ende të rralla,” thekson PhD. Hebibi. “Unë flas si shqiptar dhe si shtetas zviceran: në familjen shqiptare, prindërit janë të shenjtë dhe respektohen maksimalisht.”
Sipas tij, edhe pse sot vërehen raste dhune verbale apo fyerjesh ndaj prindërve, këto dënohen ashpër nga shoqëria dhe individi shihet me sy shumë negativ, shpesh i konsideruar si i devijuar nga normat morale dhe shoqërore.
Marrëdhënia prind–fëmijë ndër breza
PhD. Dashnim Hebibi, baba i dy vajzave dhe një djali, pranon se marrëdhënia prind–fëmijë ka ndryshuar ndjeshëm ndër breza. Megjithatë, ai thekson se respekti mbetet shtylla kryesore e familjes.
“Fëmijët e mi nuk flenë pa më puthur duart, sepse më kanë parë mua duke vepruar njësoj me prindërit e mi. Fëmija kopjon prindin – jo fjalët, por veprat,” shprehet ai.
Ai rikujton sakrificat e prindërve, veçanërisht të nënës: netët pa gjumë, shqetësimet e pafundme dhe përkushtimin e pakushtëzuar. Sjellja e rëndë ndaj prindërve, sipas tij, është e papranueshme dhe tregon mungesë edukate dhe vlerash.
Komplet intervista;
Çfarë do të ndodhte sikur Brooklyn Beckham të ishte ballkanas?
Në mentalitetin ballkanik, dhe veçanërisht tek shqiptarët, ndërprerja e kontakteve me prindërit konsiderohet thellësisht joetike. Prindërit kanë një vlerë të pazëvendësueshme, sepse e dimë se me sa sakrifica na kanë rritur. Është e natyrshme që me kalimin e viteve, për shkak të pleqërisë dhe ndryshimeve në jetë, të ketë mosmarrëveshje apo pakënaqësi nga të dyja palët. Megjithatë, nuk duhet të ngutemi në vendime ekstreme.
Tek ne thuhet: prindërit në tokë dhe Zoti në qiell janë të papërsëritshëm. Në kulturën shqiptare është e papranueshme t’u kthesh shpinën prindërve, e aq më pak t’i lëndosh me fjalë të rënda apo t’i ekspozosh publikisht.
Në rrjetet sociale qarkullon teza se, po të ishte ballkanas, Brooklyn nuk do ta kishte kritikuar kurrë publikisht nënën e tij. Cili është mendimi juaj?
Edhe në Ballkan ka pasur ndryshime të mëdha në qasjen ndaj prindërve, por raste të tilla mbeten ende të rralla. Unë flas si shqiptare dhe si shtetase zvicerane: tek familja shqiptare, prindërit janë të shenjtë. Ata respektohen maksimalisht.
Fatkeqësisht, sot shohim edhe raste dhune apo fyerjesh ndaj prindërve, por këto dënohen nga shoqëria dhe personi shihet me sy shumë negativ. Shpesh thuhet se ai mund të ketë probleme psikike, varësi nga droga apo alkooli. Fjala e prindit dikur ishte si fjala në Kuran apo Bibël – e padiskutueshme. Respekti ishte absolut dhe shkelja e tij konsiderohej turp për gjithë familjen.
Ju keni fëmijë. Si ka ndryshuar marrëdhënia prind–fëmijë ndër breza?
Po, kam dy vajza dhe një djalë. Marrëdhënia ka ndryshuar shumë, kjo është e pamohueshme. Por fëmijët e mi nuk flenë pa më puthur duart dhe sytë, sepse më kanë parë mua duke vepruar njësoj me prindërit e mi. Fëmija e kopjon prindin – jo fjalët, por veprat.
Prindërit tanë sa herë e kanë prishur gjumin për ne? Sidomos nëna, kur ne kemi qenë pjesë e shpirtit të saj. Sjellja e rëndë ndaj prindërve është e papranueshme. Edukata duhet të nisë herët, sepse vetëm kështu ndërtohet një shoqëri e shëndoshë dhe me vlera.
Vajzat e mia e dinë shumë mirë se respekti nuk kufizohet vetëm brenda shtëpisë. Ato e dinë se nëse janë të ulura në autobus apo tren dhe shohin një të moshuar në këmbë, duhet menjëherë të ngrihen dhe t’ia ofrojnë vendin. Kjo për ne nuk është thjesht rregull qytetar, por kulturë dhe edukatë familjare. Edhe nëse i moshuari sillet keq, ai duhet respektuar, sepse pleqëria ka problemet dhe barrën e vet.
Koha ka ndryshuar, rrjetet sociale dhe teknologjia kanë ndikuar shumë – si pozitivisht, ashtu edhe negativisht. Prandaj ne përpiqemi të dialogojmë: fëmijët na tregojnë ku shkojnë, ne dëgjojmë, diskutojmë dhe gjejmë një ujdi. Çdo gjë varet nga sa punohet me fëmijët dhe sa kohë reale u kushtohet atyre.
Si flet vajza juaj sot me nënën e saj, krahasuar me mënyrën se si nëna juaj fliste me gjyshen tuaj?
Ka dallime të mëdha. Vajza ime me nënën e saj flet si me shoqe. Dikur, në Ballkan, vajzat martoheshin sipas vendimit të prindërve dhe shpesh çiftet as që njiheshin më parë. Megjithatë, atëherë kishte pak ose aspak shkurorëzime, edhe kur nuk kishte dashuri të madhe.
Sot jetojmë në kohë më të mira: flasim hapur me fëmijët, por duhet ditur kufiri. Prindi mbetet prind dhe fëmija fëmijë. Respekti duhet të ekzistojë, ashtu si ndaj mësuesit, mjekut apo policit. Dialog po, por pa humbur autoritetin dhe mirëkuptimin reciprok.
A është diaspora ballkanike më konservatore se Ballkani vetë?
Në përgjithësi, emigrantët ballkanikë në Evropë janë integruar dhe nuk dallojnë shumë nga evropianët. Megjithatë, besimi fetar dhe mentaliteti kombëtar luajnë rol të rëndësishëm në ruajtjen e vlerave familjare. Prindi nuk duhet respektuar vetëm në ditëlindje, por çdo ditë, në sjellje dhe në veprime konkrete.
Shoqatat kulturore dhe fetare në Zvicër dhe Evropë kontribuojnë shumë në ruajtjen e lidhjeve familjare. Ne shqiptarët bashkëjetojmë me besime të ndryshme, por kemi një gjuhë, një gjak dhe një identitet. Kjo na ka ndihmuar të ruajmë respektin ndaj prindërve si themel shoqëror.
A i kritikojnë sot fëmijët prindërit më shumë se më parë?
Po, sot prindërit kritikohen më shumë. Dikur turpëroheshe të ngrije zërin para prindit; sot kjo ndodh më shpesh. Fjala e prindit nuk duhet kthyer me arrogancë, as me ton të lartë, e aq më pak me fyerje apo largim.
Ne shqiptarët jemi popull me traditë të vjetër në Evropë dhe kemi ruajtur vlera si dashuria për prindërit, të moshuarit, fqinjët, mysafirët dhe kalimtarët. Mjafton të përmendim Nënë Terezën – simbol i mirësisë, sakrificës dhe respektit për njeriun.
Unë si prind nuk e kërkoj respektin, por e fitoj duke punuar çdo ditë me fëmijët e mi. Besimi fetar gjithashtu luan rol të madh, sepse mëson se respekti ndaj prindërve është bekim për jetën. Është e dhimbshme kur një fëmijë nuk i do prindërit, sepse ata shpesh shkrihen për fëmijët dhe japin gjithçka pa kursyer as veten.
Mesazh përfundimtar
Koha po ecën dhe ndryshimet janë të pashmangshme, por dashuria dhe respekti për prindërit nuk duhet të humbasin kurrë. Siç thuhet tek ne: çfarë mbjell, atë korr. Nëse mbjell respekt dhe dashuri në familje, do të korrësh një shoqëri më të mirë.
Familja është kushtetutë. Mirësia nis në shtëpi. Fëmijët e mi e dinë se respekti tregohet edhe në gjërat e vogla: në autobus, në tren, në rrugë, ndaj të moshuarit dhe të dobëtit. Kjo është kulturë dhe kjo është trashëgimi.
Nëna dhe babai janë të pazëvendësueshëm. Të tjerët mund t’i gjesh, por prindër jo. Ata janë më të shtrenjtit në këtë jetë dhe duhet nderuar çdo ditë, jo vetëm me fjalë, por me vepra.
Në përfundim, pavarësisht ndryshimeve të kohëve, zhvillimit teknologjik, lëvizjeve shoqërore apo dallimeve kulturore, mbetet një e vërtetë e pandryshueshme: prindërit janë gjithçka. Ata janë fillimi i jetës sonë, shkolla e parë e edukatës dhe pasqyra e parë ku mësojmë çfarë është dashuria, sakrifica dhe përgjegjësia. Asnjë arritje personale, asnjë sukses profesional dhe asnjë famë nuk mund ta zëvendësojë rolin e tyre.
Prindërit nuk janë të përsosur, sepse janë njerëz. Por dashuria e tyre është e përsosur, sepse është pa kushte. Ata japin pa kërkuar, falin pa llogaritur dhe sakrifikojnë veten për fëmijët e tyre. Netët pa gjumë, shqetësimet e pafundme, frika për të ardhmen e fëmijës dhe gëzimi i vogël për çdo hap të tij janë barrë që vetëm një prind mund ta mbajë. Këto sakrifica shpesh merren si të mirëqena, derisa një ditë kuptojmë se askush tjetër në këtë botë nuk do të bënte të njëjtën gjë për ne.
Koha ka ndryshuar mënyrën e komunikimit mes brezave. Sot flasim më lirshëm, debatojmë më shumë dhe shpesh kritikojmë. Por liria e fjalës nuk duhet të kthehet kurrë në mungesë respekti, dhe kritika nuk duhet të shndërrohet në fyerje apo largim. Respekti ndaj prindërve nuk do të thotë heshtje apo nënshtrim, por dialog me dinjitet, mirëkuptim dhe mirënjohje. Prindi mbetet prind, edhe kur nuk pajtohemi me të.
Një shoqëri që i nderon prindërit është një shoqëri e fortë moralisht. Një familje që ruan respektin për prindërit krijon fëmijë të përgjegjshëm, qytetarë të ndërgjegjshëm dhe breza që dinë të dallojnë të mirën nga e keqja. Edukata nuk mësohet vetëm me fjalë, por me shembull: në mënyrën si u flasim prindërve tanë, si kujdesemi për ta në pleqëri dhe si i respektojmë të moshuarit në përditshmëri – në shtëpi, në rrugë, në autobus apo në tren.
Prindërit janë rrënjët tona. Dhe një pemë pa rrënjë nuk qëndron gjatë në këmbë. Të tjerët në jetë mund t’i gjejmë, t’i humbasim apo t’i zëvendësojmë, por prindërit jo. Ata janë një herë në jetë. Prandaj, sa i kemi pranë, duhet t’i duam, t’i nderojmë dhe t’u tregojmë respekt jo vetëm me fjalë të bukura, por me vepra të përditshme.
Në fund, çdo njeri duhet ta pyesë veten: si dua të më trajtojnë fëmijët e mi nesër?
Sepse pikërisht ashtu si sillemi sot me prindërit tanë, do të ndërtohet edhe e ardhmja jonë. Prindërit janë gjithçka – themeli ynë, forca jonë dhe bekimi ynë më i madh në këtë jetë.
LINKU ;
